Jimi Hendrix

Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: formatowanie, styl, źródła. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Jimi Hendrix
Popiersie Jimi'ego Hendrix'a w Alei Sław na Skwerze Harcerskim w Kielcach
Imię i nazwisko	James Marshall Hendrix
Pseudonim	Jimi (1966-1970) Jimmy James (1966) Maurice James(1964)
Data i miejsce urodzenia	27 listopada 1942 Seattle, USA
Pochodzenie	USA
Data i miejsce śmierci	18 września 1970 Londyn, Anglia
Instrument	gitara, śpiew
Gatunek	rock, acid rock, blues, rock psychodeliczny, blues rock, hard rock, soul, R&B
Zawód	gitarzysta, wokalista, kompozytor, producent
Aktywność	1962 - (1966 - 1970)
Wytwórnia płytowa	RSVP, Track, Reprise, Polydor, Barclay, Capitol, Universal, MCA
Współpracownicy
Mitch Mitchell – perkusja Noel Redding – gitara basowa Billy Cox – gitara basowa Buddy Miles – perkusja
Instrument
Fender Stratocaster Gibson Flying V Gibson SG
Zespół
The Jimi Hendrix Experience, Band Of Gypsys, Gypsy Sun and Rainbows, The Blue Flames, Curtis Knight and the Squires, Joey Dee and the Starliters, The Royal Company, The Isley Brothers, The King Kasuals
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa

Jimi Hendrix, właśc. James Marshall Hendrix (ur. 27 listopada 1942 w Seattle w stanie Waszyngton w USA, zm. 18 września 1970 w Londynie w Anglii) – amerykański gitarzysta, wokalista i kompozytor. W przeciągu niecałych czterech lat działalności zrewolucjonizował brzmienie i technikę gry na gitarze elektrycznej. Stał się też jedną z ikon kultury hipisowskiej. Po początkowym sukcesie w Europie zdobył rozgłos także w Stanach Zjednoczonych co nastąpiło po jego występie na Festiwalu w Monterey (1967). Później był gwiazdą Festiwalu Woodstock (1969).

Wypracował szereg unikalnych, nieznanych wcześniej technik gry na gitarze elektrycznej – między innymi bardzo kreatywne wykorzystanie sprzężenia zwrotnego, mocno przesterowanych wzmacniaczy oraz zastosowanie szeregu elektronicznych efektów gitarowych. Największy wpływ na jego muzykę mieli artyści bluesowi w rodzaju B. B. Kinga, Muddy'ego Watersa, Howlin'a Wolfe'a, Alberta Kinga, Elmore Jamesa gitarzysty R&B i soulowego Curtisa Mayfielda, Steve Croppera jak i odrobiny jazzu. Jego ulubionym artystą był Bob Dylan, lubił też Roberta Johnsona i Buddy'ego Holly'ego.

Carlos Santana zasugerował że muzyka Hendrix'a mogła ulec wpływowi amerykańskiej kultury narodowej. Jako producent Hendrix naruszył także dotychczasowe zasady wykorzystywania studia nagraniowego. Był jednym z pierwszych którzy eksperymentowali z efektami stereofonicznymi i efektem nakładania się dźwięków. Działał w pewnym sensie na dwóch płaszczyznach, pierwsza to występy na scenie a druga to praca w studiu. Wprowadzał wiele innowacji wykorzystując w pełni możliwości ówczesnej techniki nagraniowej^{[potrzebne źródło]}.

Zdobył w swoim życiu wiele prestiżowych nagród muzycznych, był jednak dużo częściej nagradzany pośmiertnie. We wrześniu 1997 roku w jego dawnym miejscu zamieszkania przy Brook Street w Londynie została zainstalowana pamiątkowa tablica. W 1994 roku poświęcono mu gwiazdę w hollywoodzkiej alei sław (6627 Hollywood Blvd.). W 1992 roku został uhonorowany nagrodą Grammy Lifetime Achievement Award a w 2006 roku amerykańska wersja jego debiutanckiego albumu Are You Experienced? została wprowadzona do amerykańskiego narodowego rejestru nagrań. W 1992 i 2003 zajął 1 miejsce na liście 100 największych gitarzystów wszech czasów magazynu "Rolling Stone"^[1][2]. W 1992 został wprowadzony do US Rock and Roll Hall of Fame^[3] a w 2005 do UK Music Hall of Fame. Zajmuje 6 miejsce na liście najwybitniejszych muzyków w historii wg magazynu "Rolling Stone"^[4]. Wydał trzy albumy studyjne Are You Experienced?, Axis: Bold as Love i Electric Ladyland, zajęły one kolejno 15^[5], 82^[6], 54^[7] miejsce na liście 500 albumów wszech czasów wg magazynu "Rolling Stone". Płyta Are You Experienced? była wraz z płytą Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band zespołu The Beatles jedną z pierwszych i najważniejszych płyt koncepcyjnych w historii^[8].

