Jaćmierz

Z Wikipedii

Współrzędne: 49°37′0″N 22°01′0″E / 49.61667, 22.01667

Jaćmierz
Herb Jaćmierza
Województwo	podkarpackie
Powiat	sanocki
Gmina	Zarszyn
Położenie	49° 37'  N 22° 01'  E
Wysokość	398 m n.p.m.
Ludność (2006)  • liczba ludności	około 1000
Strefa numeracyjna (do 2005)	13
Kod pocztowy	38-530 Zarszyn
Tablice rejestracyjne	RSA
Położenie na mapie Polski Jaćmierz

Jaćmierz – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zarszyn, dawniej miasto, prawa miejskie utraciło w roku 1919.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Spis treści 1 Historia 1.1 Kalendarium 2 Architektura sakralna 3 Zabytki 4 Personalia 5 Drogi krajowe 6 Linki zewnętrzne 7 Bibliografia

[edytuj] Historia

Miejscowość położona jest na terenie dołów jasielsko-sanockich, w okolicy przeważają gleby bardzo żyzne, I klasy.

Za panowania Kazimierza Wielkiego w miejscu dzisiejszego Jaćmierza powstała niewielka osada. W 1390 r. rycerz Fryderyk Myssnar z Miśnii otrzymał wieś jako dar za zasługi wojenne od Władysława Jagiełły.W dokumencie z 1390 r., dotyczącym Jaćmierza w opisie granic wymieniono "...campum dictum Dlugie pole". W roku 1390 król Władysław nadaje przywilej dla wsi Jaćmierz, której granice biegną, m.in. do potoku Siedliska, a tym potokiem do bagna.(Źródło: "http://pl.wikipedia.org/wiki/Pielnica")

W roku 1427 w dokumentach figuruje Jaćmierz, kiedy to Piotr Mleczko z Jedlicza, pożycza szlachetnemu Fryderykowi z Jaćmierza 100 marek. Prawa miejskie Jaćmierz ma od 1437 w. Miasto stanowiło następnie własność rodu Jacimierskich, którzy wywodzili się od wspomnianego Fryderyka Myssnara, a nazwę miejscowości dawniej zapisywano jako: Oppido Iaczymyrz (1437), Iaczymyerz (1484), Jaczmyerz (1508), Jacimierz (1653). W owym czasie miejscowość leżała w dawnym województwie ruskim (ziemia sanocka). W roku 1460 odnotowano pierwszych rajców miejskich Michaela Naydethera i Stanisława Steala, którzy złożyli podpisy z okazji fundacji kościoła przez Fryderyka pana na Jaćmierzu. Pod koniec XV wieku własność Jakuba Pieniążka od 1493 wojskiego sanockiego, starosty sanockiego oraz jego żony Anny Zarszyńskiej, córki Stanisława Zarszyńskiego.

W II poł. XVI wieku Jaćmierz był własnością Stanisława Drohojowskiego - kasztelana przemyskiego h. Korczak (zm. ok. 1583) sekretarza królewskiego. Od roku 1558 funkcjonował dość krótko, zbór ewangelicki, kalwiński, a mecenasem kościoła był Stanisław Drohojowski kasztelan przemyski. Zbór przetrwał najazdu tatarskiego w roku 1624.

Grunty miejskie dzielą się w tym czasie na niwy Piernikówka, Obszary, Podłe Błonie i Janikówka. W XVII Jacmierz był własnością Adama Bala-chorążego przemyskiego, (zm. ok. 1646), w 1634 r. ożenionego z Reginą Konstancją z Konar. Potem Jaćmierz należał do wdowy po Adamie Balu. W XVIII do Śleszyńskiego- kasztelana brzeskiego, potem do wdowy Anastazji Grabowskiej Sleszyńskiej.

W 1795 roku Jaćmierz należał do Stanisława Grodzickiego. W 1819 r. Jaćmierz wraz z Posadą Jaćmierską Dolną, Posadą Jaćmierską Górną i Chmurówką został sprzedany przez ówczesnego właściciela tych dóbr, Feliksa Grodzickiego, Sebastianowi Ostaszewskiemu. Ten z kolei przepisał je w 1832 roku swej córce, Marii Ostaszewskiej (ur. 1805), która w 1829 roku poślubiła Franciszka Aleksandra Grotowskiego (ur. 1780). Po Franciszku i Marii Grotowskich dziedziczył ich syn, Leon Grotowski (ur. 1834), żonaty z Marią z hr. Starzeńskich (ur. 1845). Z kolei po Leonie i Marii Grotowskich dobra jaćmierskie otrzymał w spadku ich syn, Władysław Grotowski (1871-1930), żonaty ze Stanisławą z Dydyńskich. Ostatnim właścicielem był syn Władysława i Stanisławy Grotowskich, Franciszek (1906-1962). Po II wojnie światowej jego majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa.

