Albrecht von Haller
Z Wikipedii
Albrecht von Haller (ur. 16 października 1708 r. w Bernie - zm. 12 grudnia 1777 r. w Bernie). Szwajcarski, niemieckojęzyczny lekarz, fizjolog, botanik i poeta, a także jeden z pierwszych niemieckojęzycznych konserwatystów..
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Od 1723 r. do kwietnia 1725 r. studiował pod kierunkiem Johanna Duvernoy nauki przyrodnicze, głównie botanikę i anatomię, na protestanckim uniwersytecie w Tybindze. Od 1725 r., kontynuował naukę z zakresu anatomii i chirurgii na uniwersytecie w Lejdzie u słynnego już wówczas profesora Hermana Boerhaave, gdzie też 23 maja 1727 r. uzyskał stopień doctor medicinae. W Lejdzie Haller poznał Johannesa Gessnera. Latem 1727 r. odbył akademicką podróż po Anglii (Londyn i Oxford), a następnie udał się do Francji, gdzie w Paryżu ponownie spotkał Gessnera.
Zimą 1727-1728 Haller i Gessner studiowali tu anatomię i doskonalili się w chirurgii w renomowanych szpitalach. Wiosną 1728 r. obaj wyjechali do Bazylei, gdzie na uniwersytecie uczęszczali na wykłady Johanna Bernoulliego z matematyki. Latem odbyli wspólnie podróż po Szwajcarii, która zaowocowała głębszym zainteresowaniem się Hallera florą alpejską i rozpoczęciem gromadzenia jego zbiorów botanicznych, a także popularnym później poematem dydaktycznym pt. "Die Alpen". Utwór ten doczekał się aż 30 wydań i został przetłumaczony na języki: angielski, francuski, włoski i łacinę. Zimą 1728-1729
Haller zastąpił w Bernie na stanowisku profesora anatomii chorego J.R. Miega, po czym jeszcze w tym samym 1729 r. osiadł w tym mieście i tu podjął praktykę lekarską. Bezskutecznie ubiegał się o posadę medyka miejskiego, a później także o objęcie katedry retoryki miejscowej uczelni. W 1735 r. uzyskał jedynie nominację na stanowisko bibliotekarza miejskiego. Zawiedziony w następnym roku opuścił miasto. Ostatnie lata Hallera naznaczone były walką z chorobami. Jego synem był botanik Albrecht von Haller (1758-1823).
[edytuj] Osiągnięcia
W latach 1736-1753 Haller zajmował stanowisko profesora medycyny, botaniki i anatomii na uniwersytecie w Getyndze, gdzie stworzył m. in. instytut anatomii i założył ogród botaniczny. Usystematyzował wiedzę botaniczną i medyczną, którą zawarł w wielotomowym opracowaniu pt. "Elementa physiologiae corporis humani" (wyd. 1757-1766). W dziele tym, które wznawiano aż do początków XX w., zawarł kompleksową, krytyczną wiedzę z anatomii i fizjologii swojej epoki. Dało ono podwaliny pod nowoczesną fizjologię eksperymentalną. Haller po raz pierwszy objął tu terminem fizjologii całokształt czynności zdrowego organizmu ludzkiego, wprowadzając szereg nowych pojęć, m. in. drażliwość (irritabilitas) i czułość (sensibilitas). Drażliwość wg niego jest specyficzna dla mięśni, a czułość dla nerwów. Jako pierwszy wprowadził także takie pojęcia medyczne jak nadpobudliwość i nadwrażliwość.
W uznaniu swej wiedzy medycznej został mianowany doktorem honoris causa i nadwornym medykiem dworu angielskiego. Oferowano mu wielokrotnie posady na różnych europejskich uczelniach, m. in. w Utrechcie i Oxfordzie, jednak żadnej z nich nie przyjął. W 1747 r. objął kierowanie wydawaniem "Göttingischen Zeitungen von gelehrten Sachen" i ponownie odrzucił zaproszenie z zagranicy, tym razem z Berlina. 23 kwietnia 1749 r. uzyskał szlachectwo, nadane mu przez cesarza Franciszka I.
W 1753 r. objął stanowisko Rathausammana we władzach Berna, co pozwoliło mu powrócić do tego miasta wraz z rodziną - jednak tylko na cztery lata. Później (w latach 1758-1762) zarządzał salinami w Roche w dystrykcie L'Aigle, a następnie, do 1763 r. pełnił obowiązki wicegubernatora L'Aigle (obecnie w kantonie Vaud).
W 1764 r. Haller ponownie wrócił do konserwatywnego Berna, gdzie dziewięciokrotnie bez sukcesu ubiegał się o mandat w tzw. Małej Radzie. Dopiero w 1769 r., gdy po raz kolejny otrzymał zaproszenie do wyjazdu do Getyngi i objęcia tam urzędu kanclerza uniwersytetu, Berno w wyjątkowym trybie mianowało go dożywotnim assesorem sanitarnym z roczną pensją 400 koron.
[edytuj] Poglądy polityczne
Von Haller reprezentował typowo konserwatywne poglądy polityczne i społeczne, do pewnego stopnia zbieżne z tymi jakie głosił Justus Möser. Von Haller uważał radykalne poglądy filozofów oświecenia za "czyste zło". Krytykował ich bezkrytyczną wiarę w rozumowe możliwości ludzkie. Jego bratankiem był konserwatywny myśliciel polityczny Karl Ludwig von Haller (ur. 1768), który kontynuował idee wuja.
