Język abchaski

Z Wikipedii

Аҧсуа бызшәа
Obszar	Gruzja (Abchazja), Turcja
Liczba mówiących	ok. 100 tys.
Ranking	(poza pierwszą 100.)
Klasyfikacja genetyczna	Języki kaukaskie  Północno-zachodnie   Język abchaski
Pismo	zmodyfikowana cyrylica
Status oficjalny
Język urzędowy	Abchazja
Kody języka
ISO 639-1	ab
ISO 639-2	abk
SIL	ABK
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata Abchaska wersja językowa Wikipedii W Wikisłowniku: Słownik języka abchaskiego

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Język abchaski (abch. аҧсуа бызшәа) należy do rodziny języków kaukaskich. Jest to język aglutynacyjny i polisynetyczny, używany w Abchazji (ok. 100 tys. osób) oraz w północno-wschodniej Turcji (ocenia się, iż liczba osób pochodzenia abchaskiego w Turcji może wynosić nawet 500 tys. osób^{[potrzebne źródło]}, choć większość z nich język zna raczej biernie, na co dzień posługując się głównie tureckim).

Abchaski jest blisko spokrewniony z językiem abazyńskim. Wyróżnia się dialekty: abżujski (legł u podstawy języka literackiego), bzybski oraz sadzki (w Turcji).

Język abchaski jest niezwykle interesujący ze względu na to, iż jest to język skrajnie spółgłoskowy. Niektóre gramatyki podają, iż w języku tym występują zaledwie dwie samogłoski: otwarta samogłoska a oraz zamknięta samogłoska ǝ^[1]. W zależności od pozycji w wyrazie obydwie te samogłoski mogą być wymawiane jako zbliżone do e, i, o lub u, jednak różnica między tymi dźwiękami nie jest relewantna i nie odgrywa większej roli dla rozumienia wyrazów. Czasem jednak, po uwzględnieniu wszystkich tych dźwięków podaje się liczbę 6 samogłosek. Z kolei liczba spółgłosek w dialekcie abżujskim, który stał się podstawą języka literackiego, wynosi 58, zaś w dialekcie bzybskim - 67. Dla porównania: w języku polskim mamy 8 samogłosek i 36 spółgłosek, co i tak - jeśli porównamy z innymi językami słowiańskimi - jest dużą liczbą.

Ze względu na sytuację polityczną Abchazji, język abchaski ma dziś stosunkowo wysoki prestiż i jest jednym z lepiej rozwiniętych "małych" języków Kaukazu. Jest to, wraz z językiem rosyjskim, oficjalny język samozwańczej Republiki Abchazji. Język ten używany jest w prasie, radiu i telewizji, powstaje w nim literatura piękna oraz dzieła naukowe. Ze względu na dzieje tego języka, dużo jest w nim pożyczek tureckich, gruzińskich oraz najnowszych - rosyjskich.

[edytuj] Alfabet abchaski

Pierwsze świadectwa języka abchaskiego zostały utrwalone w XIV w. przez podróżującego przez te tereny Ewliję Czelebiego. Pierwsze próby zapisywania tego języka podjęto w XIX w., po przyłączeniu Abchazji do Rosji. Pierwszy abchaski alfabet opracował w 1862 r. rosyjski kaukazolog Piotr Uslar. Wkrótce potem, w 1865 r. ukazał się pierwszy abchaski elementarz. Opracowany przez Uslara alfabet był oparty na cyrylicy i składał się z 37 liter. W 1905 r. alfabet ów poszerzono dodając kilka nowych liter, przez co alfabet liczył już wówczas 55 znaków.
W późniejszym okresie znany rosyjski lingwista-poliglota i kaukazolog Mikołaj Marr opracował dla języka abchaskiego nowy, oparty na łacince alfabet złożony z 75 liter. Alfabet ten był w oficjalnym użyciu tylko dwa lata 1926 - 1928, do czasu opracowania nowego alfabetu, również opartego na łacince.
W 1937 r. wprowadzono nowy alfabet, oparty tym razem na piśmie gruzińskim, jednak dążenia Abchazów do odróżnienia i uniezależnienia się od Gruzinów doprowadziły do kolejnej zmiany: w 1954 r. na powrót wprowadzono alfabet oparty na grażdance. Taki obowiązuje do dzisiaj, choć dyskutuje się także nad ewentualnym wprowadzeniem alfabetu opartego na łacince.^{[potrzebne źródło]}

