Język afrikaans
Z Wikipedii
| Afrikaans | |
| Obszar | Republika Południowej Afryki, Namibia i inne |
| Liczba mówiących | 6 milionów |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie Języki germańskie Języki zachodniogermańskie Język afrikaans |
| Pismo | łaciński |
| Status oficjalny | |
| Język urzędowy | Republika Południowej Afryki |
| Regulowany przez | ? |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | af |
| ISO 639-2 | afr |
| ISO 639-3 | afr |
| SIL | AFK |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata | |
Język afrikaans, język afrykanerski (afrikaans, Afrikaanse taal) jest indoeuropejskim językiem należącym do dolnosaksońskiej gałęzi języków zachodniogermańskich i jest językiem ojczystym południowoafrykańskich Koloredów oraz białych Afrykanerów. Powstał na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich pod wpływem języka malajskiego i portugalskiego oraz miejscowych języków ludów hotentockich (Khoi, Hotentoci). Niderlandzkim - językiem urzędowym holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) - mówili funkcjonariusze, żołnierze Kompanii oraz europejscy osadnicy, przybywający na tereny dzisiejszej Republiki Południowej Afryki od połowy XVII wieku, a pochodzący głównie z Holandii i Niemiec oraz w mniejszym stopniu z Francji i Skandynawii. Koloniści ci dali początek Burom, czyli przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Językiem malajskim i portugalskim posługiwała się na Przylądku większość sprowadzanych niewolników. W ten sposób afrikaans ukształtował się na styku języków, kultur, ras i religii jako język codziennej komunikacji i aż do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie jako mowa Hotentotów, Koloredów oraz niewykształconych farmerów z prowincji. Podstawowy zasób słownictwa w afrikaans, ok. 90%, pochodzi z języka niderlandzkiego, lecz wykazuje on także wpływy leksykalne malajskiego, portugalskiego, a od XIX wieku także elementy przejęte z języka angielskiego oraz murzyńskich języków bantu.
W trakcie migracji ludności wykształciły się trzy podstawowe dialekty:
- przylądkowy afrikaans (Kaapse Afrikaans) - na terenie pomiędzy Kapsztadem, Stellenbosch a Graaf-Reinet
- afrikaans znad Rzeki Pomarańczowej zwanej Oranje (Oranjerivier-Afrikaans) - w płn. części Kraju Przylądkowego
- afrikaans znad wschodniej granicy (Oosgrens-Afrikaans) - w okolicach Graaf-Reinet i na wschód od tego miasta
Dość specyficznym dialektem tego języka jest Oorlans
Do końca XIX wieku afrikaans funkcjonował na równi z językiem niderlandzkim i uzupełniał go w niższych rejestrach, ale w niepodległych państwach burskich (Transwal, Orania) urzędowym był nadal niderlandzki. Pozostał on też językiem kościoła reformowanego. Od lat 40. XIX wieku zafrykanizowane formy niderlandzkiego były coraz częściej używane w prasie, a od lat 70. datują się pierwsze próby kodyfikacji i emancypacji afrikaans, co miało bezpośredni związek z agresywną anglicyzacją oraz uzyskiwaniem świadomości narodowej przez Afrykanerów. Po podboju republik burskich przez Wielką Brytanię (tzw. wojny burskie) język afrikaans stał się podstawowym elementem afrykanerskiej tożsamości narodowej i nastąpiła jego szybka standaryzacja i rozwój: w 1925 r. stał się obok angielskiego, na równi z niderlandzkim, językiem urzędowym w Związku Południowej Afryki, a potem w Republice Południowej Afryki oraz w Namibii, w praktyce jednak szybko wyparł język niderlandzki. Obecnie jest jednym z 11 urzędowych języków RPA; używany jest też powszechnie w Namibii.
Afrikaans jako językiem ojczystym posługuje się ok. 6,2 mln mieszkańców RPA, z czego większość stanowią Koloredzi, oraz dodatkowo 4 mln jako jednym z dwóch języków ojczystych (łącznie ok. 26% populacji RPA). Najwięcej użytkowników afrikaans skupia się w stolicy kraju – Pretorii oraz w Bloemfontein, a także na całym obszarze Kraju Przylądkowego, czyli w zachodniej części RPA. Ze współczesnych prowincji RPA największym udziałem mówiących językiem afrikaans cechują się:
- Południowa Prowincja Przylądkowa (Suid-Kaap) – 70%
- Północna Prowincja Przylądkowa (Noord-Kaap) – 54%
- Wschodnia Prowincja Przylądkowa (Oos-Kaap) – 30%
- Zachodni Transwal (Wes-Transvaal) – 22%
- Mpumalanga (region stołeczny) – 21%
- Oranje – 16%
- Wschodni Transwal (Oos-Transvaal) – 12%
W pozostałych dwóch prowincjach (KwaZulu-Natal oraz Północny Transwal) udział mówiących językiem afrikaans jest bardzo mały. Afrikaans jest również językiem ojczystym ok. 130 tys. mieszkańców Namibii, w tym 25% ludności stolicy kraju – Windhuku, ok. 25 tys. mieszkańców Botswany oraz kilku tysięcy osób w Malawi. Afrikaans pełni, choć w ograniczonym przez znajomość jęz. angielskiego zakresie, funkcję lingua franca w regionie Afryki Południowej – jest ważnym językiem komunikacji na terenie RPA, Namibii, Botswany i Zambii.
