Franciszek Gryglaszewski
Z Wikipedii
Franciszek Adolf Gryglaszewski (Frank Grygla) - (ur. 24 września 1847 w Krakowie, zm. 22 listopada 1918 w Santa Fe, Nowy Meksyk, USA) - działacz Polonii amerykańskiej.
Spis treści |
[edytuj] W Polsce (1847-1870)
Był synem Jana - uczestnika powstania listopadowego, pochodzącego z zaściankowej szlachty podlaskiej, po upadku powstania osiadłego w Krakowie i trudniącego się rzemiosłem ciesielskim oraz Karoliny Słomkównej, pochodzącej z Prus Wschodnich [1]. Nieznane są pierwsze lata jego życia w Polsce ani uzyskane wykształcenie [2], prócz faktu, że mieszkał w Krakowie, a potem we Lwowie, dokąd po 1863 przeniosła się rodzina.
[edytuj] W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej (1870-1918)
Do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej wyjechał w 1870. Mieszkał m. in. w Milwaukee (Wisconsin), Chicago (Illinois) i South Bend (Indiana). Od 1877 w Minneapolis (Minnesota), gdzie zakłada wraz z G. Seldenem fabrykę produkującą maszyny i urządzenia dla budownictwa i odnosi znaczny sukces finansowy. W późniejszym okresie pracuje w służbie państwowej, m. in. jako urzędnik federalny w United States Department of the Interior - General Land Office oraz pełni funkcję federalnego nadinspektora budowli rządowych na całe Stany Zjednoczone. Przez pewien czas przebywa na Alasce, gdzie pełni urząd specjalnego przedstawiciela rządu federalnego. W 1899, w jednym z raportów, podkreśla równość etnicznej ludności Alaski z białymi i zachęca Indian do edukacji. Podejmował również inicjatywy ochrony zabytków architektury indiańskiej. Używał skróconego imienia i nazwiska: Frank Grygla. Ostatnie lata życia spędził w Santa Fe, Nowy Meksyk. Zmarł w 1918, pochowany na Rosario Cemetery, sekcja V.
[edytuj] Działalność w Związku Narodowym Polskim (1880-1914)
Czynnie zaangażował się w założenie Związku Narodowego Polskiego (1880) i był jednym z trzynastu "ojców założycieli" związku, biorących udział w obradach I Sejmu Związkowego (1880). Na III Sejmie (1882) zostaje wybrany zastępcą Cenzora, a na kolejnym IV (1883) powołany zostaje na najwyższy urząd kontrolny w Związku - stanowisko Cenzora. W 1884 zwołuje Sejm Nadzwyczajny, którego celem jest zażegnanie sporów pomiędzy grupami związkowymi a zarządem, zaleca również utworzenie dużej kolonii polskiej pod opieką Związku Narodowego Polskiego. Również kolejne Sejmy V-IX (1885-1890) powierzają mu urząd Cenzora. W 1888 ponawia propozycję utworzenia kolonii polskiej w stanie Dakota, jednakże projekt nie dochodzi do skutku. W 1891 rezygnuje z funkcji Cenzora, a Sejm Związkowy mianuje go, w uznaniu zasług, długoletniej pracy i osobistego finansowania Związku, honorowym jego członkiem. W kolejnych latach pozostaje członkiem zarządu - Komisarzem Związku Narodowego Polskiego i kilkukrotnie pełni funkcję Marszałka Sejmu. Ok. 1900, jako delegat na stan Minnesota, zakłada polską osadę-miasto w Hrabstwie Marshall (Minnesota) o nazwie Grygla, która zostaje oficjalnie zarejestrowana 7 lutego 1917 [3]. Utrzymywał kontakt z przebywającym na emigracji w Szwajcarii Zygmuntem Miłkowskim (Teodorem Tomaszem Jeżem), założycielem Ligi Polskiej oraz Prezesem Komisji Nadzorczej Skarbu Narodowego w Raperswilu, i był inicjatorem jego zasilania składkami Polonii amerykańskiej. Był też autorem protestu do Parlamentu Berlińskiego przeciw prześladowaniom Polaków w zaborze pruskim. Przez pewien okres właściciel pisma "Wiarus". Był współzałożycielem i pomysłodawcą nazwy tytułu pisma związkowego "Zgoda", które w początkowym okresie subsydiował z własnych funduszy. Pismo to, jako dwutygodnik, ukazuje się do dzisiaj. Po 1914 wycofuje się z pracy w Związku.
