Literatura polska - średniowiecze
Z Wikipedii
Średniowieczna literatura polska
[edytuj] Okres przed przyjęciem chrześcijaństwa
Nie dochowały się żadne dokumenty, które mogłyby poświadczyć istnienie przedchrześcijańskiego piśmiennictwa na ziemiach polskich. Z pewnością istniała przedchrześcijańska twórczość oralna, odnotowywana przez etnografów w bardzo starych fragmentach pieśni ludowych jeszcze w XIX wieku.
[edytuj] Literatura polska w kręgu wpływów łacińskiego Zachodu
Kultura piśmiennicza rozwinęła się na ziemiach polskich dzięki inspiracji, jaką była dla niej religia chrześcijańska. Najstarsze polskie zabytki piśmiennicze mają charakter sakralny. Katechizowanie mieszkańców Polski wymagało przełożenia podstawowych modlitw i tekstów religijnych (Ojcze nasz, Zdrowaś Mario, Dekalog, Credo) z łaciny na język staropolski. Teksty te, jakkolwiek zachowane w późnych przekazach (głównie XV-wiecznych), były przełożone w okresie dużo wcześniejszym.
Inaczej sprawa przedstawia się z księgami liturgicznymi. Pierwotnie były "importowane" z Zachodu Europy, wkrótce jednak Polska dorobiła się własnych scriptoriów, ze znakomitymi mistrzami iluminacji. Z nich pochodzą prawdziwe dzieła sztuki, najpiękniejsze polskie dzieła rękopiśmiennicze, jak Mszał biskupa krakowskiego Ciołka, czy Graduał Olbrachta. W latach 70. XV wieku rozpoczął się na ziemiach polskich rozwój sztuki drukarskiej (Kraków i Wrocław). Najstarsze znane dzieło (kalendarz astronomiczny) wydane drukiem w Krakowie powstało w 1474 r. W Krakowie w latach 90. XV wieku powstaje pierwsza drukarnia używająca czcionek cyrylickich, na potrzeby Kościoła prawosławnego. Rozwój oświaty odbył się pod wpływem Kościoła. Pierwsze szkoły powstawały przy katedrach, klasztorach, parafiach. Wyższe szkoły w średniowieczu nazywano studium generale. Pierwszy uniwersytet w Polsce – Akademia Krakowska powstał w 1364 roku.
[edytuj] Znane postacie okresu średniowiecza, twórcy, pisarze i poeci
- Gall Anonim – XII w., kronikarz
- Maurus – XII w., nieznany bliżej autor (różny od biskupa krakowskiego o tym samym imieniu) tzw. Carmen Mauri, poematu o Piotrze Włostowicu
- Wincenty Kadłubek – XIII w., pierwszy kronikarz-Polak
- Janko z Czarnkowa - XIV w, kronikarz
- Przecław Słota – XIV/XV w.