[edytuj] Dzieła
[edytuj] Dzieła naukowe (wybór)
- Erläuterungen zu Boerhaaves Institutiones (7 tomów), 1739-44
- Enumeratio methodica stirpium Helveticae indigenarum (opis flory szwajcarskiej), 1742
- Icones anatomicae quibus praecipuae aliquae partes corporis humani delineatae proponuntur (...), Göttingen 1743-1754
- Primae lineae physiologiae in usum praelectionem academicarum, Göttingen 1747
- Opuscula botanica, Göttingen 1749
- Hermanni Boerhaave Methodus studii medici emaculata et accessionibus locupletata (...), Amsterdam 1751
- Opuscula anatomica Göttingen 1751
- De partibus corporis humani sensilibus et irritabilibus, 1752
- Elementa physiologiae corporis humani (8 tomów), 1757-66
- Historia stirpium Helvetiae über die schweizerische Alpenflora, 1768
[edytuj] Dzieła literackie
[edytuj] Powieści
- ,,Usong", 1771
- ,,Alfred, König der Angelsachsen", 1773
- ,,Fabius und Cato", 1774
- ,,Tagebuch seiner Beobachtungen uber Schriftseller und uber sich selbst", 1787
- ,,Tagebucher seiner Reisen", 1883
[edytuj] Poezje
- ,,Die Alpen", 1729
- ,,Vom Ursprung des Ubels", 1734
- ,,Gedichte", 1732
[edytuj] Źródła
- Mała Encyklopedia Medycyny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979. ISBN 83-01-00200-X.
- Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberg, Kraków, t. VI.; Moskwa 1993 ISBN 5-85167-008-8
- Ryszard Skrzyński, Konserwatyzm. zarys dziejów filozofii politycznej, Warszawa 1998, s. 82.
[edytuj] Linki zewnętrzne
| 28 osób oskarżonych o fałszowanie list poparcia przed wyborami |
28 osób z Rybnika i okolic zostało oskarżonych o złamanie prawa przy zbieraniu i sporządzaniu list poparcia dla kandydatów na posłów w wyborach do Sejmu w 2005 roku. |
| Złożono kwiaty pod tablicą górników poległych w "Halembie" |
Modlitwą i złożeniem kwiatów przed tablicą z nazwiskami poległych w kopalni "Halemba" w Rudzie Śląskiej górników zakończyły się obchody rocznicy katastrofy w tej kopalni sprzed dwóch lat. |
| Wadowice: Uciekł więzień, policja apeluje o pomoc |
25-letni więzień Zakładu Karnego w Wadowicach uciekł podczas wykonywania pracy poza murami wiezienia. Policja prosi osoby, które widziały uciekiniera, o kontakt pod numerem (0-33) 8729200. |
| Szkło w corhydronie: Producent leku niewinny? |
Producent opakowania, a nie leku ponosi prawdopodobnie winę za to, że w fiolce z corhydronem znalazł się kawałek szkła - wynika wstępnie z kontroli przeprowadzonej przez nadzór farmaceutyczny - poinformowała główny inspektor farmaceutyczny Zofia Ulz. |
| Lubuskie: Ktoś rozpylił gaz w szkole, ewakuowano ok. 500 uczniów |
Około 500 uczniów ewakuowano z jednej ze szkół średnich w Żaganiu (Lubuskie). Prawdopodobnie w budynku ktoś rozpylił gryzący gaz. Dwie dziewczyny, które zaczęły mdleć, przewieziono na obserwację do szpitala - poinformował rzecznik lubuskiej straży pożarnej. |
| Małkowski: prawda jest moją tarczą |
Czesław Jerzy Małkowski, który stracił stanowisko prezydenta Olsztyna w niedzielnym referendum, podziękował mieszkańcom za udzielone mu wsparcie i po raz kolejny zapewnił, że udowodni swą niewinność przed niezawisłym sądem. |
| Ruszył proces: Szef NBP domaga się przeprosin od prezydent Warszawy |
Przed stołecznym sądem ruszył proces, który prezes NBP Sławomir Skrzypek wytoczył prezydent Warszawy Hannie Gornkiewicz-Waltz. Skrzypek żąda przeprosin za podanie informacji, że w 2003 r. spóźnił się z złożeniem oświadczenia majątkowego. |
| Zatrzymano nastolatków, którzy bestialsko pobili bezdomnego |
Zatrzymano czterech nastolatków, którzy bestialsko pobili bezdomnego mężczyznę w Tczewie . 60-latek znajduje się na OIOM-ie gdańskiego szpitala. Od 10 dni jest nieprzytomny, w ciężkim stanie. |
| Kim jest Elżbieta Kruk? |
Zasłynęła przede wszystkim jako budząca kontrowersje szefowa Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Elżbieta Kruk jest jedną z najbliższych współpracownic Lecha Kaczyńskiego. To także jedna z czołowych działaczek PiS i współzałożycielka tej partii. Zawsze lojalna wobec prezydenta jest jedną z nielicznych osób, którym Lech Kaczyński faktycznie ufa. |
| Elżbieta Kruk wyprowadzona z Sejmu: Czuję się świetnie! |
- To proszę zbadać mnie alkomatem i wtedy będzie pani miała odpowiedź. A jak nie to spotkamy się w sądzie - tak posłanka PiS Elżebieta Kruk odpowiedziała dziennikarzom na sugestie jakoby przyszła do Sejmu pod wpływem alkoholu. Po krótkim, choć głośnym już wywiadzie dla sejmowych dziennikarzy posłanka zniknęła na prawie trzy godziny w sejmowej restauracji. Opuściła ją przed 14.00. - Czuję się świetnie - zapewniała. |
