Gryfice

Z Wikipedii

Współrzędne: 53°54'53" N 15°11'55" E53.9147222 15.1986111 (Gryfice)

Gryfice
Herb Gryfic Flaga Gryfic
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	gryficki
Gmina  - rodzaj	Gryfice miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1262
Burmistrz	Andrzej Szczygieł
Powierzchnia	12,4 km²
Położenie	53° 54'53'' N 15° 11'55'' E
Wysokość	17-45 m n.p.m.
Ludność (2007)  • liczba ludności  • gęstość	16 394 1322,1 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	91
Kod pocztowy	72-300
Tablice rejestracyjne	ZGY
Położenie na mapie Polski Gryfice
TERC10 (TERYT)	3205024
SIMC10	0979053
Miasta partnerskie	Gryfów Śląski Güstrow Meldorf
Urząd miejski3 plac Zwycięstwa 37 72-300 Gryfice tel. 91 384 20 21; faks 91 384-36-42
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Gryfice (niem. Greifenberg in Pommern, pom. Grifiô Góra) – miasto w północnej części województwa zachodniopomorskiego, siedziba powiatu gryfickiego i miejsko-wiejskiej gminy Gryfice. Położone na Pobrzeżu Szczecińskim, nad rzeką Regą, w odległości 22 km od Morza Bałtyckiego^[1][2][3]. Według danych z 31 grudnia 2007 roku Gryfice liczyły 16 394 mieszkańców¹, co lokuje miasto na 13. miejscu pod względem ludności w województwie.

Gryfice są lokalnym ośrodkiem usługowo-przemysłowym, a także ważnym węzłem komunikacyjnym, w którym zbiegają się trzy drogi wojewódzkie. Miasto stanowi centrum administracyjne powiatu – znajdują się tam m.in. starostwo, sąd rejonowy, prokuratura rejonowa, komenda powiatowa Policji i Państwowej Straży Pożarnej.

Spis treści 1 Geografia 2 Przyroda 3 Historia 3.1 Etnografia 4 Toponimika nazwy miasta 5 Symbole miasta 6 Architektura 6.1 Układ urbanistyczny 6.2 Zabytki 6.3 Pomniki i miejsca pamięci narodowej 6.4 Mosty 7 Demografia 8 Gospodarka 9 Kultura 9.1 Życie kulturalne miasta 9.2 Media lokalne 10 Oświata 11 Sport i rekreacja 12 Religia 13 Administracja 14 Infrastruktura 14.1 Transport 14.2 Gospodarka komunalna 14.3 Infrastruktura techniczna 14.4 Ochrona środowiska 14.5 Bezpieczeństwo 14.6 Opieka zdrowotna 15 Gryficzanie 16 Miasta partnerskie 17 Przypisy 18 Bibliografia 19 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia

Miasto położone jest na Równinie Gryfickiej, jednym z mezoregionów Pobrzeża Szczecińskiego. Historycznie Gryfice leżą na Pomorzu Zachodnim (w tym na Pomorzu Szczecińskim).

Obszar gminy Gryfice znajduje się w północnej części wału pomorskiego, w strefie jednostki strukturalnej bloku Gryfic. Jednostka ta charakteryzuje się stosunkowo wysokim położeniem osadów jury dolnej, które tworzą tzw. antyklinę Gryfic^[4].

Rozciągłość zabudowań miejskich w kierunku południkowym wynosi ok. 2,6 km, a w kierunku równoleżnikowym ok. 2,7 km^[5]. Centrum miasta położone jest na wysokości 17-19 m n.p.m., wschodnia i południowa część miasta na poziomie 25-45 m n.p.m. Najniższym obszarem jest dno doliny Regi 10-14 m n.p.m. Punktem charakterystycznym jest Góra Straceń - 32 m n.p.m.^[6].

Powierzchnia lasów w obrębie miasta wynosiła w 2006 roku 60,4 ha, co daje lesistość na poziomie 4,80%. Według danych z 2005 r. użytki rolne na obszarze miasta obejmowały 565 ha, czyli 45,56%¹.

Klimat miasta ma cechy zbliżone do klimatu morskiego. Charakteryzuje się małą amplitudą roczną; sezonową i dzienną temperaturą powietrza; dużą wilgotnością i wietrznością; krótkim okresem występowania zimy; chłodniejszym latem; łagodniejszą zimą, oraz dużą wilgotnością powietrza i znaczną ilością opadów.

Struktura użytkowania gruntów (2008)^[7]

Rodzaj	Powierzchnia (ha)	%
użytki rolne	570	45,97
tereny mieszkalne	166	13,39
inne tereny zabudowane	99	7,98
drogi	93	7,5
tereny przemysłowe	71	5,73
lasy i grunty leśne	66	5,32
zurbanizowane tereny niezabudowane	34	2,74
nieużytki	34	2,74
tereny rekreacyjno-wypoczynkowe	30	2,42
drogi kolejowe	23	1,85
wody płynące	20	1,61
nieużytki gruntów rolnych[8]	19	1,53
tereny różne	15	1,21
Powierzchnia miasta (Σ)	1240	100

Przez miasto płynie jedna z największych rzek Pomorza – Rega. Jest drugą rzeką pod względem wielkości zasobów wodnych byłego woj. szczecińskiego. Rega należy do najpiękniejszych szlaków kajakowych w Polsce i stanowi dużą wartość pod względem krajoznawczo-przyrodniczym^[9]. W Gryficach do Regi uchodzą 3 kanały. Pierwszy z nich prawobrzeżny kanał Starkowo o długości 5,5 km^[9] łączy się z rzeką przy ul. Spacerowej. Drugi lewobrzeżny kanał Brodniki o długości 3,6 km^[9] uchodzi przy przy ul. Murarskiej, a trzeci także lewobrzeżny kanał "Gryfice A" o długości 4,38 km^[9] przy Wieży Prochowej przy ul. Nabrzeżnej.

