Alkany

Z Wikipedii

Alkany, węglowodory nasycone - organiczne związki chemiczne zbudowane wyłącznie z atomów węgla i wodoru, przy czym atomy węgla połączone są ze sobą wiązaniami pojedynczymi.

Ogólny wzór sumaryczny alkanów to C_nH_2n+2. Grupa alkanów uszeregowana według długości łańcucha węglowego stanowi szereg homologiczny alkanów.

Spis treści 1 Właściwości 2 Najważniejsze reakcje 3 Rodzaje łańcuchów alkanów 4 Nazewnictwo alkanów 4.1 Przykładowe nazwy alkanów 4.2 Ciekawostki 5 Zobacz też 6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Właściwości

Alkany są słabo rozpuszczalne w wodzie (rozpuszczalność rzędu kilkudziesięciu miligramów na litr), rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych. Alkany są mało reaktywne ze względu na trwałość wiązań C-C i C-H. Alkany o budowie cyklicznej (cykloalkany) mają własności podobne do alkanów niecyklicznych, jedynie cyklopropan i cyklobutan są nietrwałe z powodu silnych naprężeń w małych pierścieniach tych związków.

[edytuj] Najważniejsze reakcje

Nazwa węglowodory nasycone wynika z faktu pełnego wysycenia atomów węgla wiązaniami pojedynczymi, co odróżnia je od węglowodorów nienasyconych, posiadających wiązania podwójne i/lub potrójne.

Ze względu na dużą trwałość pojedynczych wiązań C-C i C-H alkany są mało reaktywnymi związkami chemicznymi, a reakcje z ich udziałem wymagają drastycznych warunków (wysoka temperatura i ciśnienie). Generalnie wyróżnia się cztery typy reakcji, którym ulegają alkany:

• spalanie

• spalanie całkowite – produkty spalania to dwutlenek węgla i para wodna (woda); na przykładzie butanu:

2 C₄H₁₀ + 13 O₂ → 8 CO₂ + 10 H₂O

• półspalanie – produkty spalania to tlenek węgla i para wodna (woda); na przykładzie etanu:

2 C₂H₆ + 5 O₂ → 4 CO + 6 H₂O

• spalanie niecałkowite – produkty spalania to para wodna (woda), sadza (węgiel); na przykładzie metanu:

CH₄ + O₂ → C + 2 H₂O

• halogenowanie wolnorodnikowe, w której otrzymuje się mieszaninę różnych izomerów halogenopochodnych.
• substytucja (reakcja charakterystyczna) - powstają dzięki niej pochodne alkanów np.

CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl - reakcja metanu z chlorem, w wyniku której powstaje chlorometan i chlorowodór

• piroliza prowadząca do zmniejszenia długości łańcuchów węgla w cząsteczkach oraz do ich izomeryzacji. Reakcje te mają duże znaczenie praktyczne przy produkcji paliw ciekłych (→ kraking, reforming).

[edytuj] Rodzaje łańcuchów alkanów

Łańcuchy węglowe alkanów mogą być:

• Proste

• Rozgałęzione

• Cykliczne

[edytuj] Nazewnictwo alkanów

Nazwa alkanu składa się z trzech części: przedrostka, rdzenia i przyrostka.

• przedrostek - lokant podstawnika
• rdzeń - liczba atomów węgla w łańcuchu głównym.
• przyrostek - właściwy dla danego szeregu homologicznego. Dla alkanów jest to "-an"

Etapy nazywania alkanu

1. Wyszukanie macierzystego związku.
   • Znajdź najdłuższy łańcuch węglowy.
   • Jeżeli dwa różne łańcuchy mają identyczną długość, wybierz ten w którym jest więcej rozgałęzień.
2. Numeracja w łańcuchu głównym:
   • Numerujemy od końca najbliższemu pierwszemu rozgałęzieniu.
   • Jeżeli rozgałęzienia występują w równej długości od końców to numerujemy od końca bliższego drugiemu rozgałęzieniu.
3. Określenie i numeracja podstawników:
   • Każdy podstawnik oznaczamy zgodnie z miejscem przyłączenia do łańcucha głównego.
   • Jeżeli do danego atomu węgla są przyłączone dwa lub więcej podstawników to przypisujemy im tą samą cyfrę.
4. Zapis nazwy związku
   • Podstawniki podajemy w kolejności alfabetycznej.
     1. Przy nazwach typu "izo-" (np izobutyl) pierwszą literą jest "i"
     2. Przy nazwach typu iBU pierwszą literą jest "b"
   • Całą nazwę zapisz w postaci jednego słowa.
     1. Do rozdzielenia przyrostów użyj łączników "-".
     2. Do rozdzielenia cyfr użyj przecinka ","

Przykład: 2,2-dimetylobutan

• "2,2" - lokanty podstawników. Dwa podstawniki są przy tym samym węglu, dlatego przypisujemy im tą samą cyfrę
• "di" - ilość podstawników danego rodzaju przy konkretnym węglu ("di-", "tri-", "tetra-")
• "metylo" - nazwa podstawników. W tym wypadku są to grupy metylowe
• "butan" - nazwa alkanu, który ma tyle samo atomów węgla ile łańcuch główny

