Glosariusz hinduizmu

Z Wikipedii

[edytuj] Indeks

A – B – C – D – E – F – G – H – I – J – K – L – M – N – O – P – R – S – Ś – T – U – W – Z

---

[edytuj] A

• adwajta – indyjska filozofia niedualna, doktryna, główna szkoła wedanty
• agamy – pisemny przekaz nauk
• Agni – Ogień, Płomień; żywioł ognia; bóstwo czy anioł Ognia
• agnihotra – wedyjski rytuał ogniowy
• Ahi Bundhnja – wąż głębiny w mitologii wedyjskiej
• ahimsa – zasada niekrzywdzenia i niezabijania stworzeń
• amryta / amata / dutsi / kanro – nektar nieśmiertelności, boski napój
• ananda – stan szczęścia i błogości, wrodzona rozkosz ducha
• Ananta – nieskończoność; imię węża w mitologii Indii
• anawa – ego, egotyzm, złudna niższa jaźń w naukach jogi
• Arati - hinduistyczny rytuał
• Ardźuna, Arjuna – dowódca armii Pandawów z Mahabharaty
• asana – pozycja ciała i postawa umysłu w jodze; mata do siedzenia, siedzisko
• asura – nienaturalny, nienormalny, demon lub diabeł, zły duch
• aśrama – świątynia, pustelnia; etap życia
• aświnowie – bliźnięta; para boskich braci bliźniaków
• Atharwaweda – czwarta Weda, hinduskie pisma święte
• atman – jaźń, dusza, mieszkaniec serca
• awatara – zstąpienie bóstwa w ludzką postać
• awidja – niewiedza, ignorancja, głupota

[edytuj] B

• Balarama – brat Śri Kryszny
• Bhagawad Gita – święta księga hinduizmu; traktat 18 lekcji jogi
• bhagawan – pan, władca, mistrz, błogosławieństw dawca
• bhakta – wielbiciel, ofiarnik, czciciel
• bhakti – oddanie duchowe, uwielbienie, żarliwość, adoracja bóstwa
• bhakti joga – joga duchowego oddania i wielbienia
• bharatanatiam – klasyczny taniec indyjski
• Bhima – jeden z Pandawów; groźne imię Boga Śiwy
• bindi – czerwona kropka na czole kobiety
• bodhi – oświecenie, ucieleśnienie światłości
• brahmaćarja – wstrzemięźliwość, celibat, boskie przewodnictwo, posłannictwo
• Brahma – pierwsza forma boskiej trójcy, stwórca życia, kreator
• Brahman – Wszechduch, Absolut, Bóg-Duch; kapłan hinduistyczny, "oddech umysłu"
• Brahmany – komentarze objaśniające rytuały wedyjskie i sens ofiary
• braminizm – powedyjski nurt religijny kasty braminów

[edytuj] C

• czakra – krąg, okrąg, wir, ośrodek skupienia ducha w ciele
• czintamani – ćinta-mani, świadomości klejnot, moc spełniająca życzenia

[edytuj] Ć

• ćaitanja – światłość, duchowo obudzona świadomość; wielki święty indyjski (1485-1534)
• ćakra – koło, okrąg; krąg czcicieli Boga; ośrodek subtelnej energii
• ćandra – księżyc, bóstwo księżyca
• ćela – sługa, służebnik, wierny uczeń mistrza, adept
• ćetas – inteligencja, świadome myślenie, zrozumienie, zdolność pojmowania
• ćit, ćitta, ćittam – trzy pojęcia oznaczające świadomość siebie osadzoną w ośrodku serca