Użytki zielone na terenie miasta mają gleby klasy III-V, natomiast grunty orne gleby klasy IIIa, IIIb, IVa, IV b oraz VI^[7].

[edytuj] Przyroda

W granicach miasta znajduje się jeden zespół przyrodniczo-krajobrazowy zwany Doliną Regi. Zespół ten obejmuje bardzo zróżnicowane ekosystemy w dolinie Regi, która jest także ważnym korytarzem ekologicznym o ponadregionalnym znaczeniu. Poddane ochronie są m.in. skarpy nadrzeczne w parku leśnym. Rega stanowi duży walor w krajobrazie miejskim Gryfic^[10].

Miasto ma dwa duże parki, znajdujące się na prawym brzegu Regi:

• park miejski nad Regą – drzewostan mieszany z przewagą drzew liściastych, gatunki rodzime i obce, kilka alej (lipową, jesionową, topolową), dużo drzew pomnikowych i okazałych drzew dziuplastych^[11].
• park leśny nad Regą – drzewostan mieszany z przewagą liściastego. Dominują tu buki, lipy, dęby oraz dużo drzew pomnikowych (m.in. buk o obwodzie pnia 750 cm – trzy zrośnięte pnie)^[11].

Parki miejskie, razem z rzeką Regą - dzielą miasto na dwie części. Niewielkie obszary leśne znajdują się w pobliżu szpitala wojewódzkiego, a także tereny przy siedzibie nadleśnictwa w osadzie Zdrój, niedaleko której znajduje się także ogród działkowy im. Jana Kasprowicza.

[edytuj] Historia

We wczesnym średniowieczu tereny ziemi gryfickiej zamieszkiwały plemiona zachodnich Pomorzan – były to kręgi wpływów (zgodnie z nowszymi badaniami) Wolinian, Pyrzyczan i Brzeżan^[12]. Współczesne badania archeologiczne dowodzą o prawdopodobieństwie ciągłości osadniczej, sięgającej okresu kultury jastorfskiej^[13], z silnymi wpływami halsztackimi^[14].

W czasach Mieszka I i Bolesława Chrobrego ziemie te na krótko były przyłączane do państwa polskiego. W 1121 r. na ziemi gryfickiej miała miejsce bitwa pod Niekładzem, w której Bolesław Krzywousty pobił wojska Pomorza Zachodniego dowodzone przez księcia Świętopełka^[15].

W połowie XIII wieku Pomorzem rządzili książęta z pomorskiej dynastii Gryfitów. W 1262 r. Warcisław III podpisał dokument lokacyjny na prawie lubeckim, w którym osiedle w okolicach dolnego biegu rzeki Regi otrzymało prawa miejskie. Po śmierci Warcisława III, właścicielem jego ziem został Barnim I, który nadał miastu jego pierwszą właściwą nazwę Gryfia Góra - miasto nad Regą (łac. Civitat Griphemberch super Regam).

Pod koniec XIII wieku rozpoczęto budowę ceglanego kościoła mariackiego o trzech nawach, a w 1300 r. budowę murów obronnych otaczających miasto wraz z pozostałymi fortyfikacjami^[16]. Powstaje również ratusz miejski. W jednym z dokumentów z 1386 roku, wymieniona została szkoła łacińska w Gryficach, którą powszechnie określa się jako najstarszą szkołę łacińską na Pomorzu^[17].

Rozwijał się handel morski i żegluga na rzece Redze. W XIV w. Gryfice stały się pośrednim^[18] członkiem Hanzy. W latach 1394-1401, miasto brało udział w zwalczaniu piratów, tzw. "Braci Witalijskich"^[19] W XV i XVI wieku kilkakrotnie dochodziło do sporów z położonym na północ od Gryfic – Trzebiatowem (z klasztorem norbertanów w Białobokach w XIV wieku^[20]). W 1464 r. Otton III nadał Gryficom przywilej bicia własnej monety, którego miasto nigdy nie wykorzystało^[20].

Po reformacji – w 1534 r. kościół farny stał się własnością Kościoła luterańskiego. W 1580 r. otwarto tu szkołę dla dziewcząt^[21][22]. Przemarsz wojsk brunszwickich w latach 60. XVI w. przez Gryfice (I wojna północna) – powoduje wiele zniszczeń i strat w gospodarce miejskiej, a w dalszej kolei, regres gospodarczy trwający do II poł. XVII wieku. W roku 1595 i 1620 – miały miejsce rebelie, podniesione przez niezadowolonych rzemieślników. Od 1603 r. działa tu bractwo kurkowe^[20].

W 1618 r. rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia, która przerwała rozwój miasta. Wojska cesarskie dalej plądrowały okoliczne wsie i miasto, aż do czasu pojawienia się w sierpniu 1630 r. wojsk szwedzkich. Gryfice przeżywały kolejny okres klęsk, trwóg i zniszczeń.^[20] W 1637 r. umiera ostatni Gryfita – Bogusław XIV. Postanowieniem pokoju westfalskiego, miasto w 1648 roku zostało włączone do Brandenburgii-Prus.

W 1657 r. w okolice Gryfic, w pogoni za Szwedami – podeszły zagony jazdy Stefana Czarnieckiego^[20][23]. Ogromne straty wyrządziły miastu pożary i epidemie. Największy pożar miał miejsce w 1658 r. Strawił całą południowo-zachodnią część miasta. Kolejny pożar w 1668 r. zniszczył ponownie większość miasta. Upamiętnieniem tych wydarzeń, stała się doroczna uroczystość – "Święto Ognia", obchodzoną w Gryficach do XVIII w.^[20]

W XVIII wieku nastąpiło ożywienie gospodarcze. W 2. połowie XVIII wieku (wojna siedmioletnia), miasto było zajmowane trzykrotnie, przez wojska carycy Elżbiety.

