Archangielsk

Z Wikipedii

Współrzędne: 64°33' N 40°32' E64.55 40.5333333 (Archangielsk)

Archangielsk Apxaнгeльcк
Herb Archangielska
Państwo	Rosja
obwód	archangielski
p/o mera	Wiktor Pawlenko
Powierzchnia	294,42 km²
Położenie	64° 33' N 40° 32' E
Wysokość	10 m n.p.m.
Ludność (2005) • liczba ludności	ok. 351 600 (2005)
Nr kierunkowy	+7 (81 82)
Kod pocztowy	163000-163061
Tablice rejestracyjne	29
Miasta partnerskie	Portland, USA Vardø, Norwegia Słupsk, Polska Emden, Niemcy Miluza, Francja Oulu, Finlandia Pireus, Grecja Kiruna, Szwecja
Położenie na mapie Rosji Archangielsk Apxaнгeльcк

Archangielsk (ros. Арха́нгельск) (do 1613 Nowochołmogory (ros. Новохолмого́ры)) – miasto w Rosji, stolica obwodu archangielskiego.

Ludność 351,6 tys. (2005). Mężczyzn: 45,0%, kobiet: 55,0%.

Miasto położone u ujścia rzeki Dwiny, 40-45 km od miejsca, gdzie wpada w Morze Białe.

Terytorium okręgu miejskiego (rejonu) Miasto Archangielsk pokrywa 29442 ha. Również w Archangielsku znajdują się władze rejonu primorskiego.

Miejskie nabrzeża przeciągnięte są wzdłuż rzeki na 35 km.

Spis treści 1 Historia 1.1 Założenie miasta 1.2 Miasto w XVII wieku i w epoce Piotra Wielkiego 1.3 1725-1917 1.4 1917-2000 2 Podział administracyjny 3 Klimat 4 Demografia 5 Ekonomia 6 Transport 7 Kultura, sfera socjalna 7.1 Świątynie Archangielska 8 Miasta partnerskie 9 Radio 10 Lokalna prasa 11 Referencje 12 Linki zewnętrzne

[edytuj] Historia

[edytuj] Założenie miasta

Pierwsze ruskie osady na przylądku Nur-Nawołok, na kolanie błotnistego prawego brzegu Dwiny, zostały założone przez nowogrodzian jeszcze w XII wieku. W tym czasie, wg przekazu, należy umiejscowić powstanie w tym miejscu Michało-Archangielskiego Monastyru, nazwanego tak od imienia Michała Archanioła. Jednakże po raz pierwszy monastyr pojawia się w latopisie dopiero w 1419 roku. W pobliżu sanktuarium znajdowały się pomorskie osiedla włości Nizowskiej – Lisostrow, Kniażostrow, Ujma, Jawla i inne.

W połowie XVI w. angielski żeglarz Richard Chancellor odkrył drogę przez Morze Białe do Archangielska. Od tego czasu zaczyna się handel z Anglikami i Holendrami w ujściu Dwiny. Wkrótce potem wokół monastyru stały już liczne cudzoziemskie faktorie, a także składy, spichlerze i i domostwa kupców z Chołmogorów, Wołogdy i Moskwy, przyjeżdzających tutaj na sezon nawigacji. Osiedle, które powstało, otrzymało nazwę Nowych Chołmogorów i na półtora wieku stało się jedynym morskim portem Rosji. W związku z zagrożeniem napadu szwedzkiego, Iwan IV Groźny postanawia o nadzwyczajnych środkach obrony Pomorza. 4 marca 1583 roku podpisuje ukaz, nakazujący moskiewskim wojewodom – Piotrowi Naszczokinowi i Aleksiejowi Zaleszaninowi-Wołochowowi w najkrótszym możliwym czasie zbudować twierdzę na przylądku Pur-Nawołok: …miasto stworzyć na tym miejscu i takimi środkami, po wykazie i charakterystyce, jaki wykaz i charakterystykę wam przysłano, pospiesznie, przy pomocy tych ludzi, których dla sprawy tego miasta wyznaczyliśmy… (C.Ф. Огородников Очерк истории г. Архангельска в торгово-промышленном отношении. – wyd.: 1890. s.48.).

