Gruzja

Z Wikipedii

საქართველო Gruzja
Flaga Gruzji Herb Gruzji
Dewiza: (gruz.) ძალა ერთობაშია Dzala ertobaszia (Siła jest w jedności)
Hymn: Tawisupleba
Język urzędowy	gruziński, na terenie Abchaskiej Republiki Autonomicznej również język abchaski.
Stolica	Tbilisi
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Micheil Saakaszwili
Przewodniczący parlamentu	Dawit Bakradze
Szef rządu	premier Lado Gurgenidze
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	118. na świecie 69 700 km² ~0%
Liczba ludności (2007)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	112. na świecie 4 646 000▲ 67 osób/km²
Jednostka monetarna	lari (GEL)
Niepodległość	od ZSRR 9 kwietnia 1991
Strefa czasowa	UTC +4
Kod ISO 3166	GE
Domena internetowa	.ge
Kod samochodowy	GE
Kod telefoniczny	+995
Terytoria autonomiczne	Adżaria, Abchazja

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy i wschodzie z Rosją, na południu z Azerbejdżanem, Armenią, Turcją, na zachodzie granice kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

Spis treści 1 Geografia 2 Historia 2.1 Po upadku carskiej Rosji 2.2 Po rozpadzie ZSRR 2.3 Historia najnowsza 3 Gospodarka 4 Ludność 5 Podział administracyjny 6 Prasa 7 Przypisy 8 Zobacz też 9 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia

Teren w większej części górzysty. Północna granica państwa przebiega wzdłuż Pasma Głównego (Wododziałowego) Wielkiego Kaukazu – najwyższy szczyt to Szchara (wierzchołek wschodni) – 5068 m n.p.m.. Z kolei najbardziej znanym szczytem Gruzji jest Kazbek (5047 m n.p.m.), leżący w pobliżu Gruzińskiej Drogi Wojennej. Od Pasma Głównego odchodzą na południe (wymienione w kolejności od zachodu na wschód): Góry Gagrińskie, Góry Bzypijskie, Góry Abchaskie, Góry Kodorskie, Góry Swaneckie, Góry Leczchumskie, Góry Raczyńskie, Góry Suramskie, Góry Kartlijskie, Góry Kacheckie, Góry Gomborskie. Góry Lichskie dzielą państwo na dwie części: wschodnią i zachodnią. Na południu znajdują się pasma Małego Kaukazu: Góry Adżarsko-Imeretyńskie (do 2850 m n.p.m. – Mepisckaro), Góry Szawszeckie (na granicy z Turcją), Góry Samsarskie (Didi Abuli 3300 m n.p.m.) i Góry Dżawanacheckie. Między Wielkim Kaukazem a Małym Kaukazem rozciągają się obniżenia, z Niziną Kolchidzką na czele. Zachodnią granicę stanowi wschodni brzeg Morza Czarnego; linia brzegowa słabo rozwinięta, brzegi na północy i południu urwiste, w środkowej części niskie.

W zależności od przyjętej wersji (granica Europa-Azja) całe terytorium Gruzji znajduje się w Azji, lub w Europie i w Azji, lub jednej z wersji, całe w Europie.

Na terytorium Gruzji panuje klimat podzwrotnikowy, wybitnie wilgotny w zachodnich regionach i kontynentalny na wschód od Gór Suramskich. Ze względu na górzystość kraju klimat odznacza się silną piętrowością. Najwięcej opadów notuje się na stokach gór Mescheckich, w pobliżu Batumi (nawet 4000 mm rocznie), zaś wyjątkowo suche są południowo-wschodnie krańce Gruzji (ok. 200 mm rocznie). Wyraźną granicą klimatyczną w Gruzji są Góry Suramskie. Południkowy przebieg tego pasma dzieli kraj na dwie niemal równe części: zachodnią o klimacie podzwrotnikowym morskim i wschodnią o klimacie podzwrotnikowym suchym.