Na początku XIX wieku wzrosła liczba do ok. 3 tys. mieszkańców. Doprowadziło to do rozbudowy miasta. Od 1816 r. w wyniku reformy administracyjnej, miasto stało się siedzibą powiatu w prowincji Pomorze. Przełom XIX i XX wieku przyniósł dalszy rozwój gospodarczy miasta, na którego terenie wybudowano cukrownię, fabrykę wyrobów ceramicznych i pieców, krochmalnię, fabrykę marmolady.^[24] Gryfice uzyskały połączenie kolejowe w 1882 r. dzięki budowie linii Dąbie – Kołobrzeg.

W 1945 r. miasto zostało włączone do Polski. Pozostałą w mieście ludność wysiedlono do Niemiec.

Od 1970 r. Gryfice były siedzibą dowództwa 26 Brygady Artylerii OPK. W tym roku także – oddano do użytku, obecny budynek ratusza. W 1982 r. zakończono budowę szpitala.

W latach 1945-1998, miasto należało do woj. szczecińskiego. 1 stycznia 1999 r. Gryfice stały się ponownie siedzibą powiatu. Pod koniec 2001 r., rozformowano gryficką jednostkę wojskową.

[edytuj] Etnografia

Na gruncie autochtonicznej kultury dawnych plemion pomorskich (tzw. Wendów), na ziemiach gryfickich nawarstwiały się wpływy obce, przenoszone przez kolejne fale osadnictwa, reprezentujące różne kultury regionalne z różnych okresów historii od XII w. po XIX w.^[25].

Proces ten spowodował zatarcie kulturowych różnic, które jeszcze we wczesnym średniowieczu pozwoliły na określenie ich odrębności. Przykładem mogą być Wolinianie, Brzeżanie, czy Pyrzyczanie. Te, które spotykane były w wieku XIX czy po II wojnie światowej w samych Gryficach, w dialektyce i etnografii są wynikiem procesów różnicujących, spowodowanych migracją ludności. Przykładem może być kolejny etap germanizacji i pojawianiu się polskich robotników w XIX w., czy masowych przesiedleń repatriacyjnych po 1945 r.^[26]

Na procesy asymilacyjne w ludowej kulturze regionu oddziaływały dwa czynniki: ilościowy wzrost żywiołu niemieckiego i normatywna działalność władz terenowych, które reprezentowały niemiecką, a po 1945 r. radziecką i polską specyfikę kulturową^[27].

[edytuj] Toponimika nazwy miasta

Nowe miasto nad Regą^[28] (łac. Nova civitas supra Regam) było lokowane na prawie lubeckim w 1262 r. Dopiero po śmierci Warcisława III, jego kuzyn Barnim I Dobry nadał miastu nazwę Gryfia Góra - miasto nad Regą (łac. Civitat Griphemberch super Regam)^[29]. Niemiecka nazwa miasta Greifenberg in Pommern – wywodzi się od łacińskiej nazwy griphus i późniejszego niemieckiego słowa Grief(f), Greif(f) (pol. gryf). Drugi człon -berg zawarty jest w wielu niemieckich nazwach miast i dosłownie oznacza górę – zatem nazwę tą można tłumaczyć jako "Gryfia Góra", bądź "Góra Gryfitów", odnoszącej się do nazwy dynastii książąt zachodniopomorskich, która fundowała miasto i od której miasto przyjęło gryfa do swojego herbu.

Podobną niemiecką nazwę – Greiffenberg miało miasto Gryfów Śląski. Nazwę Greifenberg nosi nadal niemiecka gmina w południowej Bawarii, miasto w Brandenburgii oraz szczyt w Alpach Wschodnich.

Od czerwca 1945 do czerwca 1946 r. władze polskie przejściowo używały nazwy Zagórze^[30]. Do dziś wylotowa ulica w Trzebiatowie, w kierunku Gryfic – nosi nazwę Zagórska^[31]. Obecna nazwa Gryfice obowiązuje od czerwca 1946 r.^[30]. Podobną nazwę w woj. zachodniopomorskim – ma także inne miasto powiatowe – Gryfino (niem. Greifenhagen), które również posiada w herbie gryfa.

[edytuj] Symbole miasta

Flaga Gryfic

Flaga miejska została ustanowiona uchwałą z 2004 r. Obecnie wywieszana jest z okazji imprez lokalnych, spotkań miast partnerskich, a także w postaci baneru na sesjach rady miejskiej. Na żółto-czerwonej fladze, umieszczony jest herb miasta.

Herb Gryfic

Herbem miasta jest Gryf Pomorski w kolorze czerwonym na białym polu tarczy z zaokrągloną dolną krawędzią, trzymający w szponach lilię w kolorze żółtym. Krawędzie tarczy są okonturowane cienką czarną linią.

Hejnał Gryfic

( posłuchaj) Od 28 grudnia 2007 r. hejnał odtwarzany jest w Bramie Kamiennej trzy razy w ciągu doby. Poranny i wieczorny hejnał nawiązuje do średniowiecznej tradycji, kiedy oznajmiał otwarcie i zamknięcie bram miasta, południowy natomiast do Hejnału Mariackiego w Krakowie. Utwór poprzednio był grywany z okazji świąt państwowych i ważniejszych wydarzeń. Hejnał powstał na kanwie piosenki "Piękna nasza jest ziemia" ^[32], z okazji 700-lecia Gryfic. Autorem jest artysta i kompozytor Mieczysław Górny z Gryfic. Po raz pierwszy został zagrany na trąbce przez Waldemara Tomickiego^[33], podczas obchodów nadania praw miejskich w 1962 r. Rada miejska przyjęła hejnał do Statutu Gminy Gryfice w 2000 r.^[34]. Hejnał odrzuciło MSWiA, skutkiem czego nastąpiły zmiany w statucie gminy Gryfice w 2004 r.^[35].