- Jan Długosz – XV w., kronikarz, historyk
- Stanisław z Szadka – XV w., dziekan Akademii Krakowskiej
- Jan z Szadka – XV w., dziekan Akademii Krakowskiej
- Andrzej Gałka – XV w., zwolennik poglądów Jana Husa, autor Pieśni o Wiklefie i traktatów
- Mikołaj Kopernik – XV/XVI, wielki uczony
- Jan Łaski – XV/XVI, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski
- Erazm Ciołek – XV/XVI, mecenas sztuki, dyplomata
- Władysław z Gielniowa – XV/XVI, autor pieśni religijnych w języku polskim, błogosławiony Kościoła katolickiego
- Klemens z Piotrkowa – XV/XVI, prawnik, uczony
[edytuj] Niepełna lista pism i ksiąg polskiego piśmiennictwa średniowiecznego (w porządku chronologicznym)
[edytuj] Kroniki
- Kronika Galla Anonima (1112-1116) – pierwsza kronika dotycząca historii Polski, po łacinie
- Kronika Wincentego Kadłubka (XIII w.) - pisana kunsztowną łaciną, bardzo bogate słownictwo
- Kronika Wielkopolska (XIV w.) - autor nieznany
- Kronika Janka z Czarnkowa (koniec XIV w.) - pisana po łacinie, pierwszy pamiętnik w literaturze polskiej
- Dzieje Polski (Historiae Poloniae) (1455-1480) - autor: Jan Długosz
[edytuj] Wiersze, pieśni i inne utwory poetyckie
- Bogurodzica – najstarszy znany tekst poetycki w języku polskim, powstał między XI a XIII wiekiem
- Carmen Mauri (XII w.) - poemat o Piotrze Włostowicu, pisany po łacinie, autor Maurus (bliżej nieokreślony)
- O zachowaniu się przy stole (1415) – wiersz obyczajowo-dydaktyczny, najstarszy znany utwór świecki w języku polskim
- Breve regnum (XV w.) - pieśń pisana po łacinie
- Legenda o świętym Aleksym (XV w.) - utwór hagiograficzny, pisany po polsku
- Satyra na leniwych chłopów (II poł. XV w.)
- Pieśń o zabiciu Jędrzeja Tenczyńskiego (XV w.) - pisana po polsku
- Pieśń o Wiklefie - Andrzeja Gałki z Dobczyna, pisana po polsku
- Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią (ok. 1463) – poezja w języku polskim
- Lament świętokrzyski (1470) - pieśń religijna w języku polskim
[edytuj] Inne pisma z tego okresu
- Bulla gnieźnieńska (1136) – zawiera 410 polskich wyrazów
- Księga henrykowska (1270) – zawiera ona pierwsze polskie zdanie "Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj" (Daj (pozwól), ja teraz popracuję, a ty odpocznij)
- Brewiarz czerwiński (I poł. XIV w.)
- Kazania świętokrzyskie (XIV w.) – najstarszy zabytek prozy w języku polskim
- Psałterz floriański (koniec XIV w.) – zawiera teksty w języku polskim, łacinie i niemieckim)
- Biblia królowej Zofii (1453-1455, Biblia szaroszpatacka) – najstarsze tłumaczenie Starego Testamentu na język polski
- Statua synodalia Wratislaviensia (1475 r.) – drukowana książka zawierające teksty modlitw po polsku
- Psałterz puławski (XV/XVI w.) – proza
- Kodeks Baltazara Behema (1505)
- Graduał Olbrachta (1506) – kodeks muzyczny
- Raj duszny (napisał Biernat z Lublina, wydał Florian Ungler, 1513) – pierwsza dochowana we fragmentach całkowicie polska książka drukowana
- Mszał Erazma Ciołka (1513-1518)
- Statuty Łaskiego (1505) – pierwsza kodyfikacja prawa polskiego
[edytuj] Inne dzieła literackie
[edytuj] Zobacz też
- literatura polska - przegląd chronologiczny
- literatura średniowiecza
- literatura polska
- literatura
- źródła opisujące początki państw słowiańskich
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Prezydent apeluje do Senatu, by zgodził się na referendum |
Prezydent Lech Kaczyński zaapelował podczas spotkania z mieszkańcami Bielska-Białej do Senatu, by wsparł ideę przeprowadzenia w Polsce referendum w sprawie prywatyzacji i reformy służby zdrowia. |
