Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie

Z Wikipedii

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie
Archikatedra gnieźnieńska nocą
Data budowy	1342-1390
Data zniszczenia	1945
Wyznanie	katolicyzm
Rodzaj	bazylika mniejsza, archikatedra
Budulec	cegła
Obecnie	archidiecezja gnieźnieńska
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Archikatedra gnieźnieńska – gotycki kościół katedralny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i świętego Wojciecha na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie.

[edytuj] Kalendarium

• kon. IX wieku – prostokątne oratorium jednonawowe.
• ok. 970 – budowa świątyni na planie krzyża (o kształcie treflowym) przez Mieszka I.
• 977 – pogrzeb księżnej Dąbrówki, żony księcia Polan Mieszka I.
• kon. X wieku – budowa świątyni na planie prostokąta przez Bolesława Chrobrego.
• 999 – pogrzeb biskupa Pragi Wojciecha, kanonizowanego później przez papieża Sylwestra II, mianowanie arcybiskupem Radzima Gaudentego.
• 7 marca a 15 marca 1000 – pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha, Zjazd gnieźnieński, I metropolia kościelna w Polsce.
• 1018 – pożar świątyni jednonawowej.
• 1018-1025 – budowa świątyni trójnawowej, dwuwieżowej.
• 1025 – koronacja księcia Bolesława I Chrobrego na króla.
• 1025 – koronacja Mieszka II Lamberta.
• 1038 – najazd księcia czeskiego Brzetysława I i zniszczenie świątyni.
• poł. XI wieku – budowa świątyni romańskiej.
• 1064 – konsekracja świątyni.
• ok. 1090 – katastrofa budowlana części wschodniej świątyni.
• 1097 – konsekracja po usunięciu szkód budowlanych.
• 1076 – koronacja księcia Bolesława II Śmiałego.
• 1103-1104 – synod z udziałem legata papieskiego.
• 1113 – pielgrzymka pokutna księcia Bolesława III Krzywoustego.
• 1127 – uroczystości odnalezienia i umieszczenia w Archikatedrze głowy św. Wojciecha.
• ok. 1175 – fundacja brązowych (spiżowych) Drzwi Gnieźnieńskich.
• 1177 – wielki zjazd, gdzie książę Mieszko III Stary wystąpił jako "dux totius Poloniae".
• 1295 – koronacja księcia Przemysła II.
• 1300 – koronacja Wacława II.
• 1331 – najazd Krzyżaków i zniszczenie świątyni.
• 1342 – początek budowy świątyni gotyckiej (na miejscu poprzedniej romańskiej) przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego.
• 1358 – przyjęcie króla Kazimierza III Wielkiego w prezbiterium przez abpa Jarosława Bogorię Skotnickiego wraz z kapitułą archikatedralną.
• ok. 1390 – koniec budowy prezbiterium i nawy.
• 1613 – pożar dachów i hełmów wież.
• 1620, 17 marca – Adam z Wągrowca zostaje wezwany, by wypróbować nowe organy (poprzednie zostały zniszczone w czasie pożaru)
• 1641-1652 – przebudowa wnętrza w stylu barokowym przez prymasa Macieja Łubieńskiego.
• 1760 – kolejny pożar dachów i hełmów wież oraz zapadnięcie się sklepienia prezbiterium.
• 1761-1767 – przebudowa wnętrza w stylu klasycystycznym z elementami przemijającego stylu barokowego przez prymasa Władysława Łubieńskiego.
• 1931 – tytuł bazyliki mniejszej z nadania papieża Piusa XI.
• 1945 – kolejny pożar hełmów wież i dachów spowodowany ostrzałem artyleryjskim pocisków zapalających przez Armię Czerwoną oraz częściowe zniszczenie gotyckiego sklepienia w emporze międzywieżowej, a w następstwie tego również organów.
• 1953-1965 – restauracja świątyni w stylu gotyckim, tzw. regotyzacja (usunięcie z prezbiterium i nawy głównej wystroju barokowego i przywrócenie im form gotyckich).
• 3 czerwca 1979 – wizyta papieża Jana Pawła II.
• 3 czerwca 1997 – II Zjazd gnieźnieński w 1000. rocznicę śmierci św. Wojciecha (ponowna wizyta papieża Jana Pawła II oraz siedmiu prezydentów państw Europy Środkowej i Wschodniej.).
• 12 marca 2000 – III Zjazd gnieźnieński w rocznicę Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa (wizyta pięciu prezydentów państw Europy).
• 15 marca-16 marca 2003 – IV Zjazd gnieźnieński pod hasłem "Quo Vadis Europo?" (udział ponad 600 osób z ponad 200 miejscowości i 80 ruchów katolickich).
• 12 marca-14 marca 2004 – V Zjazd gnieźnieński w przededniu akcesji 10 nowych państw do UE (udział 700 reprezentantów wielu ruchów i stowarzyszeń chrześcijańskich z Zachodu i Wschodu).
• 16 września-18 września 2005 – VI Zjazd gnieźnieński pod hasłem "Europa dialogu" (udział 800 zaproszonych osobistości życia politycznego, religijnego i społecznego 15 państw Europy).
• 15 czerwca-17 czerwca 2007 – VII Zjazd gnieźnieński pod hasłem "Człowiek drogą Europy" z udziałem m.in. sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej kard. Bertone, prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, prof. Władysława Bartoszewskiego i byłego dyrektora Biura Prasowego Watykanu dr. Joaquina Navarro-Vallsa