[edytuj] Architektura

[edytuj] Układ urbanistyczny

We współczesnym planie miasta wyraźnie zaznaczone są akcenty staromiejskiej zabudowy. Wchłonięte zostały one przez nowożytne elementy zabudowy od południa, zachodu i północy miasta. Stare miasto o wrzecionowatym kształcie zajmuje przestrzeń 650 m, z regularną siatką ulic podłużnych: Wojska Polskiego i Niepodległości oraz poprzecznych: Podgórnej, Kościelnej, Strzeleckiej, Młyńskiej, Szewskiej, Brackiej i Nadrzecznej, przecinających się pod kątem prostym^[36]. Centralną część tego układu wyznacza prostokątny rynek przedzielony wąskim pasem zabudowy. Staromiejski układ urbanistyczny jest charakterystyczny dla typu rzędowego, spotykanego w miastach portowych Pomorza. Plan powstały po lokacji miasta w 1262 r. - przetrwał do poł. XIX w. Na początek XX w. dopiero można datować regularną zabudowę, która objęła stopniowo wszystkie strony starego miasta. Do tego celu wykorzystano jednocześnie dawne trakty, które zmieniono z czasem w ulice^[37]. Nieregularny układ urbanistyczny miasta obserwujemy we współczesnej zabudowie, szczególnie na obrzeżach miasta. Dominuje tu budownictwo mieszkalne wielorodzinne (osiedlowe) i jednorodzinne. W Gryficach jest 114 ulic i 1 plac zwany placem Zwycięstwa^[38], ponadto miasto ma 2 duże osiedla mieszkaniowe: os. Słoneczne i os. XXX-lecia PRL. W granicach miasta leży również szpital wojewódzki, znajdujący się w kompleksie leśnym poza zwartą zabudową miejską.

[edytuj] Zabytki

Gryfice są jedynym miastem w dorzeczu Regi, w którym zachowały się dwie bramy miejskie (spośród trzech). Dawniej Gryfice miały 6 baszt i 3 wieże włączone w układ fortyfikacyjny miasta. Prócz wieży Prochowej istniała także Młyńska oraz Mostowa (zwaną też Krzywą)^[39]. Obszar Starego Miasta Gryfic wpisany jest do rejestru zabytków^[40]. Poniżej przedstawiono miejskie zabytki chronione prawnie:

• Brama Wysoka – południowa brama położona przy rozwidleniu dróg do Kamienia Pomorskiego i Nowogardu. Element fortyfikacji obronnych zwany Bramą Wysoką zbudowano w XV wieku, uzupełniając przebudowę szczytu w wieku XVI – co dało w sumie mieszany styl gotycko-renesansowy. Brama ta powstała w miejscu istniejącego wcześniej obiektu o podobnym przeznaczeniu – powstałego w 1300 r.^[41]. Po pożarze w 1658 r. obniżono korpus obiektu i później bramę nakryto czterospadowym dachem z sygnaturą. Wąskie otwory strzelnicze obu kondygnacji zastąpiono szerszymi okienkami - co zniekształciło pierwotną architekturę gotycką.
• Brama Kamienna (dawniej zwana Młyńską) – położona przy północnej części Starego Miasta, na drodze w kierunku Trzebiatowa. Pierwsza wzmianka o bramie miała miejsce już w 1333 r.^[42]. W XV w. Brama Kamienna została rozbudowana, jednak w wyniku pożaru szczyty budowli uległy zniszczeniu. W XVI w. do pierwotnej bryły dodano elementy renesansowe m.in. gzymsy, szczyty i pilastry, okno o rustykowym obramowaniu, a także tarczę zegarową umieszczoną od strony rynku.
• pozostałości miejskich murów obronnych – budowę obwarowań rozpoczęto pod koniec XIII wieku i kontynuowano je w XIV w. Owalna linia murów obronnych opasywała dawniej obszar starego miasta, o długości 650 m i szerokości 200 – 350 m. Miejscami osiągały – 5 m wysokości, wzmocnione wałem ziemnym oraz fosą. W XIX w. Kiedy średniowieczne fortyfikacje stały się nieprzydatne - rozpoczęto ich rozbiórkę. Obecnie z murów tych, pozostały niewielkie fragmenty.
• Baszta Prochowa – znajdująca się nad rzeką Regą, w północno-wschodniej części dawnych obwarowań, gdzie spełniała funkcję wieży strzelniczej. Wieża została zbudowana na przełomie XIV/XV wieku, licowaną cegłą w wiązaniu gotyckim. Budowlę stanowią dwa cylindry o jednakowej wysokości. Dolny, szerszy posiada w górnej części lico, w przeważającej mierze wymienione i uzupełnione. Zwieńczeniem wieży jest dach w kształcie stożka. Po przebudowie baszta posiada balkon widokowy. Poprzednia nazwa baszty to Wieża Prochowa (niem. Pulverturm)
• Kościół Mariacki pw. Wniebowzięcia NMP z końca XIII w. – gotycka budowla sakralna na przestrzeni wieków była wiele razy przebudowywana - m.in. posiada wieżę z XV wieku, dzwonnicę z początku XV w. Kościół ma bogate wyposażenie: barokowy ołtarz główny, ambonę z drugiej połowy XVIII w., prospekt organowy, chrzcielnicę romańską z XIII w., stalle z XVIII w., gotycki tryptyk (ołtarz boczny) z końca XV w., liczne płyty nagrobne oraz epitafia z XVIII w.
• Kaplica św. Jerzego – została zbudowana w stylu gotyckim na przełomie XV/XVI w. Jej powstanie związane było z istniejącym w tym miejscu szpitalem. W kaplicy modlili się przede wszystkim chorzy. Znajduje się w północno-wschodniej części miasta; obecnie pełni funkcję kaplicy cmentarnej. W jej wnętrzach znajdują się epitafia z XVIII w.
• Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy – obiekt sakralny został wybudowany w 2. połowie XIX wieku w stylu neogotyckim na planie krzyża łacińskiego jako kościół luterański. W 1947 r. została przejęta przez prawosławnych, a w 1953 r. erygowano tu parafię. Jako jedyna cerkiew w Polsce, nie ma ikonostasu.
• zespół zabudowy młyna tj. młyn zbożowy z połowy XIX w., przebudowany po 1920 r., do 1974 r. był napędzany turbiną wodną^[43]; magazyn zbożowy z 2. połowy XIX wieku, następnie przebudowany w na przełomie lat 20. i 30. oraz dom młynarza z początku XX wieku (ul. Młyńska 1),
• spichlerz z końca XIX wieku (ul. Wałowa 11),
• poczta przy ul. Dworcowej wybudowana ok. 1900 r.,
• zespół szpitala powiatowego – wybudowany po 1880 r. obejmujący kaplicę, park, szpital będący obecnie domem pomocy społecznej (ul. Kościuszki 71),
• kamieniczki – dom przy ul. Kamienna Brama 1a z 1. ćwierćwiecza XIX w., następnie przebudowany na początku XX, kamienica przy ul. Niepodległości 52 z przełomu XIV/XV w., przebudowana na początku XVIII wieku,
• zespół dworca kolei wąskotorowej – obejmujący dworzec oraz szachulcowy magazyn; zespół jest częścią zabytkowej linii wąskotorowej Gryfice-Popiele-Trzebiatów z przełomu XIX/XX wieku.
• dom przy ul. St. Ruta 2 – zabytkowy dom z końca XIX wieku, w budynku tym 1 września 1945 r. ukonstytuował się i pracował pierwszy w powiecie gryfickim komitet powiatowy Polskiej Partii Robotniczej.

