Öre
Z Wikipedii
Öre - moneta zdawkowa w Szwecji, 1/100 korony szwedzkiej. Jej odpowiednikami w Danii i Norwegii są øre - odpowiednio 1/100 korony duńskiej i norweskiej.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Na początku w Szwecji bito jedynie fenigi, a öre (nazwa pochodząca od rzymskiego aureusa) było wartością obrachunkową dzielącą się na określoną liczbę fenigów. Przez dwa stulecia liczba fenigów liczona na jedno öre była różna w różnych prowincjach i dopiero w XIII wieku ustalono wspólny dla całego państwa system, w którym öre dzieliło się na 24 fenigi.
Öre jako srebrną monetę zaczęto bić ze srebra od 1522 roku - miał wtedy wartośąć 1/8 marki. W 1532 roku była to duża moneta ważąca 4 gramy i mająca średnicę około 30 milimetrów. Ponieważ stop srebra było bardzo niskiej próby, jedna moneta zawierała nieco ponad 1 gram srebra.
Z powodu ubóstwa i licznych wojen zawartość srebra w jednym öre w latach 1604 - 1624 spadła do 4/10 grama. Po 1624 roku öre bito na ogół z samej miedzi, a do öre srebrnego powracano jedynie w rachunkach.
W 1664 roku öre stanowił 1/32 riksdalera riksmynt (czyli talara obrachunkowego) i odpowiadał 3 ówczesnym groszom polskim. Po kolejnej reformie w 1752 öre stanowił 1/64 dukatona, a w 1776 1/96 riksdalera. W 1798 roku öre został wycofany, a jego miejsce zajął szyling (skilling), który miał wartość odpowiadającą 2 öre.
Öre powrócił w 1855 roku na skutek reformy wprowadzającej system dziesiętny. Według nowego systemu öre stanowił 1/100 riksdalera riksmynt (talara obrachunkowego) lub 1/400 riksdalera specie (czyli pełnego talara szwedzkiego). Monety o wartości 10 öre lub większe bito ze srebra, natomiast monety o wartości 1, 2 i 5 öre bito z miedzi. Nowe öre przywrócone na skutek reformy poza nazwą nie miało nic wspólnego z öre wycofanym w 1798 roku.
W 1873 roku Dania i Szwecja ujednoliciły swoje systemy monetarne tworząc Skandynawską Unię Monetarną. W Szwecji jednostką podstawową stała się korona równa 100 öre. Nowa waluta opierała się na złocie, a poniewaź według umowy z 1 kg złota wybijano 2480 koron, oznaczało to, że jednemu gramowi złota odpowiadało 248 öre.
Ponieważ na skutek referendum 14 września 2003 roku Szwecja nie przyjęła euro, szwedzki system walutowy oparty na koronie dzielącej się na 100 öre trwa do dziś.
[edytuj] Spadek wartości öre na przestrzeni wieków
W okresie, gdy öre bito z miedzi jego parytet w srebrze wyznaczony został przez kurs wobec większych monet srebrnych
| Rok | Srebro w gramach | Podstawa |
|---|---|---|
| XIII wiek | 12 | 24 fenigi |
| XIV wiek | 4.8 | 24 fenigi |
| 1389 | 3.15 | 3 örtugi |
| 1439 | 2.55 | 3 örtugi |
| 1497 | 2.34 | 3 örtugi |
| 1512 | 2.13 | 3 örtugi |
| 1532 | 1.12 | 1 öre |
| 1534 | 0.88 | 1/32 talara |
| 1624 | 0.58 | 1/48 talara |
| 1664 | 0.54 | 1/52 talara |
| 1664 | 0.45 | 1/16 carolina |
| 1718 | 0.29 | 1/16 carolina |
| 1752 | 0.44 | 1/48 dukatona |
| 1776 | 0.27 | 1/96 riksdalera |
| 1855 | 0.064 | 1/400 speciesdalera |
[edytuj] Literatura
- Zbigniew Żabiński, Rozwój systemów pieniężnych w Europie zachodniej i północnej, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02992-8
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Abp Kowalczyk był zarejestrowany jako kontakt informacyjny |
Tajne służby PRL zarejestrowały dzisiejszego nuncjusza apostolskiego w Polsce, abp. Józefa Kowalczyka bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, ale brak jest przesłanek wskazujących na współpracę - poinformował we wtorek rzecznik Episkopatu, ks. Józef Kloch. |
| Minister skarbu spotkał się zarządem TVP |
Minister skarbu Aleksander Grad spotkał się z zarządem Telewizji Polskiej, który poinformował go o sytuacji finansowej spółki oraz o planach finansowych na ten rok. Rzecznik Ministerstwa Skarbu Maciej Wewiór powiedział Informacyjnej Agencji Radiowej, że do spotkania doszło na prośbę zarządu TVP. |
| Wirtualny sklep i prawdziwe oszustwo |
- 15 lat pracowałem na dobre imię mojej firmy a teraz ktoś wykorzystuje jej dane - mówi Andrzej Kuryłowicz, właściciel warszawskiego wydawnictwa „Albatros”. On i pracownicy od dwóch dni odbierają telefony od zainteresowanych kupnem sprzętu elektronicznego, którzy złożyli zamówienie na stronie internetowej www.1rtv.pl. Ktoś otwierając wirtualny sklep podszył się pod wydawnictwo Kuryłowicza. |
| Samotnie mieszkający mężczyzna śmiertelną ofiarą mrozów |
51-letni, mieszkający samotnie mężczyzna zamarzł na terenie jeden z posesji w miejscowości Eligiów w powiecie pajęczańskim. |
| Trzej prezydenci miast jak Trzej Królowie |
Prezydenci Łodzi, Zgierza i Pabianic - Jerzy Kropiwnicki, Jerzy Sokół i Zbigniew Dychto - na wzór Trzech Króli odwiedzili łódzką szopkę bożonarodzeniową. |
| Episkopat: Abp Kowalczyk był zarejestrowany przez służby PRL jako kontakt informacyjny |
- Tajne służby PRL zarejestrowały dzisiejszego nuncjusza apostolskiego w Polsce, abp. Józefa Kowalczyka bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, ale brak jest przesłanek wskazujących na współpracę - poinformował rzecznik Episkopatu, ks. Józef Kloch. |
| Abp. Nycz: Święto Trzech Króli jednym z najstarszych świąt chrześcijaństwa |
Święto Trzech Króli jest jednym z najstarszych świąt chrześcijaństwa - przypominał metropolita warszawski, abp. Kazimierz Nycz podczas specjalnej mszy, odprawionej w warszawskiej archikatedrze pw. Jana Chrzciciela. |
| Usunięto awarię zasilania k. Olecka |
Energetykom udało się wieczorem usunąć awarię zasilania w okolicach Olecka. Po południu prądu nie miało tam pięćdziesiąt rodzin - poinformowała PAP rzeczniczka wojewody, Edyta Wrotek. |
| Prezydent: Ciśnienie gazu z Ukrainy wynosiło zero |
Lech Kaczyński w porannej rozmowie w Radiu Zet przekazał rodakom wstrząsającą informację o zupełnym wstrzymaniu dostaw gazu z Ukrainy w poniedziałek wieczorem. - Gaz płynął z prawie normalnym ciśnieniem - powiedziała portalowi Gazeta.pl Małgorzata Polkowska, rzecznik prasowy Gaz-Systemu. |
| Prezydent: w konflikcie gazowym trzymajmy z Ukrainą |
Prezydent Lech Kaczyński uważa, że w obecnym ukraińsko-rosyjskim konflikcie gazowym Polska powinna opowiadać się po stronie Kijowa. |