[edytuj] Rodzina
Ożeniony (1875) ze Stanisławą (ur. 24 września 1858 w Zakopanem, zm. 22 sierpnia 1936 w Santa Fe), córką Stanisława Kociemskiego, również działacza Związku Narodowego Polskiego i jego prezesa w latach 1882-1886 i 1888-1891. Z tego związku urodziły się 3 córki i 2 synów [4]. Bracia Franciszka - Marceli Erazm i Jan byli znanymi przedsiębiorcami budowlanymi we Lwowie. Znaczną karierę architekta w USA osiągnął siostrzeniec Franciszka - Wiktor Cordella, syn Antoniny Florentyny Michaliny Gryglaszewskiej (zamężnej Cordella) [5].
[edytuj] Źródła
- Barszczewski, Stefan, Początki Związku Narodowego Polskiego (1880-1894), [w:] Zgoda, Vol. 124, (część II, III, V i VII - No. 2, 3, 5 i 7, ss. 12-13, część IV - No. 4, ss. 13-14), Chicago, Illinois, 2005
- Chołodecki, Józef Białynia, Księga Pamiątkowa opracowana staraniem Komitetu Obywatelskiego w czterdziestą rocznicę powstania r. 1863/1864, Nakładem Komitetu Obywatelskiego, Lwów, s.226, 1904
- History of Hennepin County and City of Minneapolis, North Star Pub. Co., Minneapolis, s. 554, 1881
- Kruszka, Wacław ks., Historya Polska w Ameryce, Drukiem Spółki Wydawniczej Kuriera, Milwaukee, t. IV, ss. 6-13, 1905
- Krzyszkowski, Józef ks., Franciszek Gryglaszewski [w:] PSB, t. IX, s. 73, 1960
- Powołanie do życia "ZGODY" na II Sejmie ZNP w Chicago, [w:] Zgoda, Vol. 125. No. 21, Chicago, Illinois, s. 12, 2006
- Sister M. Teresa, O.S.F., Polish Settlements in Minnesota 1860-1900, [w:] Polish American Studies, Vol. V, No. 3-4, July-December, s. 66, 1948
- Stockwell, Jean, Polish newspaper earns place at Polish Cultural Institute, Winona Post, Wednesday, January 19, 2000
- Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi na Rok ..., Nakładem C. K. Namiestnictwa, Lwów, 1897, s. 290, 1898, s. 349, 1899, ss. 349, 734
- Uncle Sam Projects Improvements, New York Times, July 6, 1892
- Upham, Warren, Minnesota Place Names. A Geographical Encyclopedia, Minnesota Historical Society Press, s. 346, 2001, ISBN 0-87351-396-7
- Wierzewski, Wojciech A., Nieznana karta: Polacy w Minnesocie, [w:] Zgoda, Vol. 124, No. 17, Chicago, Illinois, ss. 12-13, 2005
- Wierzewski, Wojciech A., Wizja przyszłości ze szczyptą nostalgii - refleksje po 43. Sejmie ZNP w Buffalo, [w:] Wspólnota Polska (kwartalnik), 2000 (wydanie internetowe)
[edytuj] Linki
Przypisy
- ↑ Metryka urodzenia w archiwum parafialnym kościoła Św. Anny w Krakowie.
- ↑ Znakomita znajomość języka angielskiego i późniejsza, szybka kariera biznesmena i federalnego urzędnika państwowego, jak również tytułowanie go w niepolonijnych źródłach amerykańskich hrabią (Count), pomimo że formalnie nieuzasadnione, świadczą, że otrzymane w Polsce wykształcenie musiało być gruntowne.
- ↑ Źródła podają rozbieżne daty założenia osady: 1898, 1902 i 1903.
- ↑ Potomkowie żyją do dziś w USA i używają skróconego nazwiska Grygla. W 2000, podczas obchodów 120 lecia Związku Narodowego Polskiego, wnuczka Franciszka przekazała obecnym władzom Związku autentyczny młotek parlamentarny (odpowiednik laski marszałkowskiej) swego dziadka.