[edytuj] Pomniki i miejsca pamięci narodowej

• Pomnik na placu Zwycięstwa, z tablicą umieszczoną w maju 1995 r. – "Pamięci wszystkich, którzy przyczynili się do zwycięstwa i polskości ziemi gryfickiej",
• Tablica Pamięci Żołnierzy 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii, którzy polegli na POLU CHWAŁY w marcu 1945 r. wyzwalając ziemię gryficką – tablica pamięci 19 polskich żołnierzy^[44] znajduje się na budynku Gryfickiego Domu Kultury,
• Pomnik Ofiar Deportacji – znajdujący się na cmentarzu, ufundowany przez sybiraków w 2004 r.,
• Pomnik upamiętniający pontyfikat papieża Jana Pawła II – usytuowany przy kościele mariackim, odsłonięty 18 maja 2006 r. Ma on ponad 180 cm wysokości, jest wykonany z brązu, waży ok. 250 kg^[45],
• Tablica pamięci wielu pokoleń Niemców spoczywających na cmentarzu komunalnym – tablica na kaplicy św. Jerzego.

[edytuj] Mosty

Śródmieście miasta, z jego prawobrzeżem połączone jest mostem drogowym, który posiada chodniki dla pieszych. Most jest częścią drogi wojewódzkiej nr 105 (łączącej ul. Nadrzeczną z J. Dąbskiego). W Gryficach istnieje jeszcze kilka mostków drogowych (tzw. przepustowych). Usytuowane są one na ul. Litewskiej, Kamienna Brama, Górskiej, A. Rapackiego, T. Kościuszki, Podwiejskiej i Pomorskiej.

Ruch pieszy przez rzekę odbywa się poprzez 3 kładki, mostek przepustowy oraz gryficki most drogowy. Od strony ulicy Strzeleckiej do parku miejskiego zbudowany jest mostek i kładka. Druga kładka dla pieszych zbudowana jest przy mostku przepustowym na ul. Kamienna Brama. W samym parku natomiast położona jest kładka, usprawniająca ruch z ul. Zdrojową.

Pierwszy żelbetowy most w Gryficach przez rzekę Regę został zbudowany na przełomie XIX i XX wieku^[46]. Oddany do użytku w 1905 r. Most gryficki przebudowano i poszerzono w 2001 roku wg projektu biura inżynieryjno-technicznego w Poznaniu. Most na swoich końcach posiada cztery odlewy gryfów trzymających herb Gryfic, nawiązujących do historii miasta, jego herbu i zachodniopomorskich książąt z rodu Gryfitów.

Do nieczynnych natomiast mostów należy most kolejowy kolei wąskotorowej na trasie Gryfice – Brojce – Trzebiatów.

[edytuj] Demografia

Powierzchnia miasta obejmuje 12,4 km², co przy obecnej liczbie mieszkańców daje gęstość zaludnienia równą 1322 osób na 1 km²¹. Miasto zajmuje 279. miejsce pod względem liczby ludności w Polsce^[47] pomiędzy Jędrzejowem a Namysłowem. W województwie zachodniopomorskim zajmuje 13. miejsce pod wzlędem ludności.

• Wykres liczby ludności miasta Gryfice na przestrzeni wieków^{[48][49][50][51]}:

Największą populację Gryfice miały w 1997 roku – wg danych GUSu 18 177 mieszkańców^[52].

Na przebiegu ostatniej dekady można zauważyć w Gryficach stały wzrost udziału liczby ludności w wieku produkcyjnym (59,4% w 1995 r.→ 62,11% w 2000 r.→ 66,53% w 2006 r.) oraz liczby ludności wieku poprodukcyjnym (11,42% w 1995 r.→ 13,16 w 2000 r.→ 14,18% w 2006 r.). Udział w społeczności miasta dzieci i młodzieży w wieku przed 17 rokiem życia od 1995 roku zmalał do 2006 roku o 9,9%.

• Struktura płci i wieku mieszkańców Gryfic wg danych² z 31 grudnia 2006:

[edytuj] Gospodarka

Struktura gruntów rolnych w mieście (2008)^[7]

Rodzaj	Powierzchnia [ha]	%
grunty orne	379	64,35
pastwiska	110	18,68
łąki	81	13,75
sady	0	0
użytki rolne (Σ)	570	96,77
grunty pod rowami	11	1,87
grunty rolne zabudowane	6	1,02
grunty pod stawami	2	0,34
użytki i nieużytki rolne (Σ)	589	100

Gospodarka Gryfic związana jest z rolniczo-turystycznym charakterem regionu. Od czasu zamknięcia jedynej w regionie cukrowni, a także elewatorów zbożowych, przetwórstwo rolno-spożywcze odgrywa coraz mniejsze znaczenie. W miejscowości działają głównie przedsiębiorstwa budowlano-remontowe oraz zakłady przemysłowe. W Gryficach produkowane są natryski prysznicowe, wanny, galanteria papiernicza i wyroby higieniczne. W okolicach miasta znajdują się zakłady przetwórstwa drewna. Ponadto rozwinięty jest sektor usług transportowych, obsługujący obszar wykraczający poza granice powiatu gryfickiego. Znaczna liczba małych podmiotów gospodarczych prowadzi działalność w miejscowościach nadmorskich, w sezonie letnim.

Miasto pełni funkcję lokalnego ośrodka administracyjnego, finansowego, oświatowego oraz centrum opieki zdrowotnej. Znajdują się tu placówki użytku publicznego, m.in. siedziba Rejonu Dróg Wojewódzkich, siedziba nadleśnictwa, urząd skarbowy, inspektorat ZUS. W Gryficach mieści się 5 banków, 3 placówki pocztowe, kilka agencji ubezpieczeniowych, targowisko miejskie, 8 dyskontów oraz wiele lokali handlowo-usługowych skupionych przy ulicach Starego Miasta.

Według danych z 2007 roku w mieście działało 2 378 prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 1 982 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. W 2007 r. działalność prowadziło 15 spółek handlowych z udziałem kapitału zagranicznego¹. W mieście w 2007 r. najwięcej prywatnych przedsiębiorstw tzn. 712 związanych było z motoryzacją (PDK sekcja G)¹. Druga największa grupa z branży finansowo-ubezpieczeniowej liczyła 461 przedsiębiorstw (PDK sekcja K)¹. W kwietniu 2008 roku w Powiatowym Urzędzie Pracy było zarejestrowanych 1370 bezrobotnych mieszkańców Gryfic^[53].

Jednym z ważniejszych obiektów w Gryficach jest Zachodniopomorski Szpital Specjalistyczny. W szpitalu znajduje się także Zachodniopomorskie Centrum Leczenia Ciężkich Oparzeń i Chirurgii Plastycznej. Corocznie w klinice leczy się 17,5 tys. pacjentów^[54].

[edytuj] Kultura

[edytuj] Życie kulturalne miasta

Miasto ma kilka instytucji kulturalnych. Gryficki Dom Kultury, który organizuje festyny, koncerty, przeglądy zespołów, a także prowadzi grupy i pracownie artystyczne. Jest siedzibą i miejscem spotkań Gryfickiego Towarzystwa Kultury. Galeria Muzeum Brama znajdująca się w południowej bramie Starego Miasta. Można tu zobaczyć m.in. galerie obrazów znanych artystów i zwiedzić Muzeum Ziemi Gryfickiej. Zgromadzone zostały tu eksponaty, z różnych okresów historii Gryfic. Dla ruchu turystycznego udostępniono Basztę Prochową, jeden z zabytkowych obiektów dawnych fortyfikacji miasta (od 1 czerwiec 2008 r.). Z balkonu widokowego można obserwować panoramę miasta, z wysokości ponad 20 metrów^[55].

W Gryficach znajduje się Stała Wystawa Pomorskich Kolei Wąskotorowych, która jest filią Muzeum Kolejnictwa w Warszawie. Na wystawie można obejrzeć kilkanaście parowozów wąskotorowych, pojazdów, wagonów, a także fotografie obrazujące historię kolei wąskotorowej i normalnotorowej na Pomorzu Zachodnim.

W mieście czynna jest Miejska Biblioteka Publiczna im. Zbigniewa Załuskiego, której księgozbiór głównej wypożyczalni zawiera ok. 40 000 woluminów^[56], a w czytelni ok. 5 400 woluminów^[56]. Biblioteka udostępnia także elektroniczny katalog pozycji na swojej stronie internetowej. W szpitalu znajduje się także jej filia. W budynku biblioteki siedzibę mają: Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej, Związek Sybiraków oraz Polski Związek Filatelistyczny.

Na ulicy Koszarowej mieści się filia Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. H. Radlińskiej, która ma bogaty księgozbiór naukowy i popularnonaukowy liczący 24.244 pozycji^[57], a także zbiór czasopism o tematyce pedagogicznej i psychologicznej, zbiory audiowizualne. Biblioteka działa przy Centrum Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli.

