Janusz Chmielowski
Z Wikipedii
_stara_fota.jpg)
Janusz Chmielowski (ur. 9 stycznia 1878 – zm. 26 kwietnia 1968). Inżynier budowy maszyn, matematyk. Pracownik instytucji technicznych (hutniczych) i ubezpieczeniowych, redaktor naukowy wydawnictw technicznych. Jeden z prekursorów wspinaczki tatrzańskiej. Główny inicjator i współzałożyciel pierwszej polskiej organizacji taternickiej – Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego.
Jeden z najwybitniejszych taterników polskich, alpinista, autor pierwszego polskiego przewodnika tatrzańskiego dla taterników. Pierwszy zdobywca wielu tatrzańskich szczytów, w tym w warunkach zimowych Gerlacha.
Spis treści |
[edytuj] Młodość i praca zawodowa
Janusz Chmielowski urodził się 9 stycznia, (a nie 8 jak podają niektóre źródła) 1878 w Warszawie. Był synem Piotra Chmielowskiego.
Ukończył studia jako inżynier budowy maszyn w 1903 na Politechnikach w Rydze, Darmstadcie i ostatecznie Lwowie. Ukończył również matematykę na Uniwersytecie Lwowskim w 1906 r.
W latach 1906-1908 był nauczycielem w szkole średniej we Lwowie, potem pracował w instytucjach technicznych i ubezpieczeniowych w Wilnie (w latach 1908-1912) i Petersburgu (w latach 1913-1923). W październiku 1923 r. wrócił do Polski.
Od 1924 r. pracował na Górnym Śląsku, od 1928 w przemyśle hutniczym w Katowicach, aż do wybuchu II wojny światowej. W latach 1939-1944 pracował w towarzystwie handlu żelazem w Warszawie. Przeszedłszy w 1944 przez niemieckie obozy w Pruszkowie i Skierniewicach, w marcu 1945 r. wrócił do pracy w Katowicach, do 1950 w przemyśle hutniczym, a w latach 1950-1965 jako redaktor naukowy wydawnictw hutniczych, ponadto jako redaktor czasopisma "Hutnik" w latach 1945-1965. Pracował do 87 roku życia.
[edytuj] Tatrzańska przygoda
Pierwszą wycieczkę w Tatry (z rodzicami do Morskiego Oka w 1887 r.) odbył w 9 roku życia, a taternictwo rozpoczął uprawiać w 1892 r. I wejściem na Mały Kozi Wierch jako 14-letni chłopiec. Najintensywniej wspinał się w latach, kiedy jego rodzice mieszkali w Zakopanem (do 1903 r.) oraz w czasie swych studiów i pracy we Lwowie (do 1908 r.). Z przerwami kontynuował działalność taternicką aż do 1958 r., gdy mając 80 lat był na swej ostatniej wspinaczce – na grani Kościelca. Do Zakopanego przyjeżdżał, aż do 1963 r.; wszedł wtedy pieszo – w 85 roku życia! – na swój ostatni "szczyt", Antałówkę. Napisał wtedy: "W górach, podobnie jak i w życiu, gdy nie można tak, trzeba – inaczej!"
Żył 90 lat. Z młodości pamiętał Tytusa Chałubińskiego i Sabałę, a przeżył Wawrzyńca Żuławskiego i młodszego o dwa pokolenia Jana Długosza.
Po Tatrach do I wojny światowej chodził najczęściej w towarzystwie przewodników (np. Jędrzej Wala młodszy, Jan Bachleda-Tajber, od 1894 Klimek Bachleda, potem Jędrzej Marusarz-Jarząbek), a także z licznymi taternikami polskimi i węgierskimi, ale na wyprawach odkrywczych prawie zawsze sam był inicjatorem.
Bez przewodników również dokonał z różnymi taternikami wielu pierwszorzędnych wejść, np. w 1903 na Ostry Szczyt (I wejście bez przewodnika, a w ogóle III). Był pierwszym zdobywcą wielu szczytów i turni tatrzańskich, m.in.: w 1895 r. Zadni Gerlach, w 1898 Poślednia Turnia, w 1902 Orla Baszta i Rumanowy Szczyt, w 1904 Zadni Mnich, Kaczy Szczyt, Czubata Turnia i Kozia Turnia, w 1905 Niżnie Rysy, Żabi Szczyt Wyżni i Kościółek, w 1907 Żabi Mnich, w 1908 Żabia Lalka.
Odkrył też wiele nowych dróg w Tatrach w latach 1892-1927, od Świnicy po Jagnięcy Szczyt. Ostatnią było I wejście południowym żebrem na Wołową Turnię. W dziejach taternictwa zimowego zapisał się jedynie I wejściem zimowym na Gerlach w styczniu 1905 (Żlebem Karczmarza), ale było to jedno z czołowych osiągnięć w tej dziedzinie przed I wojną światową (z Węgrem Károlym Jordánem oraz przewodnikiem Klimkiem Bachledą, Janem Franzem seniorem i Pawłem Spitzkopfem seniorem).
