Hiszpania Burbonów

Z Wikipedii

Hiszpania w XVIII wieku pooli budzi się z letargu w jaki popadła w wieku XVII. Niektóre jednak zaległości okazują się nie do odrobienia. Władzę w Hiszpanii w XVIII wieku przejęli od Habsburgów Burbonowie. Władcom w rządach pomagali ministrowie zorganizowani na wzór francuski, zwłaszcza najważniejszy z nich Primero Secretario de Estado.

Spis treści 1 Dzieje polityczne 1.1 1701-1714 1.2 1714-1724 1.3 1724-1746 1.4 1746-1759 1.5 1759-1788 1.6 1788-1808 2 Historia społeczna 2.1 Armia 3 Kultura 3.1 Literatura 3.2 Oświecenie 3.3 Sztuki plastyczne 3.4 Muzyka 3.5 Nauka 4 Bibliografia 5 Linki zewnętrzne

[edytuj] Dzieje polityczne

[edytuj] 1701-1714

W 1701 roku wybuchła wojna o sukcesję hiszpańską. Hiszpania stała się teatrem zmagań Wielkiej Brytanii, Austrii i Holandii przeciw Francuzom. W zorganizowaniu kraju do obrony i polepszeniu gospodarki pomagał Filipowi francuski minister Jean Orry, (którego pożyczył wnukowi Ludwik XIV), Sekretarz Stanu w latach 1701-1714. Władzę próbował przejąć Karol VI Habsburg. W 1713r. podpisano traktat w Utrecht, a w 1714 w Rastatt, które uznały Filipa V z dynastii Burbonów francuskich za władcę Hiszpanii i jej zamorskich posiadłości. Dziadkiem Filipa był Ludwik XIV król Francji. Pokój w Utrechcie (1713) zadecydował o przyznaniu zwycięskim Brytyjczykom tzw. Asiento - prawo na handel z hiszpańską Ameryką Południową.

W 1707 r. zniesiono odrębne prawa dla Aragonii i Walencji. Rok później zniesiono bariery celne między Kastylią i Aragonią, a także wprowadzono w tych prowincjach jednolity system podatkowy. W 1714 r. Berwick zdobył Barcelonę. Katalonia zapłaciła cenę za swoje separatystyczne dążenia. Zniesiono katalońskie Kortezy, wprowadzono kastylijskie prawa i język hiszpański jako język urzędowy.

[edytuj] 1714-1724

Traktaty z lat 1713-1715 nie zakończyły konfliktu Filipa V z Karolem VI. Dawny Don Carlos nie zrzekł się praw do hiszpańskiego tronu. Na jego dworze przebywali uchodźcy z Hiszpanii, a wielkie wpływy miała tzw. hiszpańska rada. Z kolei Filip nie zrzekł się swoich praw do posiadłości włoskich. W dążeniach do ich odzyskania umacniała Filipa jego druga żona, Elżbieta Farnese, i jej faworyt, kardynał Giulio Alberoni, pierwszy minister Hiszpanii. Filip miał dwóch synów z pierwszego małżeństwa (Ludwika i Ferdynanda), więc Elżbieta widziała przyszłość swojego pierworodnego Karola tylko we Włoszech. Tam wygasały zaś dwa książęce rody - Farnese w Parmie i Medyceusze w Toskanii.

Korzystając z zaangażowania cesarza w wojnę z Turcję w 1717 r. flota hiszpańska niespodziewanie zajęła Sardynię. Giulio Alberoni wystawił wielką flotę, liczącą ponad 300 okrętów. W czerwcu 1718 r. hiszpański desant opanował Sycylię. Sukcesy Hiszpanów wkrótce się jednak skończyły. Cesarz zawarł pokój z Turcją i podpisał przymierze z Francją (gdzie po śmierci Ludwika XIV w 1715 r. władzę objął regent Filip II Burbon-Orleański), Anglią i Holandią. 11 sierpnia 1718 r. Anglicy rozbili flotę hiszpańską pod Passero. W 1719 r. amia francuska pod wodzą Berwicka (który walczył po stronie Filipa również podczas wojny o sukcesję) wkroczyła do Hiszpanii. Filip musiał się ugiąć. Oddalił Alberoniego i przystąpił do anglo-francusko-cesarsko-holenderskiego porozumienia. W 1720 r. zadecydowano, że Wiktor Amadeusz II otrzyma Sardynię w zamian za Sycylię, która przypadnie cesarzowi. Giulio Alberoni jako de facto pierwszy minister (teoretycznie był nim wówczas bowiem José de Grimaldo) znosił cła wewnętrzne, powołał Kolegium Morskie w Kadyksie, budował arsenały i flotę wojenną. Została ona zniszczona w 1718 r. w bitwie z Anglikami.