W Jaćmierzu od czasów lokacji miasta odbywały się trzy jarmarki w roku 12 marca, 8 maja i 24 czerwca, targ odbywał sie co tydzień. Handlowano bydłem i końmi oraz drobnicą. W interesach przyjeżdżali kupcy z Węgier. Do majątku Grotowskich należała jedna z największych w całej Galicji hodowla bydła zarodowego rasy simentalskiej i berneńskiej sprowadzonego z Szwajcarii. Od tamtych czasów tradycję hodowlaną simentali podtrzymuje ośrodek bydła zarodowego w Odrzechowej. Istniały cechy rzemieślnicze, stolarski, ślusarski, tkacki, garncarski, garbarski - największym był cech szewski. Pod koniec XIX wieku do nowych zajęć doszło chmielarstwo, a zbyt zapewniał nowo otwarty browar w Zarszynie.

W roku 1880 miasto liczyło 145 domów oraz 840 mieszkańców, wyłącznie Polaków.

W roku 1898 miasteczko (nm. Markt) liczyło 148 domów oraz 716 mieszkańców, w tym 650 rzymskich katolików oraz 52 Żydów, językiem polskim posługiwało się 716 osób. Powierzchnia miasta wynosiła 4,06 km². Obszar dworski z folwarkiem Stefanówka wynosił 3,56 km² i zamieszkany był przez 32 osoby.

Całkowicie zniszczony przez armię rosyjską w roku 1915, prawa miejskie Jaćmierz utracił po I wojnie światowej.

W roku 1929 miasteczko liczyło 620 mieszkańców, właścicielem większościowym był Leon Grotowski. W miasteczku funkcjonowała Kasa Stefczyka, Spółdzielnia Rolnicza. Działalność usługową prowadzili handlarz bydła Wilner A., kowal Lutecki S., rzeźnik Musiał k., sklep Silberman E., i Smolnicki B. oraz gospodę Wilner K.

Obwód sanocki AK wydawał w czasie okupacji, tygodnik pt. Przegląd Tygodniowy wychodzący w Jaćmierzu pod red. Jana Radożyckiego

W Jaćmierzu znajduje się Kościół Polskokatolicki p.w Najświętszego Serca Pana Jezusa.

[edytuj] Kalendarium

• 1437 lokacja miasta na prawie magdeburskim
• 1460 fundacja Fryderyka Jaćmirskiego syna Fryderyka Myssnara z Miśnii dla kościoła
• 1530 i 1556 napad zbójników beskidzkich na miasto
• 1558 - 1624 kościół zostaje zamieniony na zbór protestancki
• 1624 spalenie kościoła przez Tatarów
• 1640 budowana nowego drewnianego kościoła fundacji Jana Kantego Oleszko, (doktor praw)
• 1646 dotacja dla kościoła fundacji Reginy Konstancji z Konar Balowej, wdowie po Adamie Balu chorążym przemyskim
• 1664 erygowanie i poświęcenia przez biskupa przemyskiego Stanisława Sarnowskiego kościoła pw. Najświętszej Marii Panny i Wszystkich Św.
• 1737 pożar kościoła
• 1760 budowa kościoła fundacji Anastazji Grabowskiej Sleszyńskiej, poświęcenia w roku 1798
• 1892 r. założono Kółko Rolnicze
• 1897 r. zostały założone dwie Ochotnicz Straże Pożarne w mieście Jaćmierzu i Posadzie Jaćmierskiej.
• 1899 r. wybudowano sześcioklasową Szkołę Powszechną do której, uczęszczały dzieci i młodzież z okolicznych miejscowości: Górek, Bażanówki, Wzdowa i Strachociny.
• XIX w pełnił funkcję centrum kulturalnego. W latach międzywojennych działał Klub Kawalerów, który organizował życie społeczno - kulturalne, działały dwa Koła Gospodyń w Jaćmierzu i Posadzie Jaćmierskiej.
• 2005 - rewitalizacja rynku w Jaćmierzu

[edytuj] Architektura sakralna

Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wzniesiony został w poł. XVII w. Zniszczony przez pożar w 1737 r., został odnowiony i przebudowany w 1760 r. Rozbudowa objęła m.in.: wzniesienie dwóch wież i kruchty w fasadzie zachodniej, powiększenie zakrystii, wydzielenie trzech naw we wnętrzu. W XIX w., dobudowano do nawy dwie kaplice tworzące rodzaj transeptu. Kościół w Jaćmierzu jest jednym z nielicznych dwuwieżowych kościołów drewnianych naśladujących architekturę murowaną.

[edytuj] Zabytki

Pozostałe zabytki to zabudowa rynku, kaplica cmentarna Ostaszewskich 1856 r., kapliczki przydrożne z XIX w. Trwają prace przy rewitalizacji rynku.