Współczesny alfabet

Litera	Transliteracja	IPA
А а	a	/a/; /aː/ (< */ʕa, aʕ/)
Б б	b	/b/
В в	v	/v/
Г г	g	/ɡ/
Гь гь	g'	/ɡʲ/
Гә гә	g°	/ɡʷ/
Ҕ ҕ	ġ	/ɣ ~ ʁ/
Ҕь ҕь	ġ'	/ɣʲ ~ ʁʲ/
Ҕә ҕә	ġ°	/ɣʷ ~ ʁʷ/
Д д	d	/d/
Дә дә	d°	/dʷ/ [d͡b]
Е е	e	/ɛ/
Ж ж	ž	/ʐ/
Жь жь	ž'	/ʒ/
Жә жә	ž°	/ʒʷ/
З з	z	/z/
(Ҙ ҙ)		/ʑ/
Ӡ ӡ	ʒ	/d͡z/
Ӡә ӡә	ʒ°	/d͡ʑʷ/
(Ӡ’ ӡ’)		/d͡ʑ/
И и	i	/j, jɨ, ɨj/ [j, jə, iː]
К к	k	/kʼ/
Кь кь	k'	/kʼʲ/
Кә кә	k°	/kʼʷ/
Қ қ	k̢	/kʰ/
Қь қь	k̢'	/kʲʰ/
Қә қә	k̢°	/kʷʰ/
Ҟ ҟ	k̄	/qʼ/
Ҟь ҟь	k̄'	/qʼʲ/
Ҟә ҟә	k̄°	/qʼʷ/
Л л	l	/l/
М м	m	/m/
Н н	n	/n/
О о	o	/wa, aw/ [o]
П п	p	/pʼ/
Ҧ ҧ	ṗ	/pʰ/
Р р	r	/r/
С с	s	/s/
(Ҫ ҫ)		/ɕ/
Т т	t	/tʼ/
Тә тә	t°	/tʼʷ/ [tʼ͡pʼ]
Ҭ ҭ	t̢	/tʰ/
Ҭә ҭә	t̢°	/tʷʰ/ [t͡pʰ]
У у	u	/w, wɨ, ɨw/ [w, wə, uː]
Ф ф	f	/f/
Х х	x	/x ~ χ/
Хь хь	x'	/xʲ ~ χʲ/
Хә хә	x°	/xʷ ~ χʷ/
(Х’ х’)		/χ ~ χˁ/
Ҳ ҳ	x̢	/ħ/
Ҳә ҳә	x̢°	/ħʷ/
Ц ц	c	/t͡sʰ/
Цә цә	c°	/t͡ɕʷʰ/
(Ц’ ц’)		/t͡ɕʰ/
Ҵ ҵ	c̄	/t͡sʼ/
Ҵә ҵә	c̄°	/t͡ɕʼʷ/
(Ҵ’ ҵ’)		/t͡ɕʼ/
Ч ч	č	/t͡ʃʰ/
Ҷ ҷ	č̢	/t͡ʃʼ/
Ҽ ҽ	ċ	/t͡ʂʰ/
Ҿ ҿ	ċ̨	/t͡ʂʼ/
Ш ш	š	/ʂ/
Шь шь	š'	/ʃ/
Шә шә	š°	/ʃʷ/
Ы ы	y	/ɨ/
Ҩ ҩ	o̩	/ɥ ~ ɥˁ/ (< */ʕʷ/)
Џ џ	ǰ	/d͡ʐ/
Џь џь	ǰ'	/d͡ʒ/