„	Wpływ, jaki wywarł na muzyków angielskich, nie tylko gitarzystów, był fenomenalny.	”
— Eric Clapton, A Film About Jimi Hendrix

Spis treści 1 Dzieciństwo 2 Pobyt w wojsku 3 Trudne początki 4 The Jimi Hendrix Experience 4.1 Are You Experienced? 4.2 Festiwal w Monterey 4.3 Axis: Bold as Love 4.3.1 Amerykańskie wojaże 4.4 Electric Ladyland 4.5 Rozpad The Experience 5 Festiwal Woodstock 6 Band Of Gypsys 7 Reaktywacja The Experience 7.1 Electric Lady Studios 7.2 Festiwal na wyspie Wight 7.3 18.09.1970 Dzień śmierci 8 Pośmiertne kompilacje 9 Dyskografia 9.1 Oryginalne albumy wydane za życia muzyka 9.2 Pośmiertnie wydane albumy studyjne 10 Przypisy 11 Bibliografia 12 Linki zewnętrzne

[edytuj] Dzieciństwo

Jimi Hendrix urodził się o godzinie 10:15, 27 listopada 1942 roku, w Seattle w Stanie Waszyngton w USA, w momencie narodzin jego ojciec stacjonował w bazie wojskowej w stanie Oklahoma.

Matka chłopca, 17 letnia Lucille Jeter Hendrix (ur. 1925) nadała mu imiona Johnny Allen Hendrix. Miał zarówno korzenie Afroamerykańskie, jak i z indiańskiego plemiona czirokezów. Lucille zostawiła chłopca pod opieką przyjaciół z Kalifornii, odwiedzała go, a czasem zabierała na kilka dni.

Po zwolnieniu z wojska jego ojciec James Allen "Al" Hendrix (1919-2002) zabrał go i zmienił jego imiona na James Marshall Hendrix na cześć swego zmarłego brata Leona Marshalla Hendrixa. Wkrótce po tym Al ożenił się z Lucille. Rodzina doświadczyła trudności finansowych z powodu kryzysu gospodarczego po II wojnie światowej. Hendrix miał dwóch braci Leona i Josepha i dwie siostry Kathy i Pamelę. Joseph urodził się chory i został oddany pod opiekę państwa gdy miał trzy lata. Jego dwie siostry zostały oddane stosunkowo wcześnie a później adoptowane. Kathy urodziła się niewidząca a Pamela miała kilka pomniejszych problemów zdrowotnych.

Rodzice Hendrix'a rozwiedli się gdy miał dziewięć lat, jego matka umarła w 1958. Jimmi został wysłany do babci w Vancouver z którą zamieszkał ze względu na niestabilną sytuację w domu i jego brata Leona który został tymczasowo umieszczony pod dozorem opieki społecznej. Hendrix stał się nieśmiałym i czułym chłopcem głęboko dotkniętym warunkami ubóstwa i lekceważeniem jakiego doświadczał^{[potrzebne źródło]}.

W wieku 15 lat w czasie gdy umarła mu matka kupił swoją pierwszą akustyczną gitarę za 5 dolarów od znajomego swojego ojca. Zastąpiła ona kij od szczotki na której udawał grę starszych muzyków a także jednostrunowe ukulele, które jego ojciec znalazł podczas porządków przed garażem, na którym młody gitarzysta według doniesień dawał sobie radę z zagraniem kilku melodii. Uczył się ćwicząc samemu i podpatrując grę innych a także korzystając z rad bardziej doświadczonych gitarzystów. Latem 1959 roku dostał od ojca swoją pierwszą elektryczną gitarę Supro Ozark (w kolorze białym) ale nie miał żadnego wzmacniacza.

„	Zawsze kiedy wychodziłem, kazałem mu sprzątać sypialnię. Kiedy wracałem, znajdowałem przy łóżku mnóstwo witek z miotły. Pytałem go: "Nie zamiotłeś podłogi?" A on mówił że zamiótł. Później odkryłem, że siadał przy łóżku i szarpał miotłę jakby grał na gitarze.	”
— Al Hendrix, A Film About Jimi Hendrix

W tym samym roku jego jedynym słabym stopniem w szkole było "F" z muzyki. Według członków innych zespołów z Seattle, nauczył się większości ze swoich akrobatycznych popisów na scenie, (najważniejszej części tradycji bluesa i R&B) włączając w to grę zębami i grę na gitarze trzymanej za plecami, od młodego muzyka Raleigh "Butch" Snipesa który był gitarzystą w lokalnym zespole "The Sharps"^{[potrzebne źródło]}, Hendrix wykonywał także słynny "chód kaczki" Chucka Berry'ego.