[edytuj] D

• Daksza – jeden z siedmiu wieszczów wedyjskich
• damaru – śiwaicki bębenek rytualny zwężony w środku, używany też w Tybecie
• danda – święta laska, kij dharmy samnjasina
• darśan (darśana) – widzenie bóstwa lub guru
• Dattatreja – wielki jogin, mistrz adwajta wedanty, troista inkarnacja
• dewa – Bóg, Anioł, Świetlista Istota, Niebianin
• Dewi – Bogini, dziewica, niebianka, anielica
• Dewaczan – Niebiosa zapełnione przez Anioły
• dewadasi – tancerka świątynna, "służebnica bogów"
• dharma – prawo, zasady duchowe, nauka i praktyka, reguły drogi
• dhjana (dhyāna) – medytacja, płynięcie ku światłu, pojazd światła
• Djaus, Diwa – Niebo, Bóg niebios, ojciec niebios
• Durga – groźna forma Bogini Śakti, niszczycielka zła i demonów
• dwapara juga – trzeci okres Mahajugi, wiek brązowy w hinduizmie
• Dźagannatha – "Strażnik Planety", znana forma Kryszny czczona w wisznuizmie
• dżina – zwycięzca, adept hatha jogi, mistrz dżinizmu
• dźiwa – dusza, jaźń żyjąca wewnątrz cielesnej powłoki
• dźjotisz – światło, blask, astrologia wedyjska
• dźniana – cudowny dar Bożej mądrości, przenikliwe zrozumienie boskich spraw i zasad

[edytuj] E

• ekagrata – jednolitość, zwartość, stały stan skupienia w jodze

[edytuj] F

[edytuj] G

• gandharwa – klasa niebiańskich istot, półbogów Upadewa o dobrej naturze i wielkim artyzmie
• Ganeśa – "Pan Zastępów", starszy Syn Boga Śiwa i Bogini Parwati, ucieleśnia mądrość i wiedzę
• Ganga – spolszcz. Ganges, święta rzeka w Indii
• Garuda – ptak wahana Boga Wisznu, rodzaj wielkiego orła
• gatha – duchowe nauki i instrukcje podane rytmicznym wierszem do recytacji
• gopi – pasterka, tancerka, dusza wielbiąca pana Krysznę
• gryhastha – etap gospodarza domu w życiu
• guna – więź, związanie, połączenie, zasada twórcza
• guru – mistrz i przewodnik duchowy, nauczyciel
• guru-dakśina – datek na rzecz mistrza i jego świątyni czy szkoły religijnej
• gurukula – dom guru, aśrama, stała rezydencja mistrza, centrum duchowe

[edytuj] H

• Hanuman – król małp, koalicjant Ramy w walce z demonem Rawaną
• Hare Kryszna – nazwa organizacji wisznuickiej; mantra indyjska
• Harihara – bóstwo będące zjednoczeniem Boga Śiwa i Wisznu
• Himawanti – ezoteryczna Bogini znana z północnoindyjskiego śiwaizmu, matka Parwati
• hinduista – specjalista z zakresu religii lub wyznawca hinduizmu
• hinduizm – licząca około miliard wyznawców najstarsza religia ludzkości
• holi – indyjskie święto wiosny w pełnię Księżyca

[edytuj] I

• Indra – "siła", wedyjski władca niebios Swargi, anielski Bóg Gromu, władca losu
• inkarnacja – wcielenie duszy indywidualnej w materialną postać bytu
• iśa (īśā/na) – pan, władca, duch w sercu; indyjskie imię Jezusa
• iśwara (īśvara) – pan, władca, czwarta emanacja Boga Śiwa odnoszona do serca
• itihasy – legendy, bohaterskie sagi, opowieści mitologiczne jak Mahabharata czy Ramajana

[edytuj] J

• Jadźurweda – jeden z czterech zbiorów świętych pism Wedy
• jadźńa – ofiara ogniowa
• Jama – zakazy moralne; anielskie Bóstwo śmierci i krainy zmarłych
• joga – zjednoczenie, unia, połączenie, jedność; zbiór dyscyplin duchowych z Indii
• Jogasutry – księga jogi Patandźalego
• jogin – adept jogi, który osiąga zjednoczenie, czwarty etap rozwoju, kaiwalin – wyzwolony
• juga – epoka, długi czas