- ↑ Victor (Wiktor) Cordella, ur. 1 stycznia 1872 w Krakowie, zm. 12 kwietnia 1937 w Hennepin (Minnesota). Do USA przybył w 1893, po studiach w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Politechnice Lwowskiej. Mieszkał w Minneapolis (Minnesota), był wziętym architektem; firma "Boehme & Cordella", której był współwłaścicielem, zasłynęła m. in. z projektów kościołów i budynków użyteczności publicznej. Ważniejsze projekty i realizacje: St. Joseph's Catholic Church w Browerville (Minnesota), Our Lady of Lourdes Church w Little Falls (Minnesota), American Swedish Institute w Minneapolis (Minnesota).
| Troje rannych po zderzeniu pijanego kierowcy z nauką jazdy |
Instruktor i dwoje kursantów nauki jazdy zostało rannych w wypadku, który spowodował w Częstochowie pijany kierowca z Ukrainy. Sprawca wiózł swoim samochodem nielegalne papierosy i spirytus. |
| Tusk podsumowuje w Sejmie rok rządów |
Mój rząd pokazał, że umie korzystać z "tego co dobre i wartościowe, z dziedzictwa poprzedników" - powiedział premier Donald Tusk, przedstawiając w Sejmie informację o stanie realizacji programu działania rządu w rok po jego powołaniu. |
| Zmarł Jan Machulski |
Jan Machulski - znany aktor - nie żyje. Informację tę potwierdziła radiu TOK FM łódzka Filmówka. Jak podaje telewizja TVN24, reżyser zmarł na raka w warszawskim Szpitalu Bielańskim. Miał 80 lat. |
| Komisja etyki poselskiej upomniała Piterę |
Komisja etyki poselskiej upomniała w czwartek pełnomocnik rządu ds. walki z korupcją Julię Piterę - poinformowała PAP szefowa komisji Elżbieta Witek (PiS). |
| Iwabradyna usunięta z listy leków refundowanych |
Lek iwabradyna nie będzie już refundowany ze środków publicznych. Lekarstwo miało pojawić się na liście w wyniku korupcji w Ministerstwie Zdrowia. Podejrzewany był o nią Bolesław Piecha, wiceminister zdrowia w rządzie PiS.. |
| Pedofil na wolności, mimo że siedział już za podobne przestępstwo |
Policjanci z Gdańska zatrzymali 34-letniego mężczyznę, który na forach internetowych namawiał dzieci do intymnych spotkań. Mężczyzna kilka miesięcy temu wyszedł z więzienia, gdzie siedział za pedofilię. Sąd nie aresztował go. |
| Matyjaszczyk: Mularczyk jest pełnomocnikiem Ziobry |
Dzisiaj komisja śledcza ds. nacisków ma przesłuchać Zbigniewa Ziobrę. Na razie się nie udało. Przez dwie godziny posłowie dyskutowali o tym, kto jest bardziej nieobiektywny. Krzysztof Matyjaszczyk (Lewica) ogłosił, że poseł Mularczyk jest prawnym reprezentantem Ziobry i powinien być wyłączony ze składu komisji. W odpowiedzi Kurski zażądał, by ze składu usunąć Sebastiana Karpiniuka (PO). |
| Jacek Kurski nie chce się wyłączyć z komisji |
Jacek Kurski przyznał, że rozmawiał z ówczesnym prezesem PZU Jaromirem Netzlem w sprawie finansowania i wydania jako insert w jednej z gazet fimu "Nocna Zmiana" traktującego o odwołaniu rządu Jan Olszewskiego. Poseł nie widzi też powodu, by wyłączyć się z prac komisji, która bada udział Netzla w aferze związanej z akcją CBA w Ministerstwie Rolnictwa. |
| Pięć lat więzienia za sfałszowanie szkolnego dziennika |
Na pięć lat do więzienia może trafić 18-letni uczeń jednej ze szkół w Kościerzynie, który sam usprawiedliwił sobie nieobecności w dzienniku lekcyjnym. Wyrwał też z niego karty z uwagami o zachowaniach uczniów. Teraz grozi mu pięć lat więzienia. |
| Kurski: brak podstaw do wezwania o. Rydzyka przed komisję śledczą ds. nacisków |
W ocenie posła PiS Jacka Kurskiego nie ma podstaw do tego, aby wezwać przed komisję śledczą ds. nacisków dyrektora Radia Maryja o. Tadeusza Rydzyka. Przyznał jednak, że wezwanie redemptorysty jest możliwe. |