Na zachodzie rosną figi, palmy, laury, oliwki i inne rośliny śródziemnomorskie, wpływ na hodowlę tych roślin ma Morze Czarne. W Gruzji środkowej, w mniejszych miejscowościach, można napotkać też uprawę takich egzotycznych owoców jak kiwi czy banany. Cytrusy, granaty i tzw. hurmy (słodkie owoce pomarańczowe, rosnące na drzewach, podobne do pomidorów) rosną nawet na ulicach Tbilisi. W dalszej części kraju wzdłuż Kaukazu rosną rośliny typowo górskie, potocznie zwane alpejskimi. W całej Gruzji bardzo rozpowszechniona jest uprawa winorośli. Wina gruzińskie, takie jak "Saperawi", "Kwanczkara", "Kindzmarauli", "Cinandali" czy "Mukuzani", znane są na całym świecie.

[edytuj] Historia

Historia terenów na których leży Gruzja sięga II tysiąclecia p.n.e., gdy wybrzeże Gruzji znane było starożytnym Grekom pod nazwą Kolchida, zaś wschodnie górzyste obszary – Iberia. W 66 p.n.e. obszar ten został podbity przez Pompejusza i włączony do Imperium Rzymskiego. Około 317 król Mirian III przyjął chrześcijaństwo jako religię państwową. Przez kolejne tysiąc lat Gruzja była w stanie zachować niezależność pomimo najazdów ze strony Arabów, Mongołów, Persów i Turków i osiągnęła szczyt potęgi pomiędzy XI i XIII wiekiem, za panowania króla Dawida Budowniczego (1089-1125) i królowej Tamar (1184-1213). Później została podbita przez Persję i imperium osmańskie. W połowie XVIII wieku Gruzja wyzwoliła się spod władzy muzułmanów, była jednak zmuszona przyjąć w 1783 protektorat Imperium Rosyjskiego. Rosjanie nie udzielili Gruzji wsparcia militarnego w walce z Persami w 1795, zamiast tego w latach 1801-1810 wzięli w obronę jej terytorium włączając je do Imperium Rosyjskiego. W XIX wieku na terenie Gruzji zaczął rozwijać się powoli ruch rewolucyjny, którego wybuch nastąpił w krytycznym dla Rosji roku 1905.

[edytuj] Po upadku carskiej Rosji

Po rewolucji październikowej w 1917 Gruzini, podobnie jak inne narody niewolone przez Rosję, ogłosili niepodległość, tworząc 26 maja 1918 Demokratyczną Republikę Gruzji, która została podbita przez bolszewików w 1921. Utworzono wówczas Gruzińską SRR, która 12 marca 1922 weszła w skład Zakaukaskiej Republiki Radzieckiej i pozostała w niej do 5 grudnia 1939. W latach 1921-1924 gruzińscy partyzanci stawiali opór krwawo stłumiony przez Armie Czerwoną. Po chruszczowowskiej odwilży, na terenie Gruzińskiej SRR rozwinął się czarny rynek, czyniąc gruzińską gospodarkę jedną z najwydajniejszych na terenie ZSRR lecz zarazem powodując ogromną korupcję.

[edytuj] Po rozpadzie ZSRR

W latach 80., na skutek gorbaczowskiej pieriestrojki powtórnie ujawniły się gruzińskie aspiracje niepodległościowe. 31 marca 1991 98,91% Gruzinów opowiedziało się w referendum za niepodległością, która została ogłoszona 9 kwietnia. 26 maja prezydentem Gruzji wybrany został Zwiad Gamsachurdia, który został później obalony 22 grudnia przez pucz, przygotowany i przeprowadzony przez rosyjski Specnaz GRU. W marcu 1992 kolejnym prezydentem Gruzji został były radziecki minister spraw zagranicznych Eduard Szewardnadze. Gruzję ogarnęła wojna domowa, która przy wsparciu oddziałów wojsk państw sąsiednich - Azerbejdżanu, Armenii i Rosji - zakończyła się zwycięstwem Szewardnadze. Ten ostatni podpisał kontrowersyjną umowę, w której zobowiązywał się przystąpić do Wspólnoty Niepodległych Państw w zamian za pomoc militarną i polityczną. 2 listopada 2003 w wyborach parlamentarnych zwyciężyła koalicja reformatorów przewodzona przez Nino Burdżanadze, Micheila Saakaszwili i Zuraba Żwanii, jednak rząd Szewardnadze sfałszował ich wynik, co doprowadziło do masowych protestów, nazwanych przez dziennikarzy rewolucją róż i zmusiło go do ustąpienia 23 listopada. 4 stycznia 2004 na prezydenta wybrany został Micheil Saakaszwili otrzymując 96% głosów.