[edytuj] Wnętrze Archikatedry

Budowla trójnawowa, typu bazylikowego z prezbiterium i ambitem z poł. XIV wieku, najstarszymi częściami Archikatedry (miejsca ostatniego spoczynku wielu wybitnych, zasłużonych dla Kościoła i Polski postaci). Poniżej opis planu pomieszczeń na poziomie przyziemia:

01. prezbiterium, a w nim:

• barokowa złocona konfesja, a pod nią wczesnobarokowy relikwiarz – trumienka z cyzelowanej, trybowanej blachy srebrnej z 1662 (z właściwym relikwiarzem – trumienką wewnątrz to jest drewnianą prawdopodobnie cedrową skrzynką z XII wieku pokrytą płaskorzeźbami) ze szczątkami św. Wojciecha (restaurowana w 1987 po słynnej kradzieży), a za nią płyta nagrobna św. Wojciecha z czerwonego marmuru ze średniowiecznej tumby z 1480.
• stylowy złocony tron prymasowski z 1835, a przed nim nieco nowszy złocony klęcznik z herbem prym. Stefana kardynała Wyszyńskiego (po stronie północnej).
• fotele dla członków kapituły metropolitalnej (z obu stron).
• belka tęczowa z gotyckim krucyfiksem z drzewa lipowego z ok. 1430, a pod nią od lewej ambona, główny ołtarz ofiarny z herbami na ścianach bocznych abpa Henryka Muszyńskiego, metropolity gnieźnieńskiego (ze strony północnej) i papieża Jana Pawła II (ze strony południowej) oraz chrzcielnica z nakryciem w kształcie ośmiokątnej piramidy z blachy miedzianej z I poł. XV wieku.

02. nawa główna, a w niej:

• krzesła dla wiernych.

03. ambit i 04. nawy boczne (północna i południowa), a w nich ławki dla wiernych z obu stron i wokół nich:

• płyta nagrobna prym. Jakuba z Sienna – z brązu z końca XV wieku.
• cztery płyty nagrobne fundacji prym. Jana Łaskiego.
• pomnik kard. Stefana Wyszyńskiego (prymasa tysiąclecia) z 1982.
• płyta nagrobna kardynała Zbigniewa Oleśnickiego – z czerwonego marmuru.

Wieniec pomieszczeń dookoła:

05. kapitularz stary (między wieżami, z wejściem do pomieszczenia lewego w podstawie wieży południowej).

06. pomieszczenie w podstawie wieży północnej (z wejściem do podziemia).

07. pomieszczenie przywieżowe północne (obecnie sklep pamiątkarski).

08. kruchta północna z dużymi dwuskrzydłowymi drzwiami od zewnątrz i gotyckim portalem wewnątrz z ok. 1400 z tympanonem Ukrzyżowania wykonanym ze sztucznego kamienia (z wejściami do sklepu pamiątkarskiego oraz biura pielgrzyma i kawiarni przykatedralnej).

09. drewniane, dwuskrzydłowe drzwi frontowe (z ruchomą niegdyś częścią skrzydła lewego) z 1900 dawnej biblioteki archikatedralnej (obecnie biuro pielgrzyma na parterze i kawiarnia przykatedralna na piętrze z wejściem od wewnątrz kruchty północnej).

10. kaplica prymasa Potockiego, w jej krypcie byli pochowani: 1738 – prym. Teodor Potocki, 1829 – prym. Ignacy Krasicki (um. 1801), 1939 – bp Antoni Laubitz, 1956 – inf. Aleksy Brasse.

11. kaplica prym. Sprowskiego (Bożego Ciała), w jej krypcie byli pochowani: 1464 – prym. Jan Sprowski, 1693 – bp Wojciech Stawowski, 1721 – prym. Stanisław Szembek.

12. kaplica Doktorów (św. Jana Nepomucena), w jej krypcie byli pochowani: kan. Jasicki, kan. Oczko, kan. Kantecki, kan. Robertson, kan. Balcer Pstrokoński.

13. zakrystia wikariacka z mniejszymi jednoskrzydłowymi drzwiami od zewnątrz.

14. zakrystia prałacka.

15. kaplica św. Walentego, w jej krypcie byli pochowani wikariusze katedralni.

16. kaplica Pana Jezusa, w jej krypcie byli pochowani kanonicy gnieźnieńscy.

17. kaplica Gembickiego (Niepokalanego Poczęcia NMP), w jej krypcie był pochowany prymas Wawrzyniec Gembicki.

18. kaplica Kołudzkich, w jej krypcie byli pochowani księża Kołudzcy.

19. kaplica Olszowskiego (św. Andrzeja), w jej krypcie byli pochowani: 1454 – prymas Władysław Oporowski, 1677 – prymas Andrzej Olszowski.

20. kaplica Bogorii (MB Częstochowskiej), w jej krypcie byli pochowani: 1376 – abp Jarosław Bogoria Skotnicki, 1685 – prymas Jan Wydżga.

21. kaplica św. Stanisława (sufragana Jana Gniazdowskiego – sufragańska), w jej krypcie byli pochowani: 1608 – bp Jan Gniazdowski, 1661 – kan. Stanisław Sławieński.

22. kaplica prym. Baranowskiego, w jej krypcie był pochowany 1615 – prymas Wojciech Baranowski. (Łowicz?)

23. kaplica prym. Dzierzgowskiego (św. Mikołaja), w jej krypcie był pochowany 1559 – prymas Mikołaj Dzierzgowski.

24. kruchta południowa z mniejszymi dwuskrzydłowymi drzwiami od zewnątrz (dawna kaplica św. Józefa).

25. kaplica Łubieńskiego lub Łubieńskich, w jej krypcie byli pochowani: 1480 – prymas Jakub z Sienna, 1537 – prym. Andrzej Krzycki, 1652 – prym. Maciej Łubieński, 1926 – prym. Edmund kardynał Dalbor. Obecnie przy kaplicy pod nawą południową spoczywa sześć trumien arcybiskupów i prymasów Polski:

• prymas Jan Łaski 1456-1531,
• prymas Maciej Drzewicki 1467-1535,
• prymas Maciej Łubieński 1572-1652,
• prymas Teodor Potocki 1664-1738,
• prymas Ignacy Krasicki 1735-1801,
• prymas Edmund kardynał Dalbor 1868-1926.

26. kapitularz nowy na piętrze z przedsionkiem na parterze (dawna kaplica kanoników Chebdów).

27. kruchta południowa z dużymi dwuskrzydłowymi drzwiami od zewnątrz, portalem wewnątrz z 2 poł. XIV wieku z tympanonem Sądu Ostatecznego i osadzonymi w nim romańskimi, brązowymi, dwuskrzydłowymi Drzwiami Gnieźnieńskimi z ok. 1175.

28. pomieszczenie przywieżowe południowe (obecnie kasa biletowa).

29. pomieszczenie w podstawie wieży południowej – prawe (z wejściem do kasy, na chór i obie wieże).

30. pomieszczenie w podstawie wieży południowej – lewe (zaplecze kapitularza starego).

na zewnątrz:

• pomnik króla Bolesława I Chrobrego z 1985 (ponownie odbudowany; pierwotnie z 1925) przed Archikatedrą od strony południowej.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Archikatedra na stronie archidiecezji gnieźnieńskiej

Boże Narodzenie w Opoce

Rekolekcje on-line, przegląd tradycji adwentowych i świątecznych oraz konkurs MMS na zdjęcie szopki to nowe atrakcje portalu Opoka.

IPN ujawnił protokół przesłuchania Graczyka

IPN opublikował na swych stronach w internecie protokół przesłuchania b. oficera SB Edwarda Graczyka, jako świadka w śledztwie IPN w sprawie fałszowania przez SB akt mających dowodzić, że Lech Wałęsa był agentem o pseudonimie "Bolek".

Sąd: Informacja, że Graczyk nie żyje pochodziła z UOP

To z Urzędu Ochrony Państwa Sąd Lustracyjny dostał informację, że nie żyje b. oficer SB Edward Graczyk, który w 1970 r. miał rzekomo zwerbować Lecha Wałęsę - podała rzeczniczka Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

Zaproszenia na wykład Dalajlamy jak świeże bułeczki

Planowany na 11 grudnia wykład Dalajlamy w Hali Torwar w Warszawie cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem. Wszystkie zaproszenia zostały rozdane w ciągu godziny.

PiSzę do Ciebie - przypadek czy propaganda?

"PiSzę do Ciebie" - taki zapis hasła adwentowego wymyśliły "Gość Niedzielny" i "Mały Gość Niedzielny". Propaganda czy czysty przypadek? Kilka dni temu prezes PiS zapowiedział powrót do władzy dzięki parafiom. - Nie posunęlibyśmy się do czegoś takiego - komentuje hasło tygodników Mariusz Kamiński z PiS.

Pierwszy Hercules dla Polski - prawdopodobnie dopiero w przyszłym roku

Pierwszy z pięciu samolotów transportowych C- 130 Hercules przyleci do Polski najprawdopodobniej dopiero w przyszłym roku - wynika z nieoficjalnych informacji PAP ze źródeł zbliżonych do armii.

Sąd: Umorzenie śledztwa wobec dr. G. ws. śmierci pacjentów jest ostateczne

Umorzenie śledztwa przeciw dr. Mirosławowi G. w sprawie śmierci trzech jego pacjentów jest już ostateczne - sąd oddalił zażalenia prawnika rodzin zmarłych.

CBA zaprzecza by funkcjonariusze biura dostali nagrody za sprawę Sawickiej

Centralne Biuro Antykorupcyjne zaprzeczyło by jego funkcjonariusze biorący udział w operacji przeciwko posłance PO Beacie Sawickiej dostali premie sięgające nawet 30 tys. zł.

Prokuratura umorzyła śledztwo ws. nazwania prezydenta chamem

Warszawska prokuratura okręgowa umorzyła śledztwo dotyczące wypowiedzi posła PO Janusza Palikota, który oświadczył w lipcu w TVN24, że uważa prezydenta Lecha Kaczyńskiego "za chama". Wypowiedź Palikota nie może być uznana za zniewagę - uznała prokuratura.

Kwaśniewski: pytano mnie, czy chcę być szefem NATO

- Ministrowie Spraw Zagranicznych krajów NATO-wskich prowadzili ze mną rozmowy sondażowe, czy byłbym zainteresowany. Nie powiedziałem "nie". - powiedział w TOK FM Aleksander Kwaśniewski, pytany o doniesienia tygodnika "Der Spiegel", który napisał że Kwaśniewski, lub Sikorski mają bardzo duże szanse zostać kolejnym szefem Sojuszu. - To spekulacje prasowe, ale możemy czuć satysfakcję - komentuje premier Donald Tusk.