Émilie du Châtelet
Z Wikipedii
| Émilie du Châtelet | |
 |
|
| Urodzony | 17 grudnia 1706 Paryż, Francja |
| Zmarł | 10 września 1749 Lunéville, Francja |
Émilie du Châtelet (właściwie: Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil, markiza du Châtelet, ur. 17 grudnia 1706 w Paryżu, zm. 10 września 1749 w Lunéville), jedna z najwybitniejszych kobiet XVIII wieku, matematyczka, fizyczka i literatka francuska, przyjaciółka Voltaire'a.
Była jedną z nielicznych znanych do XIX wieku kobiet-uczonych, zajmujących się naukami ścisłymi (wcześniejszą znaną uczoną na polu nauk ścisłych była Hypatia z Aleksandrii).
Spis treści |
[edytuj] Biografia
[edytuj] Dzieciństwo
Córka bogatego Louisa Nicolasa Le Tonnelier, barona de Breteuil (w służbie króla Ludwika XIV), wychowywała się w środowisku najwybitniejszych intelektualistów epoki. Ojciec dał jej solidne i wszechstronne wykształcenie, takie jakie dawano wówczas tylko chłopcom. Émilie okazała się dziewczynką wybitnie uzdolnioną; biegle znała nie tylko łacinę, grekę i język niemiecki, lecz także grała na klawesynie, śpiewała arie operowe, występowała w balecie i grała w teatrze.
W nastoletniej Émilie nic nie zapowiadało przyszłej wybitnej uczonej: była piękną kokietką, lubiła kosztowne stroje i biżuterię.
[edytuj] Małżeństwo
W wieku 19 lat wyszła za mąż za zamożnego 30-letniego markiza Florenta Claude'a du Châtelet. Małżeństwo to było od początku tylko układem finansowym między dwiema rodzinami; mąż nie interesował się Émilie i pozwalał jej rozwijać zainteresowania matematyczne pod kierunkiem nauczyciela de Mézières. Nawiązała kilka mniej lub bardziej trwałych związków z bogatymi i wpływowymi mężczyznami (m.in. z markizem de Guébriant i z marszałkiem de Richelieu) - duża swoboda obyczajowa kobiet z wyższych sfer była normą w tamtej epoce. Émilie widywała męża bardzo rzadko (jako zawodowy wojskowy często wyjeżdżał), lecz urodziła mu troje dzieci m.in. Louis Marie Florent du Chatelet, których ojcostwo trudno ustalić.
[edytuj] Związek z Wolterem
Wśród licznych kochanków największy wpływ na Émilie miał Wolter, którego poznała w 1734, kiedy jego próba zrobienia kariery na dworze w Wersalu skończyła się niepowodzeniem. Wolter zamieszkał w jej zamku w Cirey-sur-Blaise. Związek z Wolterem (który był przede wszystkim związkiem dwóch wybitnych osobowości) przetrwał 12 lat, co nie przeszkadzało Émilie mieć w tym czasie innych kochanków. Wolter uważał ją przede wszystkim za człowieka, a nie tylko za kobietę; zachęcał ją do rozwijania uzdolnień i samodzielnego myślenia, uznał za znacznie bardziej uzdolnioną matematycznie od siebie. Wolter zachwycał się nie tylko urodą i inteligencją Émilie, lecz także jej dobrym i pogodnym charakterem , "szlachetną duszą" (nigdy nie mówiła źle o nikim, chociaż sama była często obiektem szyderstw ze strony innych arystokratek).
Émilie odkryła w sobie prawdziwą pasję i talent do nauk ścisłych; studiowała Leibniza, przetłumaczyła na język francuski Principia Mathematica Newtona, korespondowała z wybitnymi uczonymi m.in. (Alexis Claude Clairaut, Pierre Louis Maupertuis, Samuel König, Réaumur).
Za wzorem Woltera badała podstawy religii objawionych (chrześcijaństwo, judaizm i islam), wskazywała na istniejące w nich błędy i sprzeczności logiczne, podkreślała konieczność kierowania się racjonalizmem i tolerancją, a nie fanatyzmem i zaślepieniem religijnym.
Przypisuje jej się słynne słowa: Inteligencja nie ma płci.
Związek z Wolterem zakończył się w 1746, kiedy 43-letnia Émilie zakochała się w znacznie od niej młodszym poecie- markizie de Saint-Lambert. Zaszła z nim w ciążę i na skutek ciężkiego porodu zmarła ona i dziecko. Wolter, który zachował przyjaźń dla niej, był przy niej do końca. Po jej śmierci powiedział: Był to wielki człowiek, którego jedynym błędem jest to, że był kobietą.