[edytuj] Historia najnowsza

Obecnie Gruzja jest nadal krajem biednym jak na standardy europejskie, rząd jednak usiłuje wyplenić korupcję i przeprowadza reformy gospodarcze przy wsparciu MFW i Banku Światowego. Rząd zdołał przywrócić kontrolę nad zbuntowaną prowincją Adżarii oraz Wąwozem Kodorskim, jednak Abchazja i Południowa Osetia nadal znajdują się de facto pod kontrolą Rosji i separatystów, stanowiąc państwa nieuznawane, a 230 tysięcy uchodźców nie może powrócić do swoich domów.

W październiku 2007 r., były minister obrony, Irakli Okruaszwili, oskarżył prezydenta o korupcję i niekompetencje, planowanie zabójstwa Badri Patarkaciszwilego, bogatego biznesmena, a także ukrywanie prawdziwego powodu śmierci Zuraba Żwanii. Zarzuty te doprowadziły do jego aresztowania, lecz po wpłaceniu 6 milionów dolarów amerykańskich, został zwolniony i wyjechał do Niemiec. Wycofał jednocześnie zarzuty wobec prezydenta. Na początku listopada 2007 roku opozycja rozpoczęła protesty przeciwko rządom prezydenta Saakaszwilego, oskarżając go o wprowadzenie rządów autorytarnych i domagając się jego ustąpienia i rozpisania nowych wyborów. 7 listopada 2007 roku prezydent wprowadził stan wyjątkowy na terenie całej Gruzji na okres 15 dni^[1], a następnego dnia rozpisał przedterminowe wybory prezydenckie na 5 stycznia 2008 roku. W wystąpieniu telewizyjnym uzasadnił jego wprowadzenie tym, że "istnieje niebezpieczeństwo niepokojów". Saakaszwili oskarżył też Rosję o podsycanie niepokojów, zapowiadając jednocześnie wyrzucenie kilku rosyjskich dyplomatów. 13 listopada 2007 Rosja poinformowała, iż formalnie zakończyła swoją obecność wojskową w Gruzji,^[2] zamykając ostatnią bazę wojskową w tym kraju (dotyczy to baz założonych w latach 90. XX w., po obaleniu prezydenta Zwiada Gamsachurdii). Nie zakończyło to jednak ponad 200-letniej^[2] obecności wojskowej Rosji na terytorium Gruzji. W dalszym ciągu wojska rosyjskie kontrolują regiony Abchazji i Osetii Południowej działając pod przykrywką sił pokojowych Wspólnoty Niepodległych Państw. W 2008 roku Gruzja wraz z Ukrainą rozpoczęła stanowcze działania mające na celu dołączenie do NATO. Zwolennikami rozszerzenia paktu o te państwa są między innymi USA i Polska. Przeciwna jest zaś Rosja (argumentuje to zwiększeniem zagrożenia dla swoich granic), sceptyczne pozostają państwa "Starej Europy", takie jak Francja i Niemcy. Na szczycie NATO w Bukareszcie 3 kwietnia 2008 roku, Gruzja otrzymała zapewnienie, że na pewno w przyszłości przystąpi do paktu po spełnieniu wymaganych warunków.

W nocy 8 sierpnia 2008, po zbrojnej próbie przywrócenia przez Gruzję "konstytucyjnego porządku", rozpoczęła się wojna w Osetii Południowej. Wojska rosyjskie wkroczyły na tereny autonomii Osetii i Gruzji.