Zwłaszcza w okresie 1900-14, ale także później, należał do czołowych taterników i był najlepszym znawcą Tatr. Pisano o nim, że po Tytusie Chałubińskim został Królem Tatr. Uprawiał też alpinizm w Alpach. W 1907 r. wspinał się w Dolomitach i Wilder Kaiser, w 1913 – w grupie Mont Blanc.
[edytuj] Pisarstwo górskie
W latach 1900-1931 ogłosił liczne artykuły na tematy taternictwa i alpinizmu, biografie, sprawozdania, recenzje, notatki itd. Poza fachowymi opisami nowych dróg taternickich (od 1907 r.) opublikował kilka wspomnień ze swych wypraw tatrzańskich. W artykule pt. "Z wycieczki po Alpach Tyrolskich" ("Taternik" 1907) przeprowadził porównanie wejść alpejskich z tatrzańskimi.
Pisywał również na takie fachowe tematy taternickie, jak "W sprawie klasyfikacyi wycieczek tatrzańskich" (1910) i ogłosił szereg prac z dziejów taternictwa, m.in. Droga na Łomnicę od strony północnej (1902), Południowa ściana Ostrego Szczytu (1910, Przyczynki do monografji Łomnicy (1924), Lodowy Szczyt (1928), Kozia Turnia (1931).
Oprócz szeregu drobniejszych napisał kilka obszerniejszych biografii ludzi związanych z Tatrami: Klimek Bachleda (1910), Prof. Leopold Świerz (1911 i 1912), Kazimierz Przerwa-Tetmajer (1941).
Zajmował się też fotografowaniem w Tatrach i jego zdjęcia były reprodukowane zarówno w czasopismach polskich (np. "Taternik") jak i zagranicznych (np. "Tur es Alp."), a także na pocztówkach. Ogłosił też artykuł "Nieco o nowoczesnych aparatach fotograficznych dla taternika" (1928). Wygłaszał pogadanki o taternictwie przez radio (Rozgłośnia Katowicka w 1926).
Wybitną pozycję w piśmiennictwie tatrzańskim zdobył jednak Chmielowski przede wszystkim swym przewodnikiem: "Przewodnik po Tatrach" (t.1-4, 1907-1912). Był to pierwszy w tatrzańskiej literaturze przewodnik dla taterników, a nie tylko dla zwykłych turystów. Pojawiając się po turystycznych przewodnikach Walerego Eljasza i Mieczysława Kowalewskiego oraz po współczesnych im turystycznych przewodnikach niemieckim i węgierskim, przewodnik Chmielowskiego był pozycją przełomową w tatrzańskiej literaturze przewodnikowej i odegrał wielką rolę nie tylko w rozwoju taternictwa, ale również i w poznawaniu topografii Tatr, w ustalaniu ich nazewnictwa i terminologii topograficznej. Podkreślić należy, że pierwsze przewodniki taternickie w innych językach pojawiły się później (od 1914). Następnie, już wspólnie z Mieczysławem Świerzem, Chmielowski opublikował nowe wydanie swego przewodnika: "Tatry Wysokie" (Kraków, t. 1-4, 1925-26), znowu zdobywając przodującą rolę w tej dziedzinie piśmiennictwa tatrzańskiego.
Równocześnie z pierwszym wydaniem swego przewodnika opublikował Chmielowski także mapę Tatry Wysokie (1:50 000) oraz mapy szkicowe: Tatry Zachodnie i Tatry Bielskie (obie 1:75 000).
[edytuj] Stowarzyszenia taternickie
Chmielowski należy również do czołowych działaczy taternickich na polu organizacyjnym. Był jednym z głównych inicjatorów i współzałożycieli, a w 1903-1904 pierwszym prezesem pierwszego stowarzyszenia taternickiego – Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego, której kontynuacją stał się Klub Wysokogórski i wreszcie Polski Związek Alpinizmu.
Chmielowski przez szereg lat do 1914 zajmował się szkoleniem i egzaminowaniem przewodników tatrzańskich. Zarówno wśród taterników jak i przewodników upowszechnił stosowanie nowoczesnego sprzętu alpinistycznego, jak lina, raki, czekan, specjalne obuwie itd. Żywo interesował się sprawami nazewnictwa tatrzańskiego i przyczynił się do jego uporządkowania w polskim piśmiennictwie, a także do ustalenia tatrzańskiej terminologii topograficznej, opartej w znacznej mierze na gwarze podhalańskiej.
Przekształcenie się dawnego taternictwa, uprawianego na modłę księdza Stolarczyka czy Chałubińskiego, w nowoczesne taternictwo – to zasługa przede wszystkim Chmielowskiego, który doprowadził do tego zarówno swą działalnością w górach jak i piórem i pracą organizacyjną.
[edytuj] Nagrody i wyróżnienia
W 1913 jako jeden z pierwszych otrzymał członkostwo honorowe STTT (potem KWPTT), a w 1948 członkostwo honorowe Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Order Odrodzenia Polski za całokształt swych zasług w rozwoju taternictwa polskiego. W niemieckim i węgierskim nazewnictwie tatrzańskim został Chmielowski uczczony nazwami: Chmielowski-Scharte i Chmielowski-rés (Poślednia Przełączka), Chmielowski-Turm i Chmielowski-torony (Mała Poślednia Turniczka) oraz Chmielowskispitze i Chmielowski-csúcs (Sępia Turnia).