[edytuj] Dokonania naukowe
Markizę du Châtelet uznaje się za jednego z twórców zasady zachowania energii. W swoim dziele, poświęconym naturze ognia (1744), przewidziała zjawisko promieniowania podczerwieni i naturę światła.
Jej największym dokonaniem jest ustalenie wzoru powstawania energii kinetycznej
.
[edytuj] Najważniejsze dzieła
- Institutions de Physique (Założenia fizyki) 1740
- Analyse de la philosophie de Leibnitz (Analiza filozofii Leibniza) 1740
- Dissertation sur la nature et la propagation du feu (Rozprawa o naturze i rozprzestrzenianiu się ognia) 1744
- De l'Existence de Dieu (O istnieniu Boga) 1782
- Doutes sur les religions révélées (Zastrzeżenia do religii objawionych) 1792
[edytuj] Bibliografia
- Florence Mauro, Émilie du Châtelet, Éditions Plon, Paris 2006.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- John J O'Connor; Edmund F. Robertson Émilie du Châtelet w MacTutor History of Mathematics archive (en)
| Minister skarbu spotkał się zarządem TVP |
Minister skarbu Aleksander Grad spotkał się z zarządem Telewizji Polskiej, który poinformował go o sytuacji finansowej spółki oraz o planach finansowych na ten rok. Rzecznik Ministerstwa Skarbu Maciej Wewiór powiedział Informacyjnej Agencji Radiowej, że do spotkania doszło na prośbę zarządu TVP. |
| Wirtualny sklep i prawdziwe oszustwo |
- 15 lat pracowałem na dobre imię mojej firmy a teraz ktoś wykorzystuje jej dane - mówi Andrzej Kuryłowicz, właściciel warszawskiego wydawnictwa „Albatros”. On i pracownicy od dwóch dni odbierają telefony od zainteresowanych kupnem sprzętu elektronicznego, którzy złożyli zamówienie na stronie internetowej www.1rtv.pl. Ktoś otwierając wirtualny sklep podszył się pod wydawnictwo Kuryłowicza. |
| Samotnie mieszkający mężczyzna śmiertelną ofiarą mrozów |
51-letni, mieszkający samotnie mężczyzna zamarzł na terenie jeden z posesji w miejscowości Eligiów w powiecie pajęczańskim. |
| Trzej prezydenci miast jak Trzej Królowie |
Prezydenci Łodzi, Zgierza i Pabianic - Jerzy Kropiwnicki, Jerzy Sokół i Zbigniew Dychto - na wzór Trzech Króli odwiedzili łódzką szopkę bożonarodzeniową. |
| Episkopat: Abp Kowalczyk był zarejestrowany przez służby PRL jako kontakt informacyjny |
- Tajne służby PRL zarejestrowały dzisiejszego nuncjusza apostolskiego w Polsce, abp. Józefa Kowalczyka bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, ale brak jest przesłanek wskazujących na współpracę - poinformował rzecznik Episkopatu, ks. Józef Kloch. |
| Abp. Nycz: Święto Trzech Króli jednym z najstarszych świąt chrześcijaństwa |
Święto Trzech Króli jest jednym z najstarszych świąt chrześcijaństwa - przypominał metropolita warszawski, abp. Kazimierz Nycz podczas specjalnej mszy, odprawionej w warszawskiej archikatedrze pw. Jana Chrzciciela. |
| Usunięto awarię zasilania k. Olecka |
Energetykom udało się wieczorem usunąć awarię zasilania w okolicach Olecka. Po południu prądu nie miało tam pięćdziesiąt rodzin - poinformowała PAP rzeczniczka wojewody, Edyta Wrotek. |
| Prezydent: Ciśnienie gazu z Ukrainy wynosiło zero |
Lech Kaczyński w porannej rozmowie w Radiu Zet przekazał rodakom wstrząsającą informację o zupełnym wstrzymaniu dostaw gazu z Ukrainy w poniedziałek wieczorem. - Gaz płynął z prawie normalnym ciśnieniem - powiedziała portalowi Gazeta.pl Małgorzata Polkowska, rzecznik prasowy Gaz-Systemu. |
| Wyrok za znęcanie się nad końmi |
Na karę roku pozbawienia wolności w zawieszeniu skazał we wtorek Sąd Rejonowy w Końskich (Świętokrzyskie) obywatela brytyjskiego Stephena Jamesa Drew, a na dziesięć miesięcy w zawieszeniu Ewę Katarzynę Kozik. Oboje byli oskarżeni o znęcanie się nad końmi. |
| Prezydent: w konflikcie gazowym trzymajmy z Ukrainą |
Prezydent Lech Kaczyński uważa, że w obecnym ukraińsko-rosyjskim konflikcie gazowym Polska powinna opowiadać się po stronie Kijowa. |