[edytuj] Język afrikaans a język niderlandzki
[edytuj] Gramatyka
- Przyimki:
| Język niderlandzki | Język afrikaans | Uwagi |
| van | van | "od" (odpowiednik angielskiego of) |
| voor | vir | "dla" |
- Zaimki
- Zaimki nieokreślone:
| Język niderlandzki | Język afrikaans | Uwagi |
| ander | ander | "inny" |
-
- Zaimki osobowe:
| Język niderlandzki | Język afrikaans | Uwagi |
| ik | ek | "ja" |
- Odmiana czasownika:
- Odmiana czasownika "być" (niektóre formy):
| Język niderlandzki | Język afrikaans | Uwagi |
| is | is | czas teraźniejszy, liczba pojedyncza, 3. osoba |
- Spójniki:
| Język niderlandzki | Język afrikaans | Uwagi |
| en | en | "i" |
| slechts | mar net 'n | "tylko" |
- Przyrostki:
| Język niderlandzki | Język afrikaans | Uwagi |
| -lijke | -like | Tworzenie przymiotnika lub przysłówka (odpowiednik niemieckiego -lich): hol. mogelijke - afrik. moontlike |
[edytuj] Afrikaans w Polsce
 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości. |
Prof. dr hab. Jerzy Koch jest kierownikiem Zakładu Współczesnej Literatury Niderlandzkiej i Afrikaans Uniwersytetu Wrocławskiego, autorem książek:
- Historia literatury południowoafrykańskiej. Literatura afrikaans. XVII-XIX wiek
- Outsider onder de zijnen. Vormen van xenofanie in de Afrikaanse roman ("Outsider wśród swoich. Formy ksenofanii w powieści afrikaans").
|
|||||||||||||||||
| Wałęsa i inni nobliści na spotkaniu z młodzieżą |
Były prezydent Lech Wałęsa uważa, że przyznanie mu 25 lat temu Pokojowej Nagrody Nobla było zachętą dla ruchu "Solidarność" do dalszego działania. Po konferencji prasowej prezydent, wraz z pozostałymi noblistami, weźmie udział w dyskusji z 600 młodymi ludźmi z całego kraju. |
| Kategoria A, życie z wyrokiem |
Paweł od trzech lata żyje jak zbieg z więzienia. Jedna litera w książeczce wojskowej i sprzeciw wobec obowiązkowej służby wojskowej zmieniły jego życie. Dzisiaj ma szansę na amnestię, jeśli ogłosi ją Ministerstwo Obrony Narodowej. |
| Dziwisz: Modlę się o spokój duszy Aleksego II |
Wiadomość o śmierci Aleksego II, 15. prawosławnego patriarchy Moskwy i Wszechrusi głęboko poruszyła metropopolitę krakowskiego, kardynała Stanisława Dziwisza. W wypowiedzi dla Informacyjnej Agencji Radiowej wieloletni sekretarz Jana Pawła II powiedział, że modli się o spokój duszy Aleksego II i dzieli żałobę z - bliskim katolikom - Kościołem Prawosławnym. |
| Wizyta prezydenta w Azji skrócona, odwołano przyjęcie |
Lech Kaczyński wróci do Polski wcześniej niż początkowo planowano. Polski prezydent miał wydać w sobotę przyjęcie w hotelu w Seulu. Jednak impreza została odwołana i w sobotę przed północą polska delegacja będzie już w kraju. |
| Nobliści zakorkują Gdańsk |
Obchody 25. rocznicy otrzymania Pokojowej Nagrody Nobla przez Lecha Wałęsę to wielka uroczystość z udziałem zagranicznych gości takich jak Dalajlama czy prezydent Francji. Jednak mieszkańcy Gdańska lepiej zrobią zostając w domach, lub przynajmniej nie wsiadając do samochodów. Miasto będzie sparaliżowane. |
| Sejm przeciw odwołaniu Komorowskiego |
Sejm odrzucił wniosek PiS-u o odwołanie Bronisława Komorowskiego z funkcji marszałka Sejmu. Komorowski powiedział chwilę potem, że choć Sejm nie poparł PiS-u, to wniosek, debata i głosowanie to dla niego cenne doświadczenie: - Nauczyło mnie to, że trzeba miarkować także to, co chce się wyrazić językiem ironii - stwierdził. - Dziękuję wszystkim - zakończył. |
| Dalajlama już wylądował w Gdańsku |
Na gdańskim lotnisku wylądował Dalajlama. Na lotnisku witał go prezydent Gdańska, który zaraz po tym udzielał mediom wywiadów ubrany w dopiero co otrzymany tradycyjny szal. Dalajlama XIV Przyleciał prywatnym samolotem i w policyjnym konwoju odjechał z lotniska - relacjonował reporter TOK FM. |
| A co mnie jakiś barman na Cyprze obchodzi? |
Tymi słowami Jacek Kurski skomentował doniesienia Polaka, pracującego w hotelu na Cyprze, o pijanych dwóch posłach PiS, którzy zniszczyli hotelowe wózki golfowe. Kurski zapewnił też o swoim poparciu dla kolegów i porównał całą sprawę do swojego niedawnego drogowego wybryku, czyli "rzekomej afery, która podnieciła tabloidy". |
| Lądowanie z turbulencjami: Lech Kaczyński przybył do Seulu |
Prezydent RP Lech Kaczyński przybył około godz. 5.50 rano czasu polskiego do Seulu. Wizyta w Korei Południowej ma charakter oficjalny i kończy trwającą od niedzieli podróż prezydenta po Azji. |
| Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga |
Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta” |