Zmarł 26 kwietnia 1968 w Katowicach, pochowany został na cmentarzu Katowice-Dąb.
[edytuj] Bibliografia Janusza Chmielowskiego
[edytuj] Artykuły
- "Z wycieczki po Alpach Tyrolskich" ("Taternik" 1907),
- "W sprawie klasyfikacyi wycieczek tatrzańskich" (1910),
- "Droga na Łomnicę od strony północnej" (1902),
- "Południowa ściana Ostrego Szczytu" 1910, (wspólnie z Romanem Kordysem),
- "Przyczynki do monografji Łomnicy" (1924),
- "Lodowy Szczyt" (1928),
- "Nieco o nowoczesnych aparatach fotograficznych dla taternika" (1928)
- "Kozia Turnia" (1931).
[edytuj] Książki
- Janusz Chmielowski "Przewodnik po Tatrach", Lwów (t. 1-4), 1907-1912,
- Janusz Chmielowski, Mieczysław Świerz, "Tatry Wysokie (przewodnik szczegółowy)", Kraków, (t. 1-4, 1925-1926) DOWNLOAD
- "Klimek Bachleda" (1910),
- "Prof. Leopold Świerz" (1911 i 1912),
- "Kazimierz Przerwa-Tetmajer" (1941).
[edytuj] Źródła
- Zofia i Witold H. Paryscy, Wielka Encyklopedia Tatrzańska, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, 2004, ISBN 83-7104-009-1, hasło osobowe, s. 143-145
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Internetowa Wlk. Encyklopedia Tatrzańska na stronie www.z-ne.pl., wg Zofia i Witold H. Paryscy: Wielka Enc. Tatrzańska, hasło osobowe Janusz Chmielowski (dostęp 10.11.2008)
- Biografia źródłowa
| Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga |
Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta” |
| Dalajlama w Polsce |
Dziś początek wizyty XIV Dalajlamy, duchowego i politycznego przywódcy Tybetańczyków, laureata Pokojowej Nagrody Nobla i jednego z największych żyjących autorytetów moralnych. |
| Człowiek, mnich, dalajlama |
Dla Zachodu XIV Dalajlama Tenzjin Gjaco jest laureatem Pokojowej Nagrody Nobla, współczesnym Gandhim, moralnym autorytetem konsekwentnie głoszącym ideę miłości, szacunku i odpowiedzialności za wszystkie żywe istoty i za całą Ziemię. |
| "Żeby móc tak mówić, trzeba być nieskazitelnym bohaterem" |
- Żeby używać takich słów, trzeba mieć autorytet, który mają postacie pomnikowe. Trzeba być nieskazitelnym bohaterem - tak Radosław Sikorski skomentował wypowiedź prezesa PiS. Jarosław Kaczyński stwierdził dziś, że "13-letnie dziewczynki wytrzymywały tortury gestapo, a Niesiołowski sypał". |
| Lech Wałęsa o UE: Ja, rewolucjonista trochę tu porozrabiam |
W Brukseli odbyło się dziś pierwsze spotkanie grupy refleksji w sprawie przyszłości Unii Europejskiej. Uczestniczący w nim Lech Wałęsa zapowiedział, że jako "stary rewolucjonista" będzie zadawał prowokacyjne pytania i "jeśli go nie wyrzucą, to trochę porozrabia". |
| Dalajlama: Uczę się polskiej determinacji i siły woli |
Określenie "Polska" towarzyszy mi od dzieciństwa; kiedy tylko tu jestem uczę się polskiej determinacji i siły woli - mówił w wywiadzie dla radiowej "Jedynki" Dalajlama XIV. Jutro duchowy przywódca Tybetańczyków przyjeżdża do Polski. |
| Bondaryk: Otrzymałem od PTC ok. 450 tys. zł |
Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Krzysztof Bondaryk wydał w czwartek oświadczenie. Poinformował w nim, że wysokość uzyskanych przez niego świadczeń od spółki PTC z tytułu zakazu konkurencji, nagrody rocznej i ekwiwalentu za urlop wyniosła ok. 450 tys. zł. |
| Klich: Jutro decyzja w sprawie unikających poboru |
- Jutro będzie wydana odpowiednia decyzja, która rozwiąże ten problem - odpowiedział minister obrony Bogdan Klich na pytanie co, w związku z zakończeniem poboru do wojska stanie się z osobami unikającymi służby wojskowej. |
| Radni PO chcą zmienić nazwę pl. Defilad |
Skansen PRL-u w centrum Warszawy ma szansę zmienić nazwę na bardziej romantyczną. Radni Platformy Obywatelskiej chcą przemianować pl. Defilad na pl. Fryderyka Chopina. Klub PiS jest tym pomysłem zachwycony. |
| Zuchwały napad na bank |
Dwóch mężczyzn w kominiarkach w środku dnia sterroryzowało kasjerkę banku i uciekło z pieniędzmi. |
