Jedlicze

Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: odlinkować, podzielić na akapity, poprawić literówki itp.. Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Współrzędne: 49°42'59" N 21°38'44" E49.7163889 21.6455556 (Jedlicze)

Jedlicze
Herb Jedlicza
Województwo	podkarpackie
Powiat	krośnieński (podkarpacki)
Gmina  - rodzaj	Jedlicze miejsko-wiejska
Założono	XV w.
Prawa miejskie	1768 r.
Burmistrz	Zbigniew Sanocki
Powierzchnia	10,6 km²
Położenie	49° 42'59'' N 21° 38'44'' E
Ludność (2006) • liczba ludności • gęstość	5576 526 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	13
Kod pocztowy	38-460
Tablice rejestracyjne	RKR
Położenie na mapie Polski Jedlicze
TERC10 (TERYT)	3182507044
Miasta partnerskie	Mallersdorf-Pfaffenberg  Niemcy
Urząd miejski3 Rynek 6 38-460 Jedlicze tel. 013-43-520-09; faks 013-43-520-25 (e-mail)
Strona internetowa miasta

Jedlicze to miasto w woj. podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, położone nad rzeką Jasiołką; siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jedlicze. Miasto położone jest w zachodniej części Kotliny Krośnieńskiej, będącej centralną częścią Dołów Jasielsko-Sanockich.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krośnieńskiego.

Według danych z 31 grudnia 2006, miasto miało 5576 mieszkańców.

Spis treści 1 Historia 1.1 II wojna światowa w Jedliczu 2 Związani z Jedliczem 3 Architektura 4 Dojazd 5 Linki zewnętrzne

[edytuj] Historia

Genezy nazwy miejscowości doszukiwać się można w prasłowiańskim słowie "jedla", które oznacza jodłę. Nazwa ta została podczas zaboru austriackiego przekształcona na bliższe miejscowemu językowi Jedlicze. Osada powstała u schyłku XIV wieku. W pierwszych wzmiankach poświadczających istnienie miejscowości wymieniony zostaje w 1410 r. sołtys Piotr z Jedlicza jako uczestnik bitwy pod Grunwaldem.

W tych czasach Jedlicze było własnością rodu Mleczków i Bączalskich. W roku 1427 w dokumentach figuruje Jedlicze, kiedy to Piotr Mleczko z Jedlicza (właściciel Polanki 1429-1435), pożycza szlachetnemu Fryderykowi z Jaćmierza 100 marek. W 1464 r. Mikołaj Mleczko z Jedlicza sprzedał wolne użytkowanie lasu w Polance Klemensowi Zebrzydowskiemu . W 1530 r. Jedlicze należało do Mikołaja Mleczki i Stanisława Bączalskiego . W 1536 r., w parafii Jedlicze były wsie szlacheckie Polanka i Żarnowiec i należały do Mikołaja Żarnowieckiego. Jemu bp Piotr z Chrząstowa darował Pałac Biskupi w Krośnie na czas jego życia, zobowiązując jego bliskich, by po śmierci dziedzica, budynek przekazali biskupowi przemyskiemu.

Pod koniec XVI wieku właścicielem Jedlicza był Justus Romer z Chyżowa, który utworzył prebędę w 1598 r.

W roku 1630 właścicielem Jedlicza był Jan Bączalski. W 1655 i 1657 roku miejscowość splądrowały wojska szwedzkie i siedmiogrodzkie. W roku 1680 dziedzicem Jedlicza był Piotr Wielowiejski. Po nim miejscowość była w posiadaniu rodziny Wielowiejskich. Remigiusz Wielopolski w 1740 r. zbudował w Jedliczu kościół.

Przy ogólnej tendencji do zakładania miast, rodzina Wielowiejskich starała się o nadanie praw miejskich osadzie. W II poł. XVIII wieś stanowiła własność Karnickich, za których staraniem Jedlicze w 1768 r. otrzymało prawa miejskie. W 1768 roku Stanisław August Poniatowski potwierdził nadanie tych praw. Jedlicze miało wówczas prawo do urządzania pięciu jarmarków rocznie. W kwietniu 1769 roku na Ziemi Krośnieńskiej pod Jedliczem, odbył się Zjazd szlachty zawiązującej konfederację i wybierającej jej marszałkiem Adama Parysa (ok. 1740-1817), którego oficjalne wybory na konfederackiego marszałka sandomierskiego odbyły się w Pilźnie. 5 kwietnia 1770 roku rozegrała się bitwa pod Jedliczem oddziału Mączyńskiego z wojskami rosyjskimi Jełczaninowa.