W 1584, który przyjmuje się za rok utworzenia miasta, wojewodowie w pośpiechu przez rok... postawili miasto wokoło Archangielskiego monastyru" ("Dwinskoj letopisiec", zapis pod 1584 r.): Ostróg z podwójnymi okrąglakowymi ścianami, wieżami, i bramami na północ, zachód i południe, okrążony rowem z palisadą wewnątrz i zaporami przed nim. Naprzeciw twierdzy na brzegu Dwiny wybudowano przystań dla statków, umocniwszy brzeg drewnianymi balami. Oprócz rezydencji wojewody i Michajło-Archangielskiego monastyru, w twierdzy znajdowali się chołmogorscy i moskiewscy strzelcy. Pod jej ściany były przywiezione na przystań handlowe faktorie Anglików i Holendrów. W 1587 r. zostało tutaj przymusowo przesiedlone 130 rodzin "z dwińskich podgrodzi i włości", tworząc nowochołmogorskie podgrodzie. 26 marca 1596 r. nowe miasto na Dwinie po raz pierwszy zostało nazwane miastem Archangielskim ("Archangielskij gorod"; z powodu nazwy znajdującego się w nim monastyru), a od 1 sierpnia 1613 r. ta nazwa została potwierdzona w związku z oficjalnym ustanowieniem administracyjnej odrębności – niezależności miasta Archangielsk od Chołmogorów.

[edytuj] Miasto w XVII wieku i w epoce Piotra Wielkiego

Od końca lat 80. XVI wieku Archangielsk stał się centrum rosyjskiego handlu zewnętrzenego, przynoszącym do 60% dochodu skarbu państwa. Wzrost handlu towarzyszył rozwojowi miasta. Ciasna wiejska zabudowa była przyczyną licznych pożarów. W jednym z nich, w 1637 roku, spłonął monastyr, który ongiś dał nazwę miastu. Ale miasto odbudowywało się szybko. W 1684 roku wybudowano obszerny kamienny Dwór Gościnny, którego znaczna część zachowała się po dzień dzisiejszy. Budynek Dworu Gościnnego, oprócz handlowego, miało także ważne znaczenie obronne w perspektywie znów szykującej się wojny ze Szwecją. Płaskie wierzchołki narożnych i centralnej wieży mogą być wykorzystywane jako miejsca dla armat. Dzięki wygodnej pozycji można było utrzymać pod obstrzałem główny kierunek szturmu wroga – rzekę. Aktywna działalność międzynarodowego portu handlowego w drugiej poł. XVII w. przekształciła tradycyjną strukturę tego staroruskiego miasta, jakim Archangielsk był w ciągu pierwszego stuleci swojego istnienia. Jego centrum stał się port. Poprzedni gród – drewniany ostróg – okazał się jakby odsuniętym na stronę i utracił część swoich funkcji administracyjnych – prikaznaja izba została przeniesione do "kamiennego miasta". Pierwotna podstawa miasta – odbudowany Michajło-Archangielski monastyr – jeszcze wcześniej został przemieszczony na jego południowe peryferia. Cudzoziemska słoboda ograniczyła rosyjską osadę. W mieście pojawiły się budynki kościołów luterańskiego i reformatorskiego. Pod koniec XVII w. i w kolejnym stuleciu miasto rosło dalej wzdłuż Dwiny. Tak wykształcił się Archangielsk epoki Piotra I.