[edytuj] Przykładowe nazwy alkanów

l.p.	Nazwa alkanu	l.p.	Nazwa alkanu	l.p.	Nazwa alkanu	l.p.	Nazwa alkanu
1	metan	26	heksakozan	51	henpentakontan	76	heksaheptakontan
2	etan	27	heptakozan	52	do pentakontan	77	heptaheptakontan
3	propan	28	oktakozan	53	tripentakontan	78	oktaheptakontan
4	butan	29	nonakozan	54	tetrapentakontan	79	nonaheptakontan
5	pentan	30	triakontan	55	pentapentakontan	80	oktakontan
6	heksan	31	hentriakontan	56	heksapentakontan	81	henoktakontan
7	heptan	32	dotriakontan	57	heptapentakontan	82	dooktakontan
8	oktan	33	tritriakontan	58	oktapentakontan	83	trioktakontan
9	nonan	34	tetratriakontan	59	nonapentakontan	84	tetraoktakontan
10	dekan	35	pentatriakontan	60	hexakontan	85	pentaoktakontan
11	undekan	36	heksatriakontan	61	henhexakontan	86	heksaoktakontan
12	dodekan	37	heptatriakontan	62	dohexakontan	87	heptaoktakontan
13	tridekan	38	oktatriakontan	63	trihexakontan	88	oktaoktakontan
14	tetradekan	39	nonatriakontan	64	tetrahexakontan	89	nonaoktakontan
15	pentadekan	40	tetrakontan	65	pentahexakontan	90	nonakontan
16	heksadekan	41	hentetrakontan	66	heksahexakontan	91	hennonakontan
17	heptadekan	42	dotetrakontan	67	heptahexakontan	92	dononakontan
18	oktadekan	43	tritetrakontan	68	oktahexakontan	93	trinonakontan
19	nonadekan	44	tetratetrakontan	69	nonahexakontan	94	tetranonakontan
20	eikozan	45	pentatetrakontan	70	heptakontan	95	pentanonakontan
21	henejkozan	46	heksatetrakontan	71	henheptakontan	96	heksanonakontan
22	dokozan	47	heptatetrakontan	72	doheptakontan	97	heptanonakontan
23	trikozan	48	oktatetrakontan	73	triheptakontan	98	oktanonakontan
24	tetrakozan	49	nonatetrakontan	74	tetraheptakontan	99	nonanonakontan
25	pentakozan	50	pentakontan	75	pentaheptakontan	100	hektan

[edytuj] Ciekawostki

Alkany niegdyś określano jako "Parum Affinis" co oznacza, słabo reaktywne. Powodem jest niska ilość właściwości chemicznych alkanów.

[edytuj] Zobacz też

• alkeny
• alkiny
• cykloalkany
• Synteza Wurtza

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Alkany w serwisie chemik.vitnet.pl
• Alkany w serwisie Chemia Organiczna OnLine

Hall: obniżenie wieku szkolnego pomoże... rodzicom

Minister edukacji narodowej Katarzyna Hall uważa, że obniżenie wieku szkolnego jest korzystne dla rodziców.

Stasiak: Zróbmy sobie sami gazoport

Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego uważa, dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski niezbędna jest budowa gazoportu. Władysław Stasiak, który był gościem Sygnałów Dnia jest zdania, że Sejm powinien przyjąć specjalną ustawę, która pozwoli na przyspieszenie budowy terminala.

Jak były komisarz Warszawy zarobił 6 milionów złotych

PRZEGLĄD PRASY. W ciągu trzech lat z drugorzędnej funkcji sekretarza Warszawy został prezesem Ciechu i milionerem - "Dziennik" opisuje karierę byłego komisarza stolicy za rządów PiS Mirosława Kochalskiego.

"Nasz Dziennik": Miasto może zbankrutować

Upadek zakładów i gwałtowny wzrost bezrobocia w Stalowej Woli i okolicach - takie skutki w ocenie "Naszego Dziennika" przyniesie drastyczna podwyżka cen prądu dla zakładów przemysłowych działających w tamtejszej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.

Będą namawiać emigrantów do powrotu

Władze Szczecina jadą dziś z misją specjalną do Wielkiej Brytanii. Przez weekend będą namawiać emigrantów z Polski, by osiedlili się na Pomorzu. Na podobną akcję zdecydowało się w sumie 12 polskich miast - pisze "Metro".

Prezydent wbija klin między Tuska i Pawlaka

Problemy w koalicji. PO przekłada głosowanie nad prezydenckim wetem do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, bo PSL bierze stronę Lecha Kaczyńskiego

Mniejszy klub PiS

Poseł Andrzej Walkowiak opuścił klub PiS i przeszedł do założonego przez b. posłów PiS koła Polska XXI.

Sześciolatki do szkoły? Stop!

Sześciolatki pójdą obowiązkowo do szkół dopiero w 2012 r. A miały już w 2009 r. MEN się upiera, że to lifting reformy

Wywozili dopalacze

Z centralnego magazynu firmy zaopatrującej sklepy z tzw. dopalaczami próbowano wczoraj wywieźć cały towar. Interweniowała policja.

BBN krytykuje zmiany w armii

Mam nadzieję, że prezydent zaakceptuje mój projekt reformy dowodzenia siłami zbrojnym - mówił wczoraj minister obrony Bogdan Klich. - Ten projekt to głupota - odpowiada Witold Waszczykowski z prezydenckiego BBN.