W pierwszej połowie XIX wieku Jedlicze staje się własnością rodziny Stojowskich. Adam Stojowski , dziedzic Jedlicza, wspierał działalność emisariuszy Edwarda Dębowskiego i był jednym z organizatorów Gwardii Narodowej. Od Stojowskich (od Ewy Stojowskiej) nabył je przemysłowiec naftowy Seweryn Stawiarski, (który zakupił Wolę Dębowiecką odziedziczoną potem przez Waleriana Stawiarskiego, Załęże (województwo podkarpackie) koło Osieka w 1871 r. i majątek po Ignacym Łukasiewiczu Chorkówkę w 1882 r.). Wraz z wybudowaniem tu w latach 1899-1902 dużej rafinerii ropy naftowej, Jedlicze zaczęło nabierać większego znaczenia. Walerian Stawiarski z Jedlicza miał spółkę Co. Fabryka Nafty w Krośnie w latach 1922-1925. Jego ród był ostatnim właścicielem Jedlicza.

W l. 1872-1884 – trwała budowa linii kolejowej; ze Stróż przez Jedlicze do Zagórza, a w 1890 r. łączącej Rzeszów - Jedlicze z Krosnem ze stacją kolejową w Jedliczu W 1899 r. w Jedliczu rozpoczęto budowę rafinerii nafty, oddanej do użytku w 1902 r.

Miasto utraciło te prawa w czasie zaborów i uzyskało je ponownie w 1967 roku.

[edytuj] II wojna światowa w Jedliczu

8 września1939 r. bataliony 1 Pułku skoncentrowały się w rejonie Jedlicza, skąd rozpoczęły odwrót na wschód w kierunku Lwowa.

W czasie okupacji w 25 lutego 1942 r. gestapo z Krakowa w Pałacu Stawiarskich aresztowało ;pisarza Kazimierza Zdziechowskiego, hr. Władysława Krasickiego, dr. Stanisława Żejmo-Żejmisa i oficera ZWZ Rudka z Krakowa i w tym dniu aresztowano Adama Stanisława Mickiewicza - męża córki Marii Konopnickiej, a następnego dnia na plebani ks. Józefa Przybylskiego i prof. Stefana Firleja oraz następnego dnia; hr. Tadeusza Dzieduszyckiego. (6 lutego1995 r. odsłonięto tablicę upamiętniającą aresztowanych i zamordowanych Oświęcimiu).

W 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, wywożąc ok. 200 Żydów do Warzyc. W roku 1944 gestapo jasielskie rozstrzelało w Jedliczu 22 mężczyzn, najprawdopodobniej więźniów z Jasła w odwecie za zastrzelenie policjanta. Zwłoki pomordowanych dwa dni leżały na drodze jako przestroga dla ludności. Ciała ofiar złożono w końcu do wspólnej mogiły przy drodze do Długiego. Działała tu Placówka AK Jaśmin, Jaga, OP-15, która brała udział w wielu akcjach. Placówką tą dowodził por. Józef Domaniecki Szczerba; (do I 1942) i chor. Franciszek Kaczkowski Dragat; (od II 1942-IX 1944). Do największej akcji na terenie gminy należało zaatakowanie, w kwietniu 1943 roku, szkoły ukraińskich Werkschutzów, później wcielonej do S.S. "Galizien", oraz wysadzenie torów kolejowych w lecie 1944 roku. Wykoleiło się wówczas 13 wagonów z bronią i amunicją przeznaczoną dla frontu wschodniego. Po por. Domanieckim, komendę placówki przejął ppor. Stanisław Betlej (1910-1945), ps. "Lampart", "Sierp". który dowodził placówką w Akcji "Burza". i wspólnie z placówkami w Krośnie "Korzeń" i Korczynie "Konwalia", wystawiło 2 batalion 6 Pułku Strzelców Podhalańskich. Akowcy z tej Placówki brali udział w zgrupowaniu w Odrzykoniu i w walkach w okolicach Iwonicza.

[edytuj] Związani z Jedliczem

• kpt.Stanisław Betlej ps.Lampart- 1910-22 kwietnia 1945 żołnierz AK, zginął bohaterską śmiercią w ataku na bunkier niemiecki nad rzeką Schwarzer Schops.
• gen.Jan Hempel został pochowany w Jedliczu po tajemniczej śmierci w czasie polowania w pobliskim Potoku w 1932 roku.
• ks. Edward Janicki - dziekan w Jedliczu, budowniczy szkoły w Polance, organizator w sierpniu 1914 r. Komitetu Narodowego w Krośnie; uwięziony w dniu 25 września 1914 r. przez Rosjan po kilku miesiącach zmarł w więzieniu.
• Tytus Trzecieski- powstaniec krakowski, przemysłowiec naftowy, pierwszy w świecie twórca przemysłu naftowego. Zmarł w 1878 i pochowany został w Jedliczu.
• Kasper Wojnar - ur. 3 stycznia 1871 r. w Jedliczu- Borku, uczeń Wincentego Manierskiego i ks. dziekana Edwarda Janickiego w Jedliczu, krakowski księgarz i wydawca książek, założyciel organizacji patriotycznych, patron miejskiej biblioteki.