Na przełomie maja i czerwca organizowane są Dni Gryfic, na których odbywają się koncerty, spektakle i inne wydarzenia sportowo-kulturalne. Pod koniec lipca natomiast Festyn Ziemi Gryfickiej.

[edytuj] Media lokalne

W mieście wydawane są 4 gazety o zasięgu lokalnym: Gazeta Gryficka, Gryfickie Echa, Nev Gazeta Gryficka i bezpłatna Panorama Gryficka. Co miesiąc wydawany jest także Samorządowy Biuletyn Informacyjny Kraina Regi. Lokalną gazetą jest również Trybun Ludu, wydawany w pobliskim mieście Płoty. Gryfice są opisywane w Głosie Szczecińskim^[58], Kurierze Szczecińskim, dodatku regionalnym Gazety Wyborczej (w mieście działają korespondenci tych gazet).

Lokalnym radiem jest VOX FM (oddział Gryfice), w którym zazwyczaj można usłyszeć złote przeboje (oldies) i ogłoszenia lokalne. Drugim nowoczesnym medium jest Zachodniopomorska Telewizja Regionalna Telsat, będąca programem gryfickiej sieci kablowej.

[edytuj] Oświata

Gryfice to lokalny ośrodek edukacyjny. Znajdują się tu 2 szkoły podstawowe, 2 gimnazja, 2 licea ogólnokształcące (dla młodzieży), 2 licea ogólnokształcące dla dorosłych, 1 technikum, 2 zasadnicze szkoły zawodowe. W mieście wg danych¹ z 2006 roku uczyło się 1 213 dzieci w szkołach podstawowych oraz 677 uczniów w dwóch gimnazjach. W szkołach średnich nauki pobierało 1 097 uczniów¹. W mieście działa wydział uczelni wyższej ze Szczecina.

Lista szkół znajdujących się w Gryficach:

• Zachodniopomorska Szkoła Biznesu w Szczecinie – Wydział Przedsiębiorczości w Gryficach - wydział prowadzi obecnie dwa kierunki Socjologia i Ekonomia, o wielu specjalnościach.
• Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego, rozpoczęło nauczanie już 1 października 1945 roku jako gimnazjum, następnie przekształciło się w liceum. 5 sierpnia 1946 liceum otrzymało budynek przy ul. Wałowej 18, który został wybudowany w 1862 r. Mieściło się w nim niemieckie Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma powstałe w 1852 r.^[22]. 6 grudnia 1959 r. Liceum Ogólnokształcące w Gryficach otrzymało sztandar oraz imię Bolesława Chrobrego. 12 czerwca 1979 r. sztandar liceum został uhonorowany Gryfem Pomorskim^[59].

• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Czesława Miłosza, zmieniał wiele razy swoją nazwę jak i podległość organizacyjną. Za początek działalności szkoły uważa się otworzenie filii Technikum Handlowego w Szczecinie w budynku LO w Gryficach. Obecnie zespół szkół znajduje się przy ul. 11 listopada, gdzie w jego skład wchodzą: Technikum Ekonomiczne, Liceum Profilowane, Liceum Ogólnokształcące II oraz Zasadnicza Szkoła Zawodowa.
• Liceum Plastyczne przy ul. Piłsudskiego, to niepubliczna szkoła artystyczna o uprawnieniach szkoły publicznej, uczniowie są kształceni w specjalności reklama wizualna.
• Policealne Studium Zawodowe TOM – zawodowa szkoła ucząca w trybie zaocznym, szkoła mieszcząca się w budynku Gimnazjum nr 2

• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia – obecnie prowadzi klasy o specjalnościach: akordeon, fortepian, gitara, klarnet, skrzypce; prowadzi nabór do 6-letniego oraz 4-letniego (dla starszej młodzieży) cyklu nauczania; szkoła powstała 5 czerwca 1991 roku,

W mieście znajdują się 2 przedszkola, 2 szkoły podstawowe, 2 gimnazja, do których dojeżdżają także dzieci i młodzież z okolicznych wsi.

• Gimnazjum nr 1 im. Żołnierzy Armii Krajowej
• Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojsk Obrony Powietrznej Kraju
• Szkoła Podstawowa nr 4 im. 1. Samodzielnej Warszawskiej Brygady Kawalerii

W Gryficach mieści się także filia Centrum Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli w Szczecinie, która kształci kadry nauczycielskie, pedagogów, pracowników samorządu związanych z oświatą.

[edytuj] Sport i rekreacja

Do miejscowych klubów sportowych należą: MKS "Sparta" Gryfice. Drużyna rozgrywa mecze piłkarskie, przy ul. Sportowej na Stadionie Miejskim im. Karola Kucharskiego, mającym ok. 2000 miejsc. Klub powstał 7 lipca 1947 roku. W 1965 roku Sparta awansowała do III ligi wojewódzkiej. Od 2003 r. jest klubem V ligowym (grupy szczecińskiej).

Kolejnym klubem w mieście jest KS Chrobry Gryfice, który ma 3 sekcje: koszykówki męskiej, lekkoatletyki i triathlonu. Od 1973 r. działał jako Międzyszkolny Klub Sportowy. Od 1994 r. jako KS Chrobry zrzesza uzdolnioną sportowo młodzież w dyscyplinach najbardziej popularnych w szkołach gryfickich.

W Gryficach działa także klub tenisa stołowego LKS Nasiennik Gryfice, który obecnie (luty 2008) gra w II lidze woj. zachodniopomorskiego.

Przez Gryfice zostały wytyczone 2 szlaki rowerowe:

• czerwony szlak rowerowy, wiodący z Gryfic do Brojc i dalej do Trzebiatowa,
• zielony szlak rowerowy (trasa: Płoty→ Trzygłów→ Gryfice→ Cerkwica→ Trzęsacz).

Na południowy wschód od Gryfic, w lesie nad Regą została poprowadzona leśna dydaktyczna ścieżka rowerowa, którą opiekują się Lasy Państwowe. Ścieżka wiedzie od parkingu przy siedzibie Nadleśnictwa Gryfice do jeziora Rejowickiego, a także do Brodnik i do siedziby Leśnictwa Lubin.

Gryfice mają kilka obiektów sportowo-rekreacyjnych: salę tenisową do tenisa stołowego, korty miejskie przy stadionie (dziś użytkowane przez gryfickich piłkarzy), dwie hale sportowe przy szkołach podstawowych. Przy ul. Rodziewiczówny znajduje się strzelnica, z której korzystają m.in. służby porządkowe i Liga Obrony Kraju. Przy ul. Nowy Świat mieści się niestrzeżone kąpielisko miejskie. Mieszkańcy korzystają także z kąpielisk nad jeziorami, w miejscowościach Kołomąć (7 km) i Barkowo (na rozlewisku, ok. 6 km).

Do obszarów rekreacyjnych zaliczyć jeszcze można - dwa duże parki, znajdujące się w centrum miasta oraz trzy boiska do piłki nożnej, skupione wokół stadionu miejskiego.

[edytuj] Religia

Teren miasta obejmują 2 parafie rzymskokatolickie: parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz parafia pw. Wniebowzięcia NMP, która jest także siedzibą dekanatu Gryfice. Parafia ta została erygowana w 1977 r., przedtem Gryfice miały jedną parafię obsługującą dwa kościoły. W szpitalu wojewódzkim znajduje się kaplica pw. św. Łukasza Ewangelisty.

W mieście znajduje się prawosławna cerkiew parafialna pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy, która do 1947 r. była kościołem luterańskim. W Gryficach znajduje się także zbór Kościoła Chrystusowego oraz Sala Królestwa Świadków Jehowy. Pozostałością sakralną na terenie miasta jest nieczynny kościół nowoapostolski (niem. Neueapostolische Kirche) przy ul. Rodziewiczówny (obiekt ten jest wykorzystywany przez Ośrodek Sportu i Rekreacji)^[60]

Na terenie starego cmentarza znajduje się kaplica św. Jerzego, spełniająca funkcję lapidarium. Nowy cmentarz komunalny znajduje się poza granicami miasta przy drodze powiatowej na Modlimowo.

Już od początków miasta rozpoczęto budowę ceglanego kościoła katolickiego. W XIII w. powstał tu klasztor franciszkanów wraz z przylegającym do niego kościołem (przy ul. Brackiej i Klasztornej). W XIV wieku miasto posiadało już 5 kościołów^[61]. W 1534 r. kościół farny z nakazu księcia pomorskiego Barnima IX Pobożnego stał się własnością Kościoła luterańskiego. W 1535 r. miasto odwiedził z misją Jan Bugenhagen (przyjaciel Marcina Lutra). Reformacja przyniosła zmiany w oświacie i życiu kulturalnym – ludność pomorska w mieście ulegała dalszej germanizacji i osadnictwu niemieckiemu^[62].

Żydowscy mieszkańcy Gryfic po raz pierwszy wzmiankowani byli w 1692 roku^[63]. W 1752 r. w mieście żyło siedem rodzin żydowskich. Wiadomo, że w 1880 r. społeczność żydowska Gryfic liczyła 146 osób, w mieście istniały synagoga oraz cmentarz żydowski. W późniejszym okresie liczba wyznawców judaizmu zmniejszała się do 68 osób w 1933 roku. W maju 1939 r. w Gryficach mieszkało już tylko 22 Żydów oraz pięć osób w małżeństwach mieszanych^[64].

Przed II wojną światową wśród niemieckiej ludności dominowali wierni Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego. Mniejszość stanowili katolicy i Żydzi. Według danych z 1890 r. w powiecie gryfickim zamieszkiwało 35.039 osób. Było 86 katolików i 281 Żydów (brak jest danych o ewangelikach). W 1925 r. natomiast - ewangelików było 42.092, katolików 803, Żydów 164^[65].

[edytuj] Administracja

Miasto ma 4 jednostki pomocnicze zwane osiedlami^[66]. W każdej z nich mieszkańcy wybierają radę osiedla, która z kolei wybiera zarząd osiedla i przewodniczącego zarządu.

Miasto podzielone jest na 3 okręgi wyborcze. Mieszkańcy Gryfic wybierają do Rady Miejskiej 15 radnych (15 z 21). Pozostałych 6 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich. Organem wykonawczym władz jest burmistrz, którym obecnie jest Andrzej Szczygieł, wybrany po raz drugi w wyborach samorządowych. Siedzibą władz jest budynek przy placu Zwycięstwa, w którym mieści się także większość urzędów.

Burmistrzowie Gryfic (od 1990 r.):

• Stanisław Gołębiewski (1990 - 1994)
• Sławomir Sidor (5 lipca 1994 - 20 grudnia 1994)
• Andrzej Wacław Szczygieł (od 6 kwietnia 1995) – pełnił obowiązki burmistrza jako zastępca poprzedniego od 20 grudnia 1994 r., następnie w wyniku konkursu został obrany burmistrzem.

W Gryficach znajdują się 4 biura poselskie: Joachim Brudziński (PiS), Longin Komołowski (PiS), Mirosława Masłowska (PiS), Konstanty Oświęcimski (PO) oraz 1 biuro senatora Krzysztof Zaremba (PO). Parlamentarzyści zostali wybrani z okręgu wyborczego Szczecin.

W Gryficach działa prokuratura rejonowa, znajduje się tu również sąd rejonowy.

[edytuj] Infrastruktura

[edytuj] Transport