[edytuj] K

• Kali (Kālī) – Bogini, małżonka Śiwy, ucieleśnienie władzy nad śmiercią i czasem
• kali juga – epoka bogini, wyzwolenia kobiety, panowania nad materią, wiek żelazny
• Kalkin – zbawiciel, wyzwoliciel; imię nadchodzącej awatary Wisznu
• kalpa – okres, epoka, wielki cykl czasu, większy niż juga
• kalpanā - wyobrażenie
• karma, karman – czyn, akcja, los, przeznaczenie, skutek
• kasta – grupa społeczna w kulturze Indii
• klasyczne tańce hinduskie – opis typowych stylów indyjskiego tańca
• Konarak – miasto w Indii
• Kryszna – deifikowany awatara, wcielenie Boga Wisznu
• krysznaizm – jeden z głównych nurtów wisznuizmu
• Kumbhamela - religijne święto odbywające się co 3 lata
• Kundalini – moc ogniowa żeńskiej zasady boskości, śakti
• Kundalini joga – tantryczna metoda obudzenia ogniowej mocy Bogini
• Kunti – matka pięciu braci Pandawa znanych z eposu Mahabharata
• Kurukszetra - miejsce bitwy (Wojna Kurukszetra) opisanej w Mahabharacie

[edytuj] L

• Laja joga – medytacyjna szkoła jogi oparta na pracy z ćakramami i mocy Kundalini
• Lakini – Rudrani, małżonka Boga Rudra, trzeciej emanacji Boga Śiwa, królowa przyrody
• Lakszman – brat króla Rama
• Lakszmi – wisznuicka Bogini, małżonka Boga Wisznu
• Lalita – bogini, małżonka Boga Śiwa czczona w południowym śiwaizmie i tradycji śrividya
• Lalla (sanskr. Lalāsa) – śiwaicka mistrzyni Laja Jogi z XIV wieku
• Linga – śiwaicki symbol Boga-Absolutu, znak prapoczątku stworzenia
• Literatura sanskrycka – opis literatury w starożytnym języku Sanskrytu

[edytuj] M

• Mahabharata – epopeja opisująca dawne dzieje narodu indyjskiego
• Mahadewa – Wielki Anioł, Imię Śiwa
• maha juga – czterowiecze, epoka trwająca 4 miliony 320 tysięcy lat
• mahatma – wielka dusza, tytuł wzniosłego mistrza duchowej hierarchii
• Maheśwara – jedno z imion Śiwy
• Maitreja – nauczyciel Ludzi i Aniołów, pierwotny Dźagad Guru dla wszystkich
• maja – iluzja, złuda, zaćmienie
• mala – różaniec modlitewny, zwykle o 108 lub 1008 koralikach
• mantra – słowo, wibracja, dźwięk; ochrona umysłu; fraza modlitewna
• Manu – praojciec i prawodawca ludzkości, idealny wzór człowieczeństwa
• manusmryti – traktat wieszcza Manu, księga braminów
• manwantara – cykl czasu dłuższy niż juga, krótszy niż kalpa
• Mara, Marya – iluzja, koszmar, Zły Duch
• marutowie – niebiane, bogowie światłości, dworzanie Boga Indra oraz Boga Waju
• Matsja – ryba, imię jednej z awatar, wcieleń Boga Wisznu; także asana, pozycja w jodze
• Mitra – wedyjski i perski Bóg przyjaźni, życzliwości i miłosierdzia
• mitologia indyjska – lista wedyjskich i hinduistycznych Bogów oraz Bogiń
• moksza – wyzwolenie, ekstaza; skupienie mądrości; czwarty etap praktyki tantry
• mudra – pieczęć, pozycja i gest; zaawansowana praktyka jogi lub tantry
• mumukszu – tęsknota za Bogiem, pragnienie połączenia z Najwyższym

[edytuj] N

• nadi – strumień, subtelny przewód dla energii duchowej; w jodze uczy się o 14 nadi podstawowych
• nada – Boski Głos wewnątrz, wibracja Wszechświata, "dźwięk" ciszy, wibracja Najwyższych, Bezforemnych Niebios
• Namaskar - patrz: Padnamaskar
• Narajana – Istota Najwyższego Boga, punkt, w którym Brahma, Wisznu i Śiwa są Jednym
• Narasinha – człowiek-lew, czwarta inkarnacja Pana Wisznu
• natjaśastra – klasyczny traktat o indyjskim tańcu duchowym
• nidra – jogiczny stan świadomości, sen jogiczny bez zjawisk sennych

[edytuj] O

• om – święte słowo mocy rozpoczynające praktykę mantramów, inaczej pranawa
• oświecenie – podstawowy duchowy cel adeptów jogi i tantry, po którym zaczyna się prawdziwa praktyka