[edytuj] Architektura

W Jedliczu warto zobaczyć neogotycki kościół z 1925 r. a także zespół pałacowo - parkowy. W Pałacu Stawiarskich z 1925 roku dziś mieści się Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej.

Na uwagę zasługuje neogotycka kaplica cmentarna z 1864 r. Na tutejszym cmentarzu pochowane są dwie córki Marii Konopnickiej - Laura Pytlińska(zm.1935) i Zofia Mickiewiczowa (zm.1956). Tu też spoczywa Stanisław Betlej (1910-1945), uczestnik wojny obronnej 1939 i ruchu oporu, kapitan WP, bohater II Armii WP oraz jest tu zbiorowa mogiła 22 poległych, bezimiennych patriotów, rozstrzelanych przez Niemców. Spoczywały tu zwłoki aktorki Wandy Siemaszkowej, zmarłej w Jedliczu w 1947 roku.

Jednym z najważniejszych zabytków jest, znany w całej Polsce, dworek z XVIII wieku w Żarnowcu, w którym mieszkała Maria Konopnicka. Dworek został jej przekazany jako dar narodu polskiego w dwudziestopięciolecie twórczości pisarskiej. Jest on pięknie położony w parku krajobrazowym, na stromej skarpie, tuż obok rzeki Jasiołki. W dworku mieści się Muzeum Biograficzne im. Marii Konopnickiej.

[edytuj] Dojazd

Do Jedlicza można dojechać liniami komunikacji miejskiej Krosna "2", "11" i "16". Dojazd oferują także busy i PKS Krosno.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga

Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta”

Dalajlama w Polsce

Dziś początek wizyty XIV Dalajlamy, duchowego i politycznego przywódcy Tybetańczyków, laureata Pokojowej Nagrody Nobla i jednego z największych żyjących autorytetów moralnych.

Człowiek, mnich, dalajlama

Dla Zachodu XIV Dalajlama Tenzjin Gjaco jest laureatem Pokojowej Nagrody Nobla, współczesnym Gandhim, moralnym autorytetem konsekwentnie głoszącym ideę miłości, szacunku i odpowiedzialności za wszystkie żywe istoty i za całą Ziemię.

"Żeby móc tak mówić, trzeba być nieskazitelnym bohaterem"

- Żeby używać takich słów, trzeba mieć autorytet, który mają postacie pomnikowe. Trzeba być nieskazitelnym bohaterem - tak Radosław Sikorski skomentował wypowiedź prezesa PiS. Jarosław Kaczyński stwierdził dziś, że "13-letnie dziewczynki wytrzymywały tortury gestapo, a Niesiołowski sypał".

Lech Wałęsa o UE: Ja, rewolucjonista trochę tu porozrabiam

W Brukseli odbyło się dziś pierwsze spotkanie grupy refleksji w sprawie przyszłości Unii Europejskiej. Uczestniczący w nim Lech Wałęsa zapowiedział, że jako "stary rewolucjonista" będzie zadawał prowokacyjne pytania i "jeśli go nie wyrzucą, to trochę porozrabia".

Dalajlama: Uczę się polskiej determinacji i siły woli

Określenie "Polska" towarzyszy mi od dzieciństwa; kiedy tylko tu jestem uczę się polskiej determinacji i siły woli - mówił w wywiadzie dla radiowej "Jedynki" Dalajlama XIV. Jutro duchowy przywódca Tybetańczyków przyjeżdża do Polski.

Bondaryk: Otrzymałem od PTC ok. 450 tys. zł

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Krzysztof Bondaryk wydał w czwartek oświadczenie. Poinformował w nim, że wysokość uzyskanych przez niego świadczeń od spółki PTC z tytułu zakazu konkurencji, nagrody rocznej i ekwiwalentu za urlop wyniosła ok. 450 tys. zł.

Klich: Jutro decyzja w sprawie unikających poboru

- Jutro będzie wydana odpowiednia decyzja, która rozwiąże ten problem - odpowiedział minister obrony Bogdan Klich na pytanie co, w związku z zakończeniem poboru do wojska stanie się z osobami unikającymi służby wojskowej.

Radni PO chcą zmienić nazwę pl. Defilad

Skansen PRL-u w centrum Warszawy ma szansę zmienić nazwę na bardziej romantyczną. Radni Platformy Obywatelskiej chcą przemianować pl. Defilad na pl. Fryderyka Chopina. Klub PiS jest tym pomysłem zachwycony.

Zuchwały napad na bank

Dwóch mężczyzn w kominiarkach w środku dnia sterroryzowało kasjerkę banku i uciekło z pieniędzmi.