Sekretarz Rady Bezpieczeństwa Gruzji Kacha Lomaja oświadczył, że Gruzja złożyła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości wniosek o rozstrzygnięcie sporu z Federacją Rosyjską, polegającym na stosowaniu czystek etnicznych przez siły zbrojne Rosji na terytorium Osetii Południowej i innych terenach okupowanych, a należących do Gruzji i żądaniu przez Gruzję ich natychmiastowego zaprzestania. Jednocześnie Prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego Luis Moreno-Ocampo oświadczył, że do Trybunału wpłynęły zawiadomienia o popełnianiu zbrodni podlegających jurysdykcji Trybunału oraz że nie wyklucza on wszczęcia postępowania. Gruzja zamierza też złożyć zawiadomienie do MTK o ludobójstwie w Abchazji w 1992. Federacja Rosyjska nie jest państwem-stroną statutu rzymskiego, jest nią jednak Gruzja, jurysdykcji Trybunału podlegają więc zbrodnie popełnione na terenie Gruzji^[3][4][5].

[edytuj] Gospodarka

Rząd przyjął agresywną politykę prywatyzacji i wdrożył radykalny program zwalczania korupcji. Liberalizacja gospodarki i zachęty dla inwestorów przyniosły wyraźnie zwiększenie napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich i pomocy finansowej z organizacji międzynarodowych. W rankingu konkurencyjności WEF w 2005 Gruzja znalazła się na 86. miejscu (2004 była na 94.). Do bardziej upowszechnionych upraw należą zboża, cytrusy, herbata. Głównym bogactwem naturalnym kraju są złoża manganu (Cziatura). Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego są skromne, jednak duże znaczenie mają rurociągi przebiegające przez Gruzję, niosące na zachód ropę z Morza Kaspijskiego i Azji Środkowej. Są to: ropociąg z Baku (nad Morzem Kaspijskim) do Supsy (nad Morzem Czarnym), będący w budowie gazociąg Szach Deniz z Azerbejdżanu do Turcji oraz rurociąg z Baku do Ceyhan (Turcja), przechodzący przez Tbilisi, otwarty 25 maja 2005. Przemysł Gruzji to przede wszystkim zakłady hutnicze i chemiczne (Rustawi), maszynowe (samochody, Kutaisi), rolno-spożywcze i włókiennicze.

[edytuj] Ludność

Około 5 milionów mieszkańców: 84% Gruzinów, 6% Ormian, 2% Abchazów, 1% Osetyjczyków, 1% Rosjan, poza tym Grecy, Ukraińcy, Kurdowie. 82% deklaruje przynależność do Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego, 4% do Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego, 2% Rosyjska Cerkiew Prawosławna około 9% muzułmanów (głównie w Abchazji i Adżarii). Poza granicami kraju mieszka 1,5 mln Gruzinów w Turcji, 1 mln w Rosji, 600 tys. w Iranie, 1 tys. w Afganistanie, 2 tys. w Azerbejdżanie.

[edytuj] Podział administracyjny

Gruzja dzieli się na: dwie republiki autonomiczne Abchazję i Adżarię, 9 regionów administracyjnych i miasto wydzielone Tbilisi.
Obie republiki autonomiczne Gruzji, czyli Abchazja i Adżaria zostały utworzone w latach 20. XX wieku, w czasach ZSRR. Gruzińskie regiony możemy porównać do polskich województw. Ich zwierzchnikami są przedstawiciele prezydenta Gruzji, potocznie nazywani gubernatorami, których mianuje i odwołuje prezydent. Te regiony to:

Dolna Kartlia Guria Imeretia

Kachetia Wewnętrzna Kartlia Mccheta-Mtianetia

Megrelia i Górna Swanetia Racza-Leczchumi i Dolna Swanetia Samcche-Dżawachetia

Regiony dzielą się na 61 prowincji (gruz. რაიონი raioni).

Faktycznie republika autonomiczna Abchazja i były obwód autonomiczny Osetia Południowa nie znajdują się pod kontrolą władz gruzińskich i stanowią państwa nieuznawane.

[edytuj] Prasa

Wśród dzienników gruzińskich najwyższy nakład osiąga "Sakartwelos Republika" (360 tys.), organ Rady Najwyższej wydawany w Tbilisi w języku gruzińskim.
Wśród czasopism najwyższy nakład ma dwutygodnik "Mamuli" wydawany w języku gruzińskim w Tbilisi (65 tys.).
Oficjalną informacyjną agencją prasową jest Sakinform z siedzibą w Tbilisi.