W 1724 roku popadający w melancholię Filip V Burbon zrezygnował z tronu na rzecz syna. Nowym władca został Ludwik I Burbon, panował on jednak tylko kilka miesięcy, bowiem rychło zmarł. Filip V musiał więc z powrotem objąć władzę, choć taki krok nie był do końca legalny.

[edytuj] 1724-1746

W latach 1724-1725 najwyższa władzę w państwie zdobył holenderski awanturnik Juan Guillermo Ripperdá, który usiłował zmniejszyć wpływ francusko-brytyjskiego arbitrażu w Europie, przez rozmowy z samym cesarzem (Karol VI Habsburg) o sprawach włoskich.

Baron Ripperda popierał manufaktury i handel, planował również założenie Banku Hiszpańskiego. Jego plany przejął José Patiño. W latach 1726-1727 zreformował on strukturę hiszpańskiego handlu kolonialnego. Przeniósł z Sewilli do Kadysku Izbę Handlową Indii. Założył liczne kompanie do handlu z Antylami, Wenezuelą i Filipinami. Zakładał nowe porty, stocznie i arsenały, zarówno w metropolii jak i w koloniach. Dochody ze skarbu wzrosły w latach 1700-1737 ze 140 do 200 milionów realów. W 1727 r. wybuchła wojna hiszpańsko-angielska. Hiszpanie bezskutecznie oblegali Gibraltar. Rokowania nie przyniosły rezultatów. W 1731 r. zmarł ostatni książę Parmy i Karol VI zajął księstwo jako lenno cesarskie. Alianci załagodzili sytuację, ale tylko na krótką metę.

• Podczas wojny o sukcesję polską udało się odnieść pewne sukcesy we Włoszech. Wprawdzie księstwa Parmy i Toskanii pozostały przy cesarzu, ale królestwa Neapolu i Sycylii otrzymał Karol Hiszpanii jako secundogeniturę hiszpańskich Burbonów.

W 1733r. Hiszpania podpisała z Francją Pakt Familijny (Pacto de Familia), będący sojuszem strategicznym dwóch królestw rządzonych przez Burbonów. W 1734 spłonął stary madrycki pałac królewski, wiec Filip V kazał zbudować nowy Pałac Królewski w Madrycie.

W 1740 roku, po wybuchu wojny o sukcesję austriacką. Hiszpania silnie zaangażowała się w wojnę, odnosząc pewne sukcesy. Jeszcze w czasie trwania działań wojennych, w 1746 r., zmarł król Filip. Wraz z jego śmiercią upadły wpływy Elżbiety Farnese na madryckim dworze.

[edytuj] 1746-1759

W tym okresie panował w Madrycie Ferdynand VI Hiszpański. Prowadził politykę pokojową i neutralną. Wprowadził wiele reform, m.in.: spis gruntów i nieruchomości, uregulował stosunki z Państwem Kościelnym, podpisując w 1753 konkordat.

Za rządów Ferdynanda o wpływy rywalizowało dwóch ministrów, mających zupełnie inna wizję hiszpańskiej polityki zagranicznej; José de Carvajal y Lancaster reprezentował typ polityka antymakiawelicznego. Był zwolennikiem rozwiązań pokojowych. Nie popierał celów jakie stawiały sobie agentury szpiegowskie. Jego głównym oponentem był myślący bardziej makiawelicznie Zenón de Somodevilla y Bengoechea, markiz Ensenada.

Wieloletni ambasador Wielkiej Brytanii w Madrycie Benjamin Keene próbował przeciągnąć Hiszpanów na swoją stronę. Miał on swój wpływ na to, że wojowniczy i antybrytyjski Zenón de Somodevilla y Bengoechea, markiz Ensenada odszedł z urzędu i zastąpił go Ricardo Wall.

Ricardo Wall Irlandczyk, który pełnił funkcję Pierwszego Sekretarza Stanu Hiszpanii od roku 1754 do 1763 zaangażował kraj (czynił to niechętnie) w konflikt jakim była wojna siedmioletnia (1756-1763) by pomóc Francji, skończyło się to klęską Hiszpanii i jego odwołaniem.

[edytuj] 1759-1788

Karol III Hiszpański panujący dotąd w Królestwie Neapolu, przeniósł się do Madrytu. Karol był nieprzeciętnym władcą, za jego panowania dokonano wielu trwałych i udanych reform. Wtedy to do Hiszpanii nadeszło oświecenie, rozkwitało zaś szczególnie oświecenie katolickie hiszpańskie bardziej konserwatywne od francuskiego, jako, że jego główną siłą napędową byli obok świeckich illustrados także jezuici.

We wrześniu 1763, po ustąpieniu Ricardo Walla Włoch Jerónimo Grimaldi został Pierwszym Sekretarzem Stanu, którym był do 1776. Był reformatorem, członkiem grupy zwanej: golillas. Razem z Leopoldo de Gregorio, markizem Esquilache, pomógł stłumić zamieszki z 1766 roku, wywołane polityką Esquilache'go. Jego dom został w ich czasie zniszczony. Grimaldi członkiem rady, która doprowadziła do wygnania Jezuitów z Hiszpanii w 1767 roku. Karol III podczas zamieszek uciekł do Aranjuez.

Bunt mieszczan z roku 1766 zwany jest w historiografii "zamieszkami Esquillache'go" (Motín de Esquilache).

José Moniño, hrabia Floridablanca od 1777 roku do 1792 kierował nawą państwa jako Pierwszy Sekretarz Stanu, wspierając powstanie kolonistów amerykańskich przeciwko Wielkiej Brytanii.

[edytuj] 1788-1808

W tych czasach panował Karol IV Hiszpański, w przeciwieństwie do poprzednika władca raczej mierny, znany nie tyle ze swych czynów ale jako protektor znakomitego twórcy - malarza i rysownika Francisco Goya (1746-1828).

• Kolejny po Floridablance pierwszy minister (od roku 1792) Pedro de Aranda był przeciwnikiem centralizmu i próbował ograniczyć jego skutki.

[edytuj] Historia społeczna

Hiszpania była w XVIII wieku krajem już zacofanym zarówno w gospodarce jak i w nauce. Hiszpańscy Burbonowie próbowali odbudować jej prestiż w oparciu o wzory francuskie.

[edytuj] Armia

Gdy umierał Karol II Habsburg armia liczyła zaledwie 20.000 źle wyekwipowanych żołnierzy piechoty, a flota wojenna 20 sprawnych jednostek. Filip V Burbon odbudował armię wg. wzorów francuskich, tak że już w 1727 dysponował 60.000 dobrze wyposażonymi żołnierzami piechoty liniowej.

[edytuj] Kultura

[edytuj] Literatura

Do wybitniejszych autorów hiszpańskich tych czasów należeli: José Cadalso (1741–1782), Leandro Fernández de Moratín (1760–1828), Tomás de Iriarte (1750–1791), Gaspar Melchor de Jovellanos (1744–1811), Félix María Samaniego (1745–1801) i Bernardino Fernández De Velasco (1783-1851).

[edytuj] Oświecenie

W Hiszpanii podobnie jak w Austrii oświecenie przybrało formę oświecenia katolickiego. Krzewicieli tej złagodzonej wersji oświecenia - pozbawionej francuskiego antyklerykalizmu nazywano w Hiszpanii ilustrados. Przy ich pomocy rządził Karol III Burbon. Typowym ilustrado był Gaspar Melchor de Jovellanos autor dzieł literackich, ekonomicznych i prawniczych a przy tym polityk i sędzia.

[edytuj] Sztuki plastyczne

• W roku 1752 powstała Królewska Akademia Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda w Madrycie. W 30 lat później rozpoczął swa karierę głośny Francisco Goya.

[edytuj] Muzyka

W 1712 zmarł przynależący jeszcze do poprzedniej epoki muzycznej Juan Cabanilles. Na dwór następcy tronu Ferdynanda (potem króla Ferdynanda VI) przybył słynny śpiewak-kastrat Farinelli. Później dołączył do śpiewaka jego brat uznany kompozytor neapolitańskie Riccardo Broschi. Na dworze hiszpańskim działali w różnych okresach dwaj przybysze z Włoch: Domenico Scarlatti i Luigi Boccherini. Uczniem Scarlattiego był zdolny hiszpański klawesynista Antonio Soler.

[edytuj] Nauka

W roku 1736 Filip V Burbon wysłał Jorge Juana y Santacilia i Antonio de Ulloa bu dołączyli do francuskiej wyprawy organizowanej przez paryską Akademię Nauk. Wyprawą dowodził Charles de La Condamine. Mieli mierzyć równik w Ameryce Płd, by zbadać kulistość ziemi. Dnia 26 maja 1735 opuścili Kadyks. Towarzyszył im markiz de Villagarcía, który został właśnie mianowany wicekrólem Peru. Jorge Juan dostał się na statek El Conquistador, a Antonio de Ulloa na fregatę o nazwie Incendio. Dotarli do Quito w dzisiejszym Ekwadorze. Po 9 latach badań dowiedli, ze ziemia jest nieco spłaszczona na biegunach.

[edytuj] Bibliografia

• Wright, Esmond, ed. (1984). History of the World, Part II: The last five hundred years (3rd ed.). New York: Hamlyn Publishing. ISBN 0-517-43644-2.
• Black, Jeremy (1996). The Cambridge illustrated atlas of warfare: Renaissance to revolution. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-47033-1
• Ubieto Arteta, Antonio (1997). Historia ilustrada de Espana, v.5: El Barroco espanol y el reformismo borbonico. Madrid : Debate ; Valencia : Circulo de Lectores. ISBN 84-226-6342-2
• Ubieto Arteta, Antonio (1997). Historia ilustrada de Espana, v.6: Guerra, revolucion y Restauracion. 1808-1833. Madrid : Debate ; Valencia : Circulo de Lectores. ISBN 84-226-6343-0
• Guimera, Agustin (1996). El reformismo borbonico : una vision interdisciplinar. Madrid : Alianza : Consejo Superior de Investigaciones Cientificas. ISBN 84-206-2863-8
• Fernandez, Roberto (Fernandez Diaz) (2001). Carlos III. Madrid : Arlanza Ediciones. ISBN 84-95503-21-2
• Egido Martinez, Teofanes (2001). Carlos IV. Madrid : Arlanza Ediciones. ISBN 84-95503-22-0
• Kamen, Henry (2001). Philip V of Spain : the king who reigned twice. New Haven : Yale University Press. ISBN 0-300-08718-7

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Library of Congress Country studies: Spain
• KMLA History of Spain
• Artehistoria, providing biographies, histories, and lots of pictures (in Spanish)
• Portal Fuenterebollo, providing information on specific Spanish historical figures. In Spanish.

Państwa Europy w XVIII wieku

Państwo

Austria

Bawaria

Brunszwik-Lüneburg

Dania

Francja

Republika Genui

Elektorat Hanoweru

Hesja-Kassel

Hesja-Darmstadt

Hiszpania

Holandia

Meklemburgia

Księstwo Parmy i Piacenzy

Polska-Litwa

Królestwo Portugalii

Królestwo Prus

Rosja

Saksonia

Szwecja

Wielkie Księstwo Toskanii

Imperium Osmańskie

Republika Wenecka

Wielka Brytania

Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń

Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu.

Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu

45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu.

Pacelt do dymisji, dostanie nowe zadania

Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt zostanie odwołany ze stanowiska wiceministra sportu. Teraz będzie odpowiadał za przygotowania reprezentacji Polski do igrzysk w Londynie.

Osiedlowy zespół ukradł sprzęt Acid Drinkers

Policjanci odzyskali sprzęt muzyczny należący do zespołu Acid Drinkers. Złodziejami okazali się 17-letni Jakub K. i 18-letni Paweł K., członkowie osiedlowego zespołu z Ełku. Za kradzież odpowiedzą przed sądem. Grozi im nawet pięć lat więzienia.

Pijany policjant spowodował kolizję

26-letni pijany policjant spowodował w sobotę w Elblągu kolizję. Funkcjonariusz, który miał w wydychanym powietrzu 2,5 promila alkoholu, straci pracę. Czeka go także sprawa karna - poinformowała Justyna Grzeczka z elbląskiej policji.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".

PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka

PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje.

Ojciec, gdy wypił, znęcał się nad córką

Ojciec nadużywał alkoholu. Gdy był pijany, bił córkę drewnianą listewką. Dziewczynka opowiedziała o tym opiekunce ze świetlicy osiedlowej. Ta o sprawie zawiadomiła policję. 47-letniego Arkadiusza L. zatrzymano. Miał prawie promil alkoholu we krwi. Został aresztowany na trzy miesiące.

Kaczyński: Pokażemy inne przypadki pijanych posłów w Sejmie

- PiS nie będzie podejmował żadnych decyzji w sprawie Elżbiety Kruk - powiedział Jarosław Kaczyński. Posłanka w czasie wczorajszych porannych głosowań w Sejmie chwiała się na nogach i niewyraźnie mówiła.

Zima przyszła wcześnie - Polska pod śniegiem

Śnieg spadł niemal w całym kraju. Po nocnych opadach na Warmii i Mazurach panują trudne warunki jazdy. Pomimo bezustannej pracy 40 pługów i piaskarek drogi pozostają niebezpieczne. W województwie zachodniopomorskim śnieg zniszczył linie energetyczne. Bez prądu pozostaje 10 tysięcy osób.