[edytuj] P

• Padnamaskar - dotknięcie stóp guru lub świętego
• pandawowie – pięciu bohaterów eposu Mahabharata, symbol zwycięstwa zła nad dobrem
• paramatma – wyższa jaźń, wyższa dusza, nadjaźń lub naddusza, dusza wszechrzeczy, jaźń wszystkich istot
• Paraśurama – Rama z toporem, jeden z trzech herosów noszących imię Rama
• Parwati – Bogini Parwati, dobrotliwa małżonka Boga Wisznu
• parias – członek społeczności pozakastowej; najemnik, parobek, niewolnik
• Patandźali – indyjski Ryszi, autor traktatu Jogasutry
• Pradźapati (Pradżapati) – aspekt Boskiego Ojca
• prasadam – wegetariański pokarm ofiarowany w czasie pudźy do spożycia, komunia
• pradżnia (prajńa) – prawiedza, mądrość, wszechwiedza, pierwotna zdolność zrozumienia
• prana – siła, energia witalna, moc życia i oddechu, energia słoneczna
• pratjaja – odczuwanie, odbiorczość, intuicyjna percepcja, czujność
• prema – duchowy dar Bożej Miłości, najwyższa i najczystsza postać Miłości
• Prythiwi – Bogini Ziemi; żywioł ziemi w filozofii indyjskiej
• pudźa – msza, nabożeństwo, rytuał religijny, ceremonia
• Purany – rodzaj świętych pism indyjskich
• Puri – miasto w Indii, jedna z czterech siedzib Śankaraćarja hinduizmu
• purusza – dusza wszystkich istot planety, doskonały człowiek, dusza doskonałego człowieka
• Puszan – wedyjski Bóg rozkwitu i wzrostu, także duchowego

[edytuj] R

• Radha – małżonka Pana Kryszny
• radźas – druga z trzech gun, pasja, ambicja, namiętność
• raga – przywiązanie lub rodzaj muzyki indyjskiej
• Rama – mityczny bohater i awatara Wisznu, zwycięski pogromca demona Rawana
• Ramajana – epos opisujący dzieje króla Rama i zwycięstwo dobra nad złem
• rasa – smak; w wisznuizmie rodzaj związku
• Ratha Jatra – wisznuickie Święto Rydwanu
• Ratri – wedyjska Bogini nocy, wieczora i zmierzchu; noc
• reinkarnacja – ponowne wcielanie żyjącej duszy (jaźni), atmana
• Rudra – imię Śiwa, aspekt Natury, Przyrody; trzecia emanacja Boga Śiwa, dawca lekarstw
• Rygweda – jedna z Wed – Świętych Ksiąg Starożytnej Indii
• Ryszi – mędrzec, mistrz mądrości; klasa istot oświeconych
• ryta – prawo i porządek boski we wszechświecie, zasada ładu i harmonii

[edytuj] S

• Sadguru – zrealizowany guru, nauczyciel świata
• sadhana – dyscyplina praktyki duchowej, która prowadzi do realizacji
• sadhu – święty asceta, mistyk
• samadhi – ekstaza, stan świadomości w którym ustaje myślenie, zjednoczenie
• sampradaja – stowarzyszenie, zrzeszenie, zbór, zgromadzenie, braterska wspólnota joginów
• samourzeczywistnienie – w jodze niższy stopień duchowego oświecenia
• Samaweda – święta księga ekstatycznych pieśni, trzecia Weda
• Samsara / sansara – cierpienie, kołowrót narodzin i śmierci
• sannjasa – wyrzeczenie, najwyższy inicjacyjny stopień ucznia, faza życia
• sangha – wspólnota, bractwo, zbór; grupa praktykujących jogę regularnie
• sankhja – klasyczna filozofia indyjska mająca podstawy w traktacie Bhagawad Gita
• sannjasa – wyrzeczenie, życie mnicha lub mniszki, najwyższy stopień uczniostwa w jodze i tantrze
• sanskryt – starożytny alfabet indoeuropejski
• saptasindhawa – siedem świętych rzek w tradycji indyjskiej
• Saraswati – Bogini, małżonka Boga Brahma, patronka muzyki i wiedzy

uważany przez zwolenników za awatarę Boga, Ramy, Kriszny, Śiwy i Śakti

• Sati – Bogini, pierwsza małżonka Boga Śiwa i córka Dakszy; ceremonia pogrzebowa
• satja juga – epoka prawdy, złoty wiek, pierwsza część czterowiecza
• sattwa – najszlachetniejsza z trzech gun, określająca równowagę wewnętrzną, prawość, zgodność i spokój ducha
• Sawitar – wedyjski Bóg ucieleśniający duszę słońca i źródło życia
• siddha – cudotwórca, doskonały, rodzaj półboskich istot
• siddhi – charyzmatyczna moc duchowa, owoc duchowej realizacji; często dar duchowy, oznaka uświęcenia
• siedem matek – idea pochodzenia ludzkości od siedmiu Matek-Bogiń; Plejady
• Sita – dosłownie: "bruzda", Bogini urodzona w bruździe, małżonka proroka i awatara Rama
• soma – święty napój mający na celu pojednanie z bóstwami niebios
• Subhadra – siostra awatara Kryszny
• Surja – anielski Bóg Słońca; dosłownie "słońce"
• sutra – zwięzły aforyzm służący jako środek do zapamiętania świętych nauk
• swami – Święty, Czcigodny, Dostojny; tytuł świętej osoby; Ojciec Święty

• swastyka – wedyjski symbol pomyślności i powodzenia w formie indyjskiego krzyża
• system kastowy – naturalny system podziału ról społecznych w kulturze wedyjskiej
• Śastra - starożytny indyjski traktat poruszający tematy filozoficzno-religijne

[edytuj] Ś

• Śaka, Sakka – buddyjski władca uważany za inkarnację Boga Indra
• śakti – moc i potęga boskiej natury, żeński aspekt Boga, Boskość; także siła czy energia udzielająca wszelkich charyzmatów, duchowych darów (siddhi).
• śaktyzm – kult Bogini i żeńskiej mocy w hinduizmie, podstawa tantry
• Śankara – reformator hinduizmu
• siddhi – cudowne zdolności i moce
• Śikhara – typ północnoindyjskiej świątyni
• Śiśumara - pierścień zwany pępkiem Wisznu, oś obrotu całego wszechświata
• Śiwa – Najświętsze Imię; Łaska, Przychylność, Trzecia Osoba Stwórcy niszcząca grzech, cierpienie, błędy i zło
• śiwaizm – kult Boga Śiwy w hinduizmie
• śrawaka – uczeń słuchający nauk guru na własne uszy
• Śri – jedno z imion Bogini Lakszmi
• święta krowa – o indyjskim szacunku do matki krowy

[edytuj] T

• tamas – trzecia z trzech gun; ciemność, zaślepienie, niewiedza
• tantryzm (śaktyzm) – religijna filozofia i kultura, siła seksualna łącząca pierwiastek żeński i męski
• Tara – forma Bogini, jedna z dziesięciu archetypów małżonki Boga Śiwy, występuje w pięciu postaciach
• tattwa – prawda, prawdziwa istota, podstawowa zasada, prawdziwy byt
• tilaka (bindi) – kropka z pasty sandałowej malowana na czole hinduskich kobiet lub znak malowany na ciele typowy dla danej sampradaji
• tithi – jednostka czasu równa jednemu dniu księżycowemu
• treta juga – druga część czterowiecza, wiek srebrny w naukach hinduizmu
• trimurti – Trójca Święta – Brahma (Kreacja), Wisznu (Utrzymanie), Śiwa (Niszczenie)
• trzech ojców – doktryna wisznuicka
• tulasi – rodzaj kwiatu używanego w ceremoniach religijnych typu "puja"
• turija – stan ciągłej świadomości
• Twaszar – wedyjski Bóg – Architekt, Twórca

[edytuj] U

• Uma – małżonka Boga Śiwa, jedno z imion Bogini Parwati
• Upadewa (Upadeva) – w mitologii indyjskiej: półanioł, półbóg
• Upaniszady – sanskrycki gatunek literacki
• Uszas – Bogini świtu, jutrzenki, poranka przed wschodem słońca