| Prezydent: Polska wygrała swoją szansę |
Polska w ciągu ostatnich 18 lat wygrała swoją szansę, choć wciąż potrzeba wielu zmian - powiedział w Wiśle prezydent RP Lech Kaczyński. Podkreślał, że siłą Polski jest jej jedność i jednolitość, a wszyscy obywatele Polski są równi. Prezydent podróżuje po kraju w ramach obchodów 90-lecia odzyskania niepodległości. Dziś odwiedził Wisłę i Bielsko-Białą. |
| Simon M. zmarł w szpitalu w Warszawie |
Wczoraj wieczorem Simon M. w stanie krytycznym leżał na OIOM-ie. Oskarżony o świadome zarażenie kobiet wirusem HIV Kameruńczyk zmarł w warszawskim szpitalu - dowiedziało się nieoficjalnie radio TOK FM. |
| Prezydent: Jeśli ktoś tu powinien czarterować, to nie ja |
- W Polsce jest pewna hierarchia. Widać choćby na zdjęciach z Rady Europejskiej - prezydenci zawsze stoją w środku. Jeśli ktoś tu powinien czarterować samolot, jeśli załoga istotnie jest tylko jedna, no to nie ja - odpowiedział Lech Kaczyński na pytanie o to, czy ktoś z pary prezydent-premier będzie czarterował samolot na szczyt w Brukseli. Na konferencji w Bielsku-Białej potwierdził też, że MSZ przekazał jego kancelarii informację, iż "nie ma powodu" przekazywać informacji o szczycie UE.. |
| Rządowo-prezydencka wojna o szczyt UE |
Wojny o udział w szczycie UE w Brukseli ciąg dalszy. Dziś w RMF FM minister Bogdan Klich ogłosił, że... "pilot z drugiej załogi się rozchorował" i związku z tym lecieć może tylko samolot z premierem i delegacją rządową. Wiadomość o niespodziewanej chorobie potwierdził w radiowej Trójce szef Kancelarii Prezydenta. Piotr Kownacki oskarżył też rząd, że "nie informuje prezydenta o przebiegu szczytu UE, a prezydent o wszystkim dowiaduje się od Sarkozy'ego". |
| Największy i najważniejszy pomnik JPII |
Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się!” ma być miejscem przyjaznym, bliskim każdemu, niezależnie od przekonań religijnych i polityczych - zapowiedział kardynał Stanisław Dziwisz. W sobotę ruszyła budowa "papieskiego miasteczka" - największego i najważniejszego "pomnika" Jana Pawła II w Polsce. |
| Lublin: policja rozbiła gang narkotykowy |
18 osób działających w zorganizowanej grupie handlującej narkotykami zatrzymali lubelscy policjanci. Grupa rozprowadziła łącznie ok. 25 tys. tabletek ekstazy oraz ponad 1 kilogram marihuany i amfetaminy.- Łączna czarnorynkowa wartość narkotyków to ok. 800 tys. zł. Były one sprzedawane na terenie Warszawy i Lublina, głównie na dyskotekach i pubach - powiedział w sobotę rzecznik komendanta wojewódzkiego policji w Lublinie Janusz Wójtowicz. |
| Pilot chory? "Wszystko zależy od dobrej woli Kancelarii" |
Dziś rano minister Bogdan Klich poinformował, że w delegację do Brukseli uda się wyłącznie premier, bo zachorował pierwszy pilot drugiej załogi. Reporterzy Gazeta.pl i TOK FM przeprowadzili więc kilka rozmów z ekspertami, którzy zajmują się lotnictwem. Wynika z nich, że możliwości na wyjście z tej sytuacji jest wiele, ale potrzeba - co powtarzają wszyscy - dobrej woli w Kancelariach. |
| Kraków: wpadli Rumuni rozprowadzający fałszywe euro |
Funkcjonariusze Centralnego Biura Śledczego zatrzymali w jednym z krakowskich hoteli dwóch Rumunów, u których znaleziono 40 tys. sfałszowanych euro. W piątek wieczorem krakowski sąd aresztował ich na wniosek prokuratury na trzy miesiące. |
| Adokaci Jakuba T. nie składają broni |
PRZEGLĄD PRASY. Adwokaci Jakuba T. złożyli zażalenie na decyzję Sądu Okręgowego w Poznaniu, który tydzień temu zatwierdził karę podwójnego dożywocia, orzeczoną na Polaku w Wielkiej Brytanii, informuje "Rzeczpospolita". |