Zainteresowanie Piotra Wielkiego jedynym naonczas rosyjskim portem morskim wynikł jednocześnie z zamysłem stworzenia floty. Piotr I przybył po raz pierwszy do Archangielska 30 lipca 1693 roku. Dla cara i jego świty na wyspie Mojżeszowej na Dwinie została postawiona niewielka "świetlica z sieniami". Ponad dwa miesiące przebył car w Archangielsku, zaznajomił się ze sprawami statków i operacjami handlowymi i wydał polecenie wybudowania na wyspie Sołombała pierwszej w Rosji państwowej stoczni budującej okręty. Od połowy XVIII wieku stocznia, posiadająca wówczas pochylnie, warsztaty, składy i inne zakłady wspomagające, zaczęła nazywać się Archangielską admiralicją. Po ukończeniu Wojny Północnej stocznia została zamknięta, ale w 1733 roku budowa statków została wznowiona. Przez półtora wieku została tutaj zbudowanych około 700 dużych i małych statków. 18 września 1693 Piotr I własnoręcznie rozpoczął budowę morskiego okrętu handlowego Św. Paweł, a podczas swojego kolejnego pobytu w mieście, 20 maja 1694 roku, odrąbał podpory już zbudowanego statku i spuścił go na wodę. Wówczas to Piotr odbył podróż morską do Klasztoru Sołowieckiego. Piotr I po raz trzeci przyjechał do Archangielska 30 maja 1702 roku, wziąwszy ze sobą syna Aleksieja, wielką świtę i pięć batalionów gwardii.

Zamieszkał w specjalnie zbudowanym dla niego domku na wyspie Markowej naprzeciw budowanej Twierdzy Nowodwińskiej, ażeby osobiście kierować jej budową. 6 sierpnia car na czele eskadry udał się na Wyspy Sołowieckie, a potem ku przystani we wsi Niuchcza. Stąd gwardziści razem z Piotrem rozpoczęli legendarny marsz do jeziora Onega. Wybudowana w lesie i wyłożona na błotach droga, po której przewleczone zostały dwie zbudowane w Archangielsku fregaty, otrzymał nazwanie "Gosudariewa". Marsz zakończył się wzięciem Noterburga (Orieszka). Domek Piotra w 1877 roku był przewieziony z wyspy Markowej do Archangielska, a w 1934 roku – do wsi Kołomienskoje, gdzie znajduje się po dzień dzisiejszy. W 1708 roku pośród 8 guberni Cesarstwa Rosyjskiego utworzona została gubernia archangielska, ze stolicą w Archangielsku. Pierwszym gubernatorem został wojewoda dwiński P.A. Golicyn. Od 1713 r. car Piotr I swoimi ukazami zaczął ograniczać handel przez Archangielsk, faktycznie poświęcając jego interesy na korzyść nowego portu bałtyckiego – Sankt Petersburga. Do Archangielska pozwolił przywozić tylko taką ilość towarów, jaka była niezbędna "dla wyżywienia ludności". W 1718 roku Piotr wydał ukaz, zabraniający eksportu chleba i importu dużej części zagranicznych towarów przez Archangielsk. Liczba statków, przypływających do miasta, gwałtownie spadła. O ile w 1715 roku do portu przypłynęło 230 statków, to w 1724 już tylko 19.

[edytuj] 1725-1917

W 1762 roku Katarzyna II zdjęła ograniczenia na handel zewnętrzny przez Archangielsk, pozostawiwszy wysokie cło, ale miasto nie odzyskało już statusu głównego portu Rosji, chociaż w okresie wojen napoleońskich i w związku z tak zwaną blokadą kontynentalną Wielkiej Brytanii w latach 1807-1813 Archangielsk osiągnął nowy poziom ekonomiczny, ponieważ był naonczas jedynym w Rosji portem, do którego mogły trafiać towary kolonialne. Miasta w dalszym ciągu pozostawało dużym ośrodkiem budowy okrętów. W jego stoczniach pod kontrolę Michała Łazariewa, jego przyszłego kapitana, w 1826 roku był zbudowany siedemdziesięcioczteroarmatni okręt Azow – pierwszy, który w rosyjskiej flocie otrzymał flagę św. Jerzego i proporzec za bohaterskie uczestnictwo w bitwie pod Navarino.

W końcu XIX – początku XX wieku Archangielsk przeobraził się w największy w kraju ośrodek przemysłu i eksportu drzewnego. Służył także jako ważna baza dla opanowania Arktyki i uruchomienia żeglugi po Północnym szlaku morskim. Z cumowisk portu wyprawiło się ponad 200 polarnych ekspedycji naukowych, m.in. Wasyla Cziczagowa, F.P. Litke, Władymira Rusanowa, P.K. Pastuchowa, Gieorgija Jakowlewicza. W 1915 przy zarządzie portu handlowego w Archangielsku otwarto Biuro Lodołamaczy, któremu podlegało 13 lodołamaczy i łamiących lód okrętów, dających początek flotylli lodołamaczy. Owe statki zimową porą ubezpieczały przepływanie okrętów z Morza Białego do Archangielska.