[edytuj] Przypisy

1. ↑ tvn24.pl
2. ↑ ^{2,0 2,1} Rosja: nasze wojska wychodzą z Gruzji. 13.11.2007. 
3. ↑ Reuters: Georgia says sues Russia for ethnic cleansing, 12 sierpnia 2008 (en)
4. ↑ UNIAN news agency: Georgia to sue Russia in Hague International Criminal Court, 11 sierpnia 2008 (en)
5. ↑ ICC > Assembly of States Parties > The States Parties to the Rome Statute > Georgia (en) (fr)

[edytuj] Zobacz też

• Wojna w Osetii Południowej
• Uniwersytety w Gruzji
• Aczma
• Gruzińskie Siły Powietrzne

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Kaukaz.pl (wydarzenia, turystyka, gospodarka, mapy)
• Gruzja (reportaż z podróży)
• Zdjęcia z Gruzji

Kwaśniewski: Była współpraca wywiadowcza, nie było tajnych więzień CIA

W Polsce nie było tajnych więzień CIA, była współpraca wywiadowcza ze Stanami Zjednoczonymi - zapewnił były prezydent Aleksander Kwaśniewski w "Kropce nad i".

Internauci obrażają Obamę na Wikipedii

Na polskiej stronie Wikipedii pod zdjęciem Baracka Obamy - senatora z Illinois, który będzie reprezentował Demokratów w najbliższych wyborach prezydenckich - pojawił się wulgarny podpis. Na stronie był widoczny przez niecałe dwie godziny.

Wałęsa nie pojawi się na obchodach Sierpnia'80

Lech Wałęsa nie weźmie udziały w głównych uroczystościach 28. rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych, które odbędą się w niedzielę w Gdańsku. Były prezydent nie przyjął zaproszenia, ponieważ - jak tłumaczył mediom - nie chce spotkać się z prezydentem Lechem Kaczyńskim i prezesem IPN Januszem Kurtyką (były prezydent bojkotuje również nowy projekt IPN - portal www.sierpien1980.pl)..

Giertych przesłuchany w tajnym śledztwie ws. więzień CIA

Roman Giertych, b.wicepremier, a wcześniej szef sejmowej komisji ds. służb specjalnych potwierdził, że został przesłuchany w tajnym śledztwie ws. domniemanych więzień CIA w Polsce.

Prezydent w Tallinie

- Sprawy Gruzji idą w kierunku, którego nie da się akceptować - powiedział prezydent Lech Kaczyński na krótkim briefingu przed rozpoczęciem spotkania z prezydentami Estonii i Łotwy w Tallinie. Jak dodał, po uznaniu niepodległości Kosowa, obawiał się, że Rosja może tak samo potraktować Abchazję i Osetię Płd.

PO apeluje do prezydenta o ratyfikację traktatu przed szczytem UE ws. Gruzji

PO zaapelowała do prezydenta Lecha Kaczyńskiego, aby przed szczytem Unii Europejskiej w sprawie Gruzji, zakończył proces ratyfikacji Traktatu Lizbońskiego.

Ewakuacja mieszkańców bloku po znalezieniu skrzyni z amunicją

Ewakuowano mieszkańców bloku na gdyńskim osiedlu Oksywie po tym, jak w ziemi tuż przy ścianie budynku znaleziono skrzynię z pociskami moździerzowymi. Część amunicji już wywieziono, saperzy jadą po drugą partię.

Megatransakcja pod znakiem zapytania

Będzie nowy przetarg na wartą 50 mln zł działkę Agencji Mienia Wojskowego w Helu.

Kierowca tira wjechał w ścianę budynku

Kierowca tira po najechaniu na jedną z powstających na remontowanej drodze wysepek dzielącą pasy ruchu, stracił panowanie nad kierownicą i uderzył w ścianę bloku mieszkalnego. Do wypadku doszło w nocy ze środy na czwartek w miejscowości Nowe Dębie (woj. podkarpackie).

Poczta wyrzuciła z pracy esbeka

Poczta Polska zwolniła swego prawnika, który, jak się okazało, kierował wydziałem śledczym SB w Radomiu podczas protestu robotniczego w czerwcu 1976 roku.