Hendrix grał w wielu miejscowych zespołach czasami dając występy poza stanem Waszyngton i co najmniej jeden raz za granicą, w Vancouver. Był szczególnie zainteresowany Elvisem Presleyem którego zobaczył na koncercie w Seattle w 1957 roku. Leon Hendrix stwierdził w wywiadzie, że to Little Richard wystąpił w jego sąsiedztwie i uściskał sobie dłonie z jego bratem. Hendrix był gwałtownie odrzucany przez ojca. Wczesne zainteresowanie bluesem wzięło się ze słuchania płyt Muddy'ego Watersa i B. B. Kinga, które należały do niewielkiej kolekcji jego ojca. Jego pierwszy występ odbył się z bezimiennym zespołem w podziemiach synagogi.

Formalnie jego pierwszym zespołem byli "The Velvetones", z którymi regularnie występował w Yessler Terrace w "Neighborhood House" bez wynagrodzenia. Jego krzykliwy styl i gra lewą ręką na gitarze dla praworęcznych zaczęła już go wyróżniać. Później dołączył do "The Rocking Kings", którzy grali profesjonalnie w miejscach podobnych do "Birdland". Kiedy ukradziono mu gitarę po tym jak zostawił ją za kulisami na noc, ojciec kupił mu nową, białego "Silvertone Danelectro".

Ukończył szkołę średnią jednak nie zdołał ukończyć Garfield High School, chociaż później został nagrodzony honorowym dyplomem a w latach 90. jego popiersie umieszczono w szkolnej bibliotece.

[edytuj] Pobyt w wojsku

Hendrix miał problemy z prawem, dwukrotnie został ukarany za kradzież samochodu. Dostał wybór między spędzeniem dwóch lat w więzieniu a zaciągnięciem się do armii. Wybrał drugie i został zwerbowany 31 maja 1961 roku. Po ukończeniu obozu rekrutacyjnego został przydzielony do 101 dywizji powietrznej, stacjonował w Fort Campbell w stanie Kentucky. Jego dowodzący oficerowie i inni wojskowi uważali go za niezdyscyplinowanego żołnierza: spał podczas służby, zwracał małą uwagę na przepisy, wymagał stałej obserwacji, nie był wyborowym strzelcem. Z tych przyczyn jego przełożeni złożyli prośbę, by opuścił wojsko po spędzeniu w nim tylko jednego roku. Hendrix nie oponował, gdy nadarzyła się sposobność powrotu do cywila. Mówił później reporterom że otrzymał zwolnienie medyczne po złamaniu kostki podczas 26. skoku spadochronowego.^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Trudne początki

Po zwolnieniu z armii Hendrix i poznany w wojsku przyjaciel Billy Cox przenieśli się w pobliże Clarksville w stanie Tennessee, gdzie założyli zespół "The King Kasuals". Dawali głównie mało dochodowe koncerty w ponurych miejscach. Zespół w końcu przeniósł się do Nashville na Jefferson Street, tradycyjnego centrum lokalnej czarnej społeczności i muzyków grających R&B. Występowali razem z Larrym Lee (zastąpił gitarzystę Alphonso Younga) w klubie "Del Morocco". Hendrix i Cox wynajmowali mieszkanie nad salonem urody "Joyce", jego dziewczyną była w tym czasie Joyce Lucas.

Przez następne dwa lata występował na południu Stanów w lokalach przeznaczonych dla czarnej publiczności (Chitlin Circuit) grając w tle z różnymi muzykami i zespołami jak np. Chuck Jackson, Slim Harpo, Tommy Tucker, Sam Cooke i Jackie Wilson. Chitlin Circuit był dla niego ważnym etapem kariery, zdefiniował jego styl oparty na bluesie. Sfrustrowany doświadczeniami z południa zdecydował się spróbować szczęścia w Nowym Jorku. W styczniu 1964 przybył do hotelu "Theresa" w Harlemie gdzie wkrótce zaprzyjaźnił się z Lithofayne Pridgeon (znaną jako "Faye", została jego dziewczyną) oraz Arturem i Albertem Allenem, bliźniakami (znanymi dziś jako Taharqa i Tunde-Ra Aleem) którzy zostali jego przyjaciółmi.

W lutym 1964 zdobył pierwszą nagrodę ($25) w amatorskim konkursie dla gitarzystów w Teatrze Apollo. Wiosną 1964 roku w Atlancie Hendrix (występujący jako Maurice James) został zatrudniony przez Little Richarda żeby nagrywać i występować z jego zespołem "The Royal Company". Brał udział w nagrywaniu singla "I Don't Know What You've Got, But It's Got Me" wydanego przez Vee Jay Records, wystąpił też pierwszy raz w TV na kanale piątym. Na krótko opuścił go i dołączył do Ike'a Turner i Tiny Turner ale szybko wrócił do zespołu Richarda. Kilka miesięcy później został zