Ewangelia Łukasza

Z Wikipedii

Ewangelia wg Łukasza [Łk lub Łuk] – Ewangelia (z gr. ευαγγελιον dobra nowina) tradycyjnie umieszczana w kanonie Nowego Testamentu jako trzecia. Jej prawdopodobny autor, Łukasz Ewangelista – według tradycji lekarz i towarzysz św. Pawła – jest także autorem Dziejów Apostolskich, a jako święty jest w Kościele Rzymskokatolickim patronem lekarzy. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Św. Łukasz poświęca tę Ewangelię Teofilowi, a kieruje ją głównie do tych, którzy się nawrócili z pogaństwa.

Spis treści 1 Problem autorstwa 2 Data powstania 3 Źródła 4 Adresaci 5 Układ 6 Szczególne akcenty 7 Zobacz też 8 Literatura 9 Linki zewnętrzne

[edytuj] Problem autorstwa

Autor Ewangelii Łukasza jest jednocześnie autorem innej księgi Nowego Testamentu - Dziejów Apostolskich. Obie te księgi dedykowane są tej samej osobie, łączy je podobieństwo stylu i poglądy teologiczne. W tej kwestii panuje powszechna zgoda uczonych. ^[1] Tradycja chrześcijańska sięgająca połowy II wieku n.e. przypisuje autorstwo Trzeciej Ewangelii i Dziejów Łukaszowi, towarzyszowi podróży misyjnych św. Pawła, którego Paweł wymienia w liście do zboru w Kolossach jako "ukochanego lekarza" (Kol.4,14). Pierwszą wzmiankę o Łukaszowym autorstwie Ewangelii zawiera Fragment Muratoriego z 2 połowy II wieku n.e. Podobnie wczesnochrześcijańscy pisarze z II wieku uważają trzecią Ewangelię za pismo Łukasza: Ireneusz z Lyonu (Adv. haer. 3.1.1) Tertulian (Adv. Marcionem 4.2.2), tenże Marcjon i Klemens z Aleksandrii (Paedagogus 2.1.15 i Stromata 5.12.82). Najstarszy zachowany rękopis, Papirus Bodmer XIV z około 200 roku n.e., również przypisuje autorstwo tej samej osobie.

Według starochrześcijańskiej tradycji Łukasz poznał Pawła w Troadzie podczas jego drugiej podróży misyjnej (Dz. Ap. 16,6-15). Po raz drugi przyłączył się do niego w roku 57 (Dz. Ap. 20,1-15). Odtąd miał mu towarzyszyć aż do uwięzienia w Rzymie (II Tym. 4, 11). Wedle Euzebiusza (Historia kościelna III,94) Łukasz był z pochodzenia Grekiem z Antiochii, z zawodu lekarzem. Według Epifaniusza (C. Jul. Orat. 4,69) po śmierci Pawła Łukasz podjął pracę misyjną w Dalmacji, Galii, Italii i Macedonii. Kościół czci go jako męczennika.

Głównym argumentem przemawiającym za słusznością utożsamienia autora Trzeciej Ewangelii i Dziejów Apostolskich z Łukaszem, towarzyszem Pawła, są cztery fragmenty w Dziejach Apostolskich, w biblistyce niemieckiej zwane "Wirstücke", zaś w anglosaskiej "we-passages" - są to kolejno: Dz. Ap. 16,10-17; 20,5-15; 21,1-18; rozdziały 27 i 28. W tych czterech fragmentach narrator przemawia w pierwszej osobie liczby mnogiej, co sugeruje, że podróżował wraz z apostołem Pawłem. W istocie jednak uczeni nie są zgodni w ocenie tego argumentu. Poza wskazanymi fragmentami nigdzie nie spotkamy bowiem narracji w pierwszej osobie, a imię Łukasza nie pojawia się w Dziejach ani razu. Kolejnym argumentem wysuwanym przez zwolenników powyższej tezy jest fakt, że autor Dziejów używa specjalistycznych pojęć znanych z greckiej medycyny i wykazuje zainteresowanie dla problemów lekarskich. Mogłoby to sugerować, że właśnie Łukasz, lekarz z zawodu, napisał obie księgi. Takie przekonanie bywa jednak kwestionowane (H. J. Cadbury,"The style and literary method of Luke")

Argumentem przeciwko utożsamieniu autora Trzeciej Ewangelii i Dziejów z Łukaszem, przyjacielem Pawła są różnice w ich poglądach teologicznych, drobne nieścisłości i sprzeczności pomiędzy listami św. Pawła a Dziejami Apostolskimi i wieloznacznie interpretowana obserwacja, iż autor Dziejów, kimkolwiek by był, najwidoczniej nie znał pism św. Pawła. W związku z tymi i podobnymi zarzutami wielu współczesnych uczonych uważa Ewangelię Łukasza i Dzieje Apostolskie za dzieło nieznanego autora.

Część serii dotyczącej Chrześcijaństwa
Podstawy
Jezus Chrystus Kościół · Teologia · Nowe Przymierze Apostołowie · Królestwo Boże · Ewangelia
Biblia
Stary Testament · Nowy Testament Kanon · Księgi deuterokanoniczne Apokryfy · Septuaginta · Wulgata Dekalog · Kazanie na górze Polskie przekłady Biblii
Teologia chrześcijańska
Trójca Święta: Ojciec, Syn, Duch Święty Stworzenie świata · Upadek człowieka Łaska Boża · Wiara · Usprawiedliwienie Zbawienie · Uświęcenie · Theosis Nabożeństwo · Liturgia · Sakramenty Eschatologia · Apologetyka
Historia i tradycje
Sobory powszechne · Chrystianizacja Schizma wschodnia · Krucjaty · Reformacja Antytrynitaryzm · Augustianizm · Tomizm Ikonografia · Arminianizm · Episkopalizm Prezbiterianizm · Kongregacjonalizm
Chrześcijaństwo wschodnie
Prawosławie · Cerkiew prawosławna Starokalendarzowcy · Staroobrzędowcy Orientalna ortodoksja · Kościół asyryjski Katolickie Kościoły wschodnie
Chrześcijaństwo zachodnie
Katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki · Starokatolicyzm Polskokatolicyzm · Mariawityzm Tradycjonalizm katolicki · Sedewakantyzm Lefebryści · Konklawizm
Protestantyzm
Anabaptyzm · Luteranizm · Kalwinizm Anglikanizm · Baptyzm · Metodyzm Ewangelikalizm · Fundamentalizm · Liberalizm Adwentyzm · Unitarianizm · Pentekostalizm
Ważne osoby
Apostoł Paweł · Apostoł Piotr · Apostoł Jan Ojcowie Kościoła · Atanazy · Ariusz Marcjon · Anzelm z Canterbury Augustyn z Hippony · Tomasz z Akwinu Marcin Luter · Jan Kalwin · John Wesley Arcybiskup Canterbury · Papież katolicki Ekumeniczny Patriarcha Konstantynopola

[edytuj] Data powstania

Ponieważ wedle wszelkiego prawdopodobieństwa Ewangelia Łukasza i Dzieje Apostolskie powstały w tym samym czasie, w datowaniu Ewangelii Łukasza wykorzystuje się argumenty zaczerpnięte z tekstu Dziejów i odwrotnie.

W kwestii datowania istnieją rozbieżne opinie uczonych, wśród których można wyróżnić trzy główne stanowiska

• data wczesna - przed rokiem 70 n.e.:

Za wczesną datą powstania Ewangelii Łukasza optowała większość dawniejszych uczonych katolickich i protestanckich. Narracja Dziejów Apostolskich urywa się na opisie pobytu św. Pawła w Rzymie w oczekiwaniu na proces przed sądem cesarskim, a jego późniejsze losy są przez autora przemilczane. Zdaniem min. A. Harnacka i E. Jacquiera ma to świadczyć, że Dzieje powstały jeszcze przed męczeńską śmiercią św. Pawła, który zginął około 64-67 r. Krytycy wskazują jednak, że zakończenie opowieści na pobycie i nauczaniu Pawła w Rzymie wynika z założeń redaktorskich i nie oznacza bynajmniej, że księga powstała przed śmiercią Pawła; T. Zahn i W. Ramsay w oparciu o analizę filologiczną wstępu wysunęli teorię, że Dzieje są drugą, po Ewangelii, częścią dzieła w zamierzeniu Łukasza trójczłonowego ^[2]. Biskup i uczony John A. T. Robinson uważa, iż Dzieje i Ewangelia Łukasza powstały między 57 a 62 rokiem naszej ery. Jako dowód podaje brak jednoznacznego odniesienia w Ewangelii Łukasza do zburzenia świątyni w Jerozolimie w roku 70.

• data środkowa - około 80 - 85 n.e.:

Uczeni optujący za późniejszą datą wskazują, że fragmenty Łk 19,41-44 i 21,20-24 są nawiązaniem do zburzenia Świątyni Jerozolimskiej w roku 70 n.e. wobec czego samą Ewangelię należy datować po roku 70. Ponadto, wedle hipotezy dwóch źródeł, autor Ewangelii Łukasza korzystał z Ewangelii Marka, którą datuje się na koniec lat 60. I wieku, wobec czego Ewangelię Łukasza należy datować o kilka - kilkaście lat później.

• data późna - po 125 n.e.

W XIX wieku niemiecki uczony, założyciel tzw. szkoły w Tübingen, Ferdinand Christian Baur, wysunął hipotezę, wedle której obie księgi przypisywane św. Łukaszowi powstały blisko połowy II wieku n.e. Argument swój oparł na wskazaniu, iż poglądy teologiczne zawarte w księdze Dziejów Apostolskich są próbą pogodzenia dwóch rywalizujących nurtów w chrześcijaństwie - judeochrześcijan i chrześcijan nawróconych z pogaństwa. Baur i jego uczniowie argumentowali, że w Dziejach apostołowie Paweł i Piotr przedstawieni są niemal jako zgodni orędownicy tej samej postawy teologicznej, co jest zniekształceniem obrazu historycznego. Zdaniem Baura, dokonano tego w II stuleciu w celu zatarcia różnic między dwoma nurtami chrystianizmu, z których jeden odwoływał się do nauczania Piotra, a drugi do nauki Pawła.

Uczony Richard I. Pervo twierdził, że Ewangelia Łk wydaje się nosić ślady wpływu pism Józefa Flawiusza. Wedle tej teorii, pogląd Józefa Flawiusza uznający spis ludności z roku 6 n.e. (tzw. spis Kwiryniusza) za znaczący fakt w historii Palestyny miał wpływ na autora Ewangelii Łukasza, który - jako jedyny spośród Ewangelistów - podaje opowieść o powszechnym spisie, w czasie którego miał na świat przyjść Jezus. Gdyby więc autor Ewangelii Łukasza istotnie korzystał z pism Flawiusza, jego dzieło mogło powstać nie wcześniej niż pisma Józefa.

Nowe studium teologii Ewangelii Łukasza i Dziejów Apostolskich pióra J. B. Tysona wskazuje, iż ostateczna redakcja pism mogła mieć miejsce dopiero w połowie II wieku w epoce sporu protoortodoksji chrześcijańskiej z Marcjonem i jego zwolennikami.

Obecnie wśród uczonych - zwłaszcza akceptujących teorię dwóch źródeł - panuje dość powszechna zgoda, że omawiane utwory powstały około 80-85 roku n.e.

[edytuj] Źródła

W prologu Ewangelii czytamy, że jej autor opierał się na innych Ewangeliach i na informacjach zasłyszanych od "naocznych świadków" i „sług słowa”. Natomiast uczeni na podstawie wewnętrznej analizy tekstu Ewangelii stwierdzili, że Łukasz opierał się głównie na trzech źródłach: Ewangelii Marka, przypuszczalnym źródle greckim, zwykle nazywanym Q i wyjątkowym źródle, często określanym jako własny materiał Łukasza, które mogło miec charakter pisany albo ustny. Ogółem, na 1149 wersów Ewangelii Łukasza, 320 jest zaczerpnietych z Ewangelii Marka, i 830 z pozostałych dwu źródeł, w tym około 250 ze źródła Q i reszta - 580 - z własnego źródła Łukaszowego. Z Ewangelii Marka autor Ewangelii Łukasza przejął sześć bloków materiału, zachowując jego oryginalny porządek, i weń wmieszał materiał ze źródła Q i materiał własny. Sporą część epizodów z Marka pominął, a część opracował na nowo. Nigdy nie kopiował niewolniczo materiałów, często redagował tekst Marka, poprawiając jego grekę tak stylistycznie jak i językowo. Uczeni dyskutują, czy niektóre fragmenty z materiału własnego Łukasza wiążą się z materiałem Ewangelii Jana (jak np. namaszczenie stóp Jezusa przez kobietę, fragment o Łazarzu, Marcie i Marii, pojawienie się Jezusa po zmartwychwstaniu w Jerozolimie i in.)

[edytuj] Adresaci

Liczne szczegóły w Ewangelii Łukasza sugerują, że jej autor pisał dla potrzeb gminy chrześcijańskiej złożonej z wiernych nawróconych z pogaństwa. Do szczegółów tych należą dedykacja w prologu Łk i Dz dla patrona o greckim imieniu Teofil, troska o powiązanie historii Jezusa i apostołów z tradycją grecko-rzymskiej literatury, wyłączenie ze źródła elementów lub materiałów wybitnie żydowskich, zastąpienie tytułów żydowskich greckimi (np. zamiast ‘’rabbi’’ – ‘’epistates’’) i pominięcie niezroumiałych dla greckojęzycznego audytorium słów semickich.

[edytuj] Układ

Ewangelia Łukasza ma układ podobny do Ewangelii Marka, z tym że zawiera dodatkowo część wstępną – narodzenie i życie ukryte Jana Chrzciciela i Jezusa (1,5-2,52). Kolejne części dzieła to:

1. Prolog 1,1-4

A. Zapowiedź tajemnicy paschalnej i podstawy dzieła Jezusa - 1,4-9,50

1. Jezus i Jan Chrzciciel, zwiastowanie, narodziny, 12-letni Jezus w Światyni, rodowód Jezusa, Przygotowanie jego działalności 1,4-4,44
2. Działalność Jezusa w Galilei 4,14-9,50.

B. Droga Jezusa do Jerozolimy w celu realizacji tejmnicy paschalnej.9,51-19,27.

1. Obietnica Królestwa Bożego 9,51-13,21.
2. Pouczenie o warunkach przynależności do Królestwa Bożego 13,22-17,10.
3. Królestwo Boże obecne jest pośród wiernych 17,11-19,27.

C. W Jeruzalem, męka i zmartwychwstanie 22,1-24,52.

1. Wjazd do Jerozolimy,przepowiednia zniszczenia miasta, wypędzenie kupców ze Świątyni i nauczanie w niej, polemiki z Żydami, mowa eschatologiczna 19,28-21,38.
2. Droga Jezusa na krzyż, tj. spisek uczonych w piśmie, zdrada Judasza, Ostatnia Wieczerza,proces Jezusa, zaparcie sie św. Piotra
3. Zmartwychwstanie 24,1-53

[edytuj] Szczególne akcenty

W Ewangelii Łukasza wiele miejsca poświęca się na:

• przekazanie prawdy o miłosierdziu Bożym, m.in. w przypowieści o dobrym Samarytaninie (r. 10, 25-37), o synu marnotrawnym (r. 15, 11-32), o nieurodzajnym drzewie figowym (r. 13, 6-9)
• ukazanie roli kobiet w ewangelizacji, a szczególnie roli Marii
• szczegółowy opis narodzenia Jezusa

[edytuj] Zobacz też

• Zwiastowanie (1,26-38)

[edytuj] Literatura

• J. B. Tyson "Marcion and Luke-Acts: A Defining Struggle" The University of South Carolina Press.

• red. ks. J. Szlaga "Wstęp ogólny do Pisma Świętego" Pallotinum, Poznań - Warszawa 1986. ISBN 83-7014-036-x

• Ks. J. Kudasiewicz "Ewangelie synoptyczne dzisiaj" Warszawa 1986, ISBN 83-7006-098-6

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Biblia Tysiąclecia – Ewangelia Łukasza
• Biblia Brzeska – Ewangelia Łukasza

Prezydent: Ręce opadają, to jest chwytanie się brzytwy

- Mnie już ręce opadają. To jest chwytanie się brzytwy - mówił w programie TVN "Kawa na ławę" prezydent Lech Kaczyński komentując tłumaczenia rządu, że nie może polecieć na szczyt Rady Europejskiej, bo rozchorował się pilot. Prezydent dodał, że zaprasza premiera do siebie w poniedziałek, na rozmowę w cztery oczy.

Nowak: Prezydent nie poleci na szczyt Rady Europejskiej

Prezydent zaprosił telefonicznie premiera na spotkanie przed szczytem Rady Europejskiej w Brukseli - powiedział w Radiu Zet szef Kancelarii Prezydenta Piotr Kownacki. - Nie było zaproszenia premiera na rozmowę - powiedział w TVN24 szef gabinetu premiera Sławomir Nowak. Podkreślił, że prezydent nie leci na szczyt do Brukseli. - To rząd dysponuje samolotami , a nie prezydent - stwierdził.

Politycy związani z Radiem Maryja zakładają nowa partię

- Politycy związani z Radiem Maryja złożyli w sądzie wniosek o rejestrację partii "Naprzód Polsko" - poinformował serwis internetowy tvp.info. Partia chce przyłączyć się międzynarodową listę eurosceptyczną. Jej patronem ma być irlandzki milioner Declan Ganley, któremu zarzucano związki z amerykańskim wywiadem CIA.

Unia zablokuje pomysł Platformy na ratowanie szpitali?

Pomysł PO, aby wpompować pieniądze w zadłużone placówki, jest niezgodny z prawem europejskim - wynika z ekspertyzy, do której dotarł "Newsweek".

Prezydent apeluje do Senatu, by zgodził się na referendum

Prezydent Lech Kaczyński zaapelował podczas spotkania z mieszkańcami Bielska-Białej do Senatu, by wsparł ideę przeprowadzenia w Polsce referendum w sprawie prywatyzacji i reformy służby zdrowia.

Simon M. zmarł w szpitalu w Warszawie

Wczoraj wieczorem Simon M. w stanie krytycznym leżał na OIOM-ie. Oskarżony o świadome zarażenie kobiet wirusem HIV Kameruńczyk zmarł w warszawskim szpitalu - dowiedziało się nieoficjalnie radio TOK FM.

Największy i najważniejszy pomnik JPII

Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się!” ma być miejscem przyjaznym, bliskim każdemu, niezależnie od przekonań religijnych i polityczych - zapowiedział kardynał Stanisław Dziwisz. W sobotę ruszyła budowa "papieskiego miasteczka" - największego i najważniejszego "pomnika" Jana Pawła II w Polsce.

Lublin: policja rozbiła gang narkotykowy

18 osób działających w zorganizowanej grupie handlującej narkotykami zatrzymali lubelscy policjanci. Grupa rozprowadziła łącznie ok. 25 tys. tabletek ekstazy oraz ponad 1 kilogram marihuany i amfetaminy.- Łączna czarnorynkowa wartość narkotyków to ok. 800 tys. zł. Były one sprzedawane na terenie Warszawy i Lublina, głównie na dyskotekach i pubach - powiedział w sobotę rzecznik komendanta wojewódzkiego policji w Lublinie Janusz Wójtowicz.

Kraków: wpadli Rumuni rozprowadzający fałszywe euro

Funkcjonariusze Centralnego Biura Śledczego zatrzymali w jednym z krakowskich hoteli dwóch Rumunów, u których znaleziono 40 tys. sfałszowanych euro. W piątek wieczorem krakowski sąd aresztował ich na wniosek prokuratury na trzy miesiące.

Adokaci Jakuba T. nie składają broni

PRZEGLĄD PRASY. Adwokaci Jakuba T. złożyli zażalenie na decyzję Sądu Okręgowego w Poznaniu, który tydzień temu zatwierdził karę podwójnego dożywocia, orzeczoną na Polaku w Wielkiej Brytanii, informuje "Rzeczpospolita".