[edytuj] 1917-2000

W czasie interwencji w latach 1918-19 Archangielsk był okupowany przez wojska brytyjskie, amerykańskie i francuskie. Wyzwolony został w 1920 przez oddziały Armii Czerwonej. W czasie wojny do miasta przybywały północne konwoje i przywoziły ładunki w ramach Lend-Lease Act. Od założenia w 1916 na brzegu niezamarzającego Zalewu Kolskiego portu Murmańsk, dokąd z czasem były przeniesione zakłady przemysłu rybnego i remontu statków, Archangielsk stracił swoje znaczenie jako port.

[edytuj] Podział administracyjny

Nazwa	Liczba ludności, 2002[1]
Okręg Warawino-Faktoria	36.392
Okręg isakogorski	26.533
Okręg łomonosowski	72.869
Okręg majmaksański	24.701
Okręg oktiabrski	85.044
Okręg Majskaja gorka	38.198
Okręg północny	25.408
Okręg Sołombała	37.168
Okręg cyglomeński	9.738

[edytuj] Klimat

W mieście panuje klimat subarktyczny morski z długą zimą i krótkim chłodnym latem. Formuje się pod wpływem mórz północnych i przejści mas powietrza z Atlantyku w warunkach małej ilości promieniowania słonecznego. Średnia temperatura stycznia – −14,6°, lipca – +16,1°. W ciągu roku opady wynoszą 560 mm.

[edytuj] Demografia

Od początku lat 90. XX w. dzięki migracji i ujemnemu przyrostowi naturalnemu liczebność mieszkańców Archangielska nieprzerwanie zmniejsza się.

[edytuj] Ekonomia

Archangielsk to duży ośrodek naukowy i przemysłowy północno-zachodniej Rosji – regionu bogatego w zasoby naturalne: leśne, rybne; znajdują się tu złoża diamentów, nafty, boksytów. Tutaj skupione są przedsiębiorstwa przetwórstwa leśnego, chemii drewnianej, celulozowo-papiernicze (Sołombalski kombinatu celulozowo-papierniczy), rybne, przemysłu mikrobiologicznego, budowy maszyn.

W mieście zarejestrowanych jest 7700 przedsiębiorstw, z których 220 to firmy duże i średnie. Wiodąca rola w przemyśle przynależy branży leśnej. Do przetwórstwa leśnego należy ponad 40% produkcji w mieście. Drewno, papier, karton, celuloza, a także ryby do tej pory stanowią podstawę handlu Archangielska z innymi rejonami Rosji i krajami Zachodu.

Główny dostawca energii cieplnej i elektrycznej – Archangielskaja TEC.

[edytuj] Transport

Na terenie miasta znajduje się dworzec morsko-rzeczny, stacja kolejowa z dworcem oraz dwa lotniska: Talagi i Waśkowo. Ten ostatni obsługuje miejscowe linie lotnicze.

W 1916 roku w mieście zaczął funkcjonować tramwaj, przez długi czas uznawany za położony najbardziej na północ na świecie. W 2004 roku z przyczyn ekonomicznych tramwaje archangielskie zakończyły swoją historię, a szyny zdemontowano. Także blisko zniknięcia są trolejbusy – w mieście z pięciu linii zostały tylko dwie.^[2] Prawie cały transport publiczny opiera się na autobusach PAZ-3205 i GAZelach.

Cena przejazdu autobusem w mieście (stan na 2007 rok) – od 9 rubli, taksówką od 50 rubli.