[edytuj] W

• wahana – nosiciel, pojazd; zwierzę na którym w ikonografii hinduistycznej podróżuje Bóstwo
• Waju (Vāyu) – wedyjski Bóg powietrza, wiatru, zdrowia i światła
• Wamana – czwarta inkarnacja Boga Wisznu w postaci karła, pogromcy demona Bali
• wanaprastha – faza życia, jedna z czterech aśram
• Waraha – druga inkarnacja Boga Wisznu w postaci Dzika
• warna – kasta, zasadnicza grupa społeczna
• Waruna – wedyjski Bóg czuwający nad ładem i porządkiem wszechświata
• wedanta – indyjski ruch filozoficzny będący kontynuacją i objaśnieniem Wedy
• wedanta sutra – święta księga wedanty
• Wedy (Veda) – święte Pisma Indoeuropejczyków, Ariów i współcześnie hindusów
• wedyzm – najstarszy kierunek hinduskiej religijności Ariów
• wegetarianizm – zdrowe jogiczne odżywianie z wyłączeniem tego co pochodzi z zabijania zwierząt
• wibhuti – cudownie materializowany popiół, symbol czystości i świętości, łaska Pana Śiwy
• Wisznu – jedna z postaci trimurti odpowiedzialna za utrzymanie Wszechświata, Bóg w wisznuizmie
• wisznuizm – jeden z trzech głównych nurtów religijności i duchowości indyjskiej
• Vrindavan – święte miasto wisznuitów w Indiach
• Wrytra – demon, asura, zły duch, demon złej myśli i negatywizmu pokonany przez Boga Indra

[edytuj] Z

[edytuj] Ź

[edytuj] Ż

Zobacz też: mitologia indyjska

Zginął 12-latek rażony prądem

12-letni chłopiec rażony prądem zginął we Wrocławiu. Z niewiadomych przyczyn spadł z wiaduktu kolejowego na trakcję elektryczną. Do wypadku doszło wieczorem na wrocławskim Nowym Dworze.

O. Rydzyk: Maszyny gotowe do startu. Zaczynamy odwierty

Rozpoczęcie 1 września prac wiertniczych w celu poszukiwań złóż geotermalnych w Toruniu zapowiedział w piątek w Radiu Maryja i Telewizji Trwam o. Tadeusz Rydzyk.

Szpitalny kontratak PiS Dornem i Balickim

PiS montuje wielką koalicję przeciw rządowemu pakietowi ustaw zdrowotnych. Liczy na to, że zbierze całą opozycję, a może nawet PSL. Rząd zaś szykuje ostatni projekt z pakietu zdrowotnego. Ten o oddłużeniu

Konkurencja dla Radia Maryja?

Jezuici założyli radio internetowe Rewelacja adresowane nie tylko do zaangażowanych katolików

Bujak, Frasyniuk i Lis piszą skargę na IPN do ministra sprawiedliwości

A minister Zbigniew Ćwiąkalski wzywa na dywanik szefa IPN Janusza Kurtykę

...ni dzieci nam germanił

Szkoła nie dla sześciolatków? Prezydent Kaczyński może zatrzymać reformę, bo boi się germanizacji

Łowy na przedszkolanki rozpoczęte

Dziećmi w przedszkolach w Krakowie zajmują się emeryci, bo brakuje młodych przedszkolanek. Dlatego nauczycielom szkolnym, którzy zdecydują się przekwalifikować, miasto zrefunduje studia uzupełniające

Trąba powietrzna nad Ustką

Po godzinie 19.30 nad Ustką pojawiła się trąba powietrzna - informują internauci. Jak relacjonują, trąba nie sięgnęła ziemi. Zniknęła po ok. 15 minutach.

Odpowiedzą za szantażowanie księdza

Policja zatrzymała trzy osoby zamieszane w seks-aferę na plebanii na Błoniu. Co będzie z uwikłanym w nią księdzem? Zdecyduje biskup Jan Tyrawa.

TVN pozywa Macierewicza

Telewizja TVN pozwała b. szefa Komisji Weryfikacyjnej WSI Antoniego Macierewicza. Według stacji Macierewicz w czwartkowym wywiadzie dla "Rzeczpospolitej" naruszył reputację TVN S.A. Telewizja domaga się odwołania zarzutów i 100 tys. zł na cele społeczne.