[edytuj] Personalia

• Stanisław Haduch (1844-1917) budowniczy oraz pierwszy dyrektor gimnazjum w Jaćmierzu.
• Józef Stachowicz (1900-1985) pedagog, polonista, organizator tajnego nauczania w pow. sanockim w okresie okupacji.
• Maciej Augustyn, polski pisarz, autor artykułów opisujących dawne Bieszczady w miesięczniku "Bieszczad".
• Stanisław Jakiel 1957 - 1983 biskup sufragan Diecezji przemyskiej
• Henryk Stankiewicz (1900 - 1942) - działacz ludowy w okresie międzywojennym, prezes PSL w latach trzydziestych, łącznik AK w latach II wojny św, twórca BCh na terenie powiatu sanockiego. Zastrzelony przez gestapo 21 września 1942 r. -źródło kronika PSL powiat sanocki.
• ks. Bronisław Józef Kraus, ur. 1 lutego 1923 r. w Jaćmierzu s. Stanisława i Zofii z d. Ochęduszko.Uczestnik kampanii wrześniowej, męczennik więzienia hitlerowskiego w Nowym Sączu.
• Jan Szot - działacz ludowy, społecznik organizator OSP w Posadzie Jaćmierskiej i Jaćmierzu, założyciel KóŁka Rolniczego w Posadzie Jaćmierskiej.
• Janusz Konieczny - senator RP w latach 2001 - 2005
• Malik Mieczysław (1921 - 1990)- rzeźbiarz ludowy
• Ząbkiewicz Zbigniew - rzeźbiarz ludowy
• Roman Wolański- w II wojnie światowej kurier "Roman" w Jaćmierzu

[edytuj] Drogi krajowe

Wieś położona jest 5 km od drogi krajowej 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• zapomniana fortalicja Jaćmirskich

[edytuj] Bibliografia

• Prof. Adam Fastnacht, "Osadnictwo Ziemi Sanockiej",
• AGZ
• Prof. Przemysław Dąbkowski, "Stosunki narodowościowe Ziemi Sanockiej w XV stuleciu", Lwów 1921
• Józef Stachowicz Monografia Jaćmierza
• Księga Praw i Realności Parafii Jaćmierz

Tusk: W najbliższych dniach dojdzie do rozwiązania problemu

- Kwestia bezpieczeństwa energetyczne powinna w Unii Europejskiej przejść z etapu deklaracji do czynów; obecny kryzys gazowy pokazuje, że to konieczność - ocenił premier Donald Tusk dziś w Bratysławie po spotkaniu szefów rządów państw Grupy Wyszehradzkiej.

Napad z bronią na bank w Tarchominie

Uzbrojony mężczyzna obrabował bank spółdzielczy w Tarchominie. Sterroryzował pracowników, zabrał pieniądze i oddalił się z łupem.

Polscy obserwatorzy rozwiążą gazowy kryzys?

Rosja nie zgodziła się na misję Unii Europejskiej, która miała zakończyć spór o dostawę gazu na Zachód przez terytorium Ukrainy. Jak się dowiedział portal Gazeta.pl, już ustalono, że w misji mieli wziąć udział m.in. polscy eksperci. Misja jest jednym z warunków, jakie Rosja postawiła przed wznowieniem tranzytu gazu na Zachód. Przy sprzeciwie Moskwy, nie wiadomo, czy eksperci zakończą gazowy kryzys.

Paralizatory na bezdomnych

Ochroniarze na wrocławskim Dworcu Głównym przeganiają bezdomnych na dwudziestostopniowy mróz. Na opornych mają pałki, gaz i paralizatory

Policja postrzeliła ściganego

Dzisiaj tuż przed godz. 17, łódzcy policjanci postrzelili mężczyznę ściganego listem gończym.

Przekażesz jedzenie potrzebującym? Zapłacisz niższy podatek

Koniec z wyrzucaniem niepotrzebnego jedzenia. Przedsiębiorcy nareszcie będą mogli przekazywać nadwyżki potrzebującym nie martwiąc się o podatek VAT. Zmiany idą nawet dalej. Firmy wspierające organizacje charytatywne zapłacą mniejszy podatek dochodowy.

Klich: Nowy model dowództwa wymaga zmiany w konstytucji

Proponowany nowy model dowodzenia i kierowania wojskiem, przewidujący m.in. nowe stanowisko szefa obrony, wymaga niewielkiej zmiany w konstytucji - powiedział minister obrony Bogdan Klich.

Tuż przed wylotem do Pragi prezydent spotkał się z Pawlakiem

Prezydent Lech Kaczyński spotkał się, tuż przed wylotem do czeskiej Pragi, z wicepremierem i ministrem gospodarki Waldemarem Pawlakiem w sprawie kryzysu gazowego.

Złożył pozew o ochronę dóbr osobistych przeciw Zbigniewowi Ziobrze

Pozew przeciwko byłemu ministrowi sprawiedliwości Zbigniewowi Ziobrze o ochronę dóbr osobistych złożył w krakowskim sądzie okręgowym poseł SLD w latach 1993-1997, Ryszard Zając.

Kolejna rozprawa w procesie w "seksaferze" w Samoobronie

Były działacz Samoobrony z Tomaszowa Mazowieckiego Paweł G. to kolejny świadek, który zeznawał przed sądem w Piotrkowie Trybunalskim w procesie w tzw. seksaferze w Samoobronie.