[edytuj] Kultura, sfera socjalna

Archangielsk to kulturowo-historyczna stolica Pomorza, ojczyzna północnej kultury, tradycji, historii. W mieście znajduję się Pomorski Uniwersytet Państwowy, Archangielski Państwowy Uniwersytet Techniczny, Północny Państwowy Uniwersytet Medyczny, filia Państwowej Akademii Morskiej, filia Wszechrosyjskiego Instytutu Finansowo-Ekonomicznego. Dzisiaj w Archangielsku funkcjonuje 200 instytucji edukacyjnych i 18 municypalnych instytucji ochrony zdrowia.

Teatry: Archangielski teatr dramatyczny im. M.W. Łomonosowa, młodzieżowy, teatr lalek. Filharmonia. Akademicki Północny Rosyjski Chór Ludowy, ludowy zespół pieśni i tańca "Siwerko".

Biblioteki: Archangielska Obwodowa Biblioteka Naukowa im. Dobrolubowa, miejska biblioteka im. Łomonosowa, biblioteka dziecięca im. Gajdara.

Muzeum krajoznawcze (zał. w 1859; bogate kolekcje przyrodniczo-naukowe i archeologiczne; dokumenty opisujące architektoniczną historię miasta (stare plany, mapy, widokówki, fotografie i rysunki nieistniejących już pomników), historię zdobycia Północy i badań Arktyki; ludowa rzeźba w drewnie, Chołmogorska rzeźbiona kość, rękopisy i starodruki).

Muzeum sztuk plastycznych (zał. w 1960; kolekcje ikon z rosyjskiej północy XVI–XVIII wieków, staroruskiej polichromowanej rzeźby, sztuki ludowej (wyszywka, północne drewniane, futrzane, gliniane zabawki), rosyjskiego malarstwa, grafiki, rzeźby).

W pobliżu Archangielska znajduje się muzeum drewnianej architektury Północnej Rosji "Małyje Korieły"

Najwyższy budynek w mieście – Budynek instytucji projektowych (24 piętra).

[edytuj] Świątynie Archangielska

Istniejące:

• Świątynia Wszystkich Świętych,
• Sobór Katedralny św. Eliasza,
• Cerkiew św. Mikołaja (zbudowana w 1904 r.),
• Cerkiew Uspieńska (uszkodzona w czasie rewolucji, rekonstruowana w latach 2000.)

Niedziałające:

• Kościół luterański św. Katarzyny (obecnie sala kameralna Pomorskiej filharmonii)

W budowie:

• Katedralny sobór św. Michała Archanioła

[edytuj] Miasta partnerskie

• Portland (USA, stan Maine)
• Vardø (Norwegia)
• Słupsk (Polska)
• Emden (Niemcy)
• Miluza (Francja)
• Oulu (Finlandia)
• Pireus (Grecja)
• Kiruna (Szwecja)

[edytuj] Radio

Częstotliwości (MHz), – Długość fali (m)

• 66,00 – 4,54 Radio Rossii, *
• 68,55 – 4,37 Radio Mayak, *
• 101,60 – 2,95 Radio Chanson, * (od 1 stycznia 2008 Radio Chanson wycofuje się z tej częstotliwości).
• 102,00 – 2,94 Radio Junost' *
• 102,80 – 2,92 Jewropa Plus, *, w Archangielsku, wydanie internetowe
• 103,40 – 2,90 Dorożnoje Radio, *
• 103,80 – 2,89 Russkoje Radio, *, w Archangielsku
• 104,70 – 2,86 Nasze radio, *, w Archangielsku, wydanie internetowe
• 105,40 – 2,84 Obszczestwiennoje russkoje radio, * / Radio Sport *
• 106,40 – 2,82 Awtoradio, *, wydanie internetowe
• 107,40 – 2,79 R29

[edytuj] Lokalna prasa

• Gazeta "Prawda Siewiera"
• Gazeta "Archangielsk"
• Gazeta "Wołna"

[edytuj] Referencje

1. ↑ http://www.gks.ru/
2. ↑ http://forum.mr-spb.ru/showthread.php?t=2196

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona merii miasta Archangielsk
• Archangielsk na Google Maps
• Archangielsk i jego okolica w projekcie ZEMLI. Małyje Korieły, Liawlia, Twierdza nowodwińska, Iżma, Rikasowo
• VisitArkhangelsk.ru (przewodnik po mieście po rosyjsku, angielsku i niemiecku)
• Państwowy Uniwersytet Techniczny w Archangielsku
• Pomorski Uniwersytet Państwowy im. M. W. Łomonosowa
• Północny Państwowy Uniwersytet Medyczny
• Archangielskie obwodowe muzeum krajoznawcze
• Prasa obwodu archangielskiego
• Wersja internetowa archangielskiej gazety obwodowej "Prawda Siewiera"
• Społeczność archangielska w LiveJournal
• Ośrodek buddyjski szkoły Karma Kagyu w Archangielsku
• Ks. Rajmund Gruszka – polski ksiądz w Archangielsku (profil, artykuły)
• Budniam – serwis poświęcony imprezom w Archangielsku

Cenne mapy i listy Mickiewicza trafią do Polski

Kolekcjoner Tomasz Niewodniczański powiedział w piątek, że zamierza wkrótce przekazać polską część swoich zbiorów kartograficznych i archiwalnych Zamkowi Królewskiemu w Warszawie.

Ruszył proces prześladowcy młodej dentystki

Proces bezrobotnego Sebastiana W., który przez ponad rok miał nękać dwudziestokilkuletnią dentystkę, a także jej ojca i znajomego rozpoczął się dziś przed warszawskim sądem rejonowym. Oskarżony swe działania tłumaczył przed sądem "zakochaniem", nie przyznał się do przestępstw.

Zarzuty dla dwóch pracowników prezydenta Karnowskiego

Prokuratura postawiła zarzuty sekretarzowi miasta oraz kierowcy prezydenta Sopotu, Jacka Karnowskiego. Obaj mieli brać udział w ustawieniu przetargu na auto dla prezydenta.

Warszawa się wali: most z dziurą na wylot

Od piątku nie można jeździć przez mostek na Kanale Żerańskim w Kobiałce - oberwał się z niego kawałek betonu z jezdnią. Pogotowie drogowe w ostatniej chwili zawróciło dwie betoniarki zmierzające na pobliską budowę. Zarząd Transportu Miejskiego musiał wycofać autobusy

Pogoda na weekend: będzie zimno i spadnie śnieg

Przed intensywnymi opadami śniegu oraz oblodzeniem na drogach ostrzega Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW). Utrudnienia komunikacyjne mogą wystąpić już w piątek po południu.

28 osób oskarżonych o fałszowanie list poparcia przed wyborami

28 osób z Rybnika i okolic zostało oskarżonych o złamanie prawa przy zbieraniu i sporządzaniu list poparcia dla kandydatów na posłów w wyborach do Sejmu w 2005 roku.

Złożono kwiaty pod tablicą górników poległych w "Halembie"

Modlitwą i złożeniem kwiatów przed tablicą z nazwiskami poległych w kopalni "Halemba" w Rudzie Śląskiej górników zakończyły się obchody rocznicy katastrofy w tej kopalni sprzed dwóch lat.

Małkowski: prawda jest moją tarczą

Czesław Jerzy Małkowski, który stracił stanowisko prezydenta Olsztyna w niedzielnym referendum, podziękował mieszkańcom za udzielone mu wsparcie i po raz kolejny zapewnił, że udowodni swą niewinność przed niezawisłym sądem.

Ruszył proces: Szef NBP domaga się przeprosin od prezydent Warszawy

Przed stołecznym sądem ruszył proces, który prezes NBP Sławomir Skrzypek wytoczył prezydent Warszawy Hannie Gornkiewicz-Waltz. Skrzypek żąda przeprosin za podanie informacji, że w 2003 r. spóźnił się z złożeniem oświadczenia majątkowego.

Kim jest Elżbieta Kruk?

Zasłynęła przede wszystkim jako budząca kontrowersje szefowa Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Elżbieta Kruk jest jedną z najbliższych współpracownic Lecha Kaczyńskiego. To także jedna z czołowych działaczek PiS i współzałożycielka tej partii. Zawsze lojalna wobec prezydenta jest jedną z nielicznych osób, którym Lech Kaczyński faktycznie ufa.