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Krótki samouczek języka abchaskiego (rosyjskojęzyczny)
• Lingwistyczny opis języka abchaskiego
• Samouczek języka abchaskiego Аҧсны (po angielsku)

Wałęsa i inni nobliści na spotkaniu z młodzieżą

Były prezydent Lech Wałęsa uważa, że przyznanie mu 25 lat temu Pokojowej Nagrody Nobla było zachętą dla ruchu "Solidarność" do dalszego działania. Po konferencji prasowej prezydent, wraz z pozostałymi noblistami, weźmie udział w dyskusji z 600 młodymi ludźmi z całego kraju.

Kategoria A, życie z wyrokiem

Paweł od trzech lata żyje jak zbieg z więzienia. Jedna litera w książeczce wojskowej i sprzeciw wobec obowiązkowej służby wojskowej zmieniły jego życie. Dzisiaj ma szansę na amnestię, jeśli ogłosi ją Ministerstwo Obrony Narodowej.

Dziwisz: Modlę się o spokój duszy Aleksego II

Wiadomość o śmierci Aleksego II, 15. prawosławnego patriarchy Moskwy i Wszechrusi głęboko poruszyła metropopolitę krakowskiego, kardynała Stanisława Dziwisza. W wypowiedzi dla Informacyjnej Agencji Radiowej wieloletni sekretarz Jana Pawła II powiedział, że modli się o spokój duszy Aleksego II i dzieli żałobę z - bliskim katolikom - Kościołem Prawosławnym.

Wizyta prezydenta w Azji skrócona, odwołano przyjęcie

Lech Kaczyński wróci do Polski wcześniej niż początkowo planowano. Polski prezydent miał wydać w sobotę przyjęcie w hotelu w Seulu. Jednak impreza została odwołana i w sobotę przed północą polska delegacja będzie już w kraju.

Nobliści zakorkują Gdańsk

Obchody 25. rocznicy otrzymania Pokojowej Nagrody Nobla przez Lecha Wałęsę to wielka uroczystość z udziałem zagranicznych gości takich jak Dalajlama czy prezydent Francji. Jednak mieszkańcy Gdańska lepiej zrobią zostając w domach, lub przynajmniej nie wsiadając do samochodów. Miasto będzie sparaliżowane.

Sejm przeciw odwołaniu Komorowskiego

Sejm odrzucił wniosek PiS-u o odwołanie Bronisława Komorowskiego z funkcji marszałka Sejmu. Komorowski powiedział chwilę potem, że choć Sejm nie poparł PiS-u, to wniosek, debata i głosowanie to dla niego cenne doświadczenie: - Nauczyło mnie to, że trzeba miarkować także to, co chce się wyrazić językiem ironii - stwierdził. - Dziękuję wszystkim - zakończył.

Dalajlama już wylądował w Gdańsku

Na gdańskim lotnisku wylądował Dalajlama. Na lotnisku witał go prezydent Gdańska, który zaraz po tym udzielał mediom wywiadów ubrany w dopiero co otrzymany tradycyjny szal. Dalajlama XIV Przyleciał prywatnym samolotem i w policyjnym konwoju odjechał z lotniska - relacjonował reporter TOK FM.

A co mnie jakiś barman na Cyprze obchodzi?

Tymi słowami Jacek Kurski skomentował doniesienia Polaka, pracującego w hotelu na Cyprze, o pijanych dwóch posłach PiS, którzy zniszczyli hotelowe wózki golfowe. Kurski zapewnił też o swoim poparciu dla kolegów i porównał całą sprawę do swojego niedawnego drogowego wybryku, czyli "rzekomej afery, która podnieciła tabloidy".

Lądowanie z turbulencjami: Lech Kaczyński przybył do Seulu

Prezydent RP Lech Kaczyński przybył około godz. 5.50 rano czasu polskiego do Seulu. Wizyta w Korei Południowej ma charakter oficjalny i kończy trwającą od niedzieli podróż prezydenta po Azji.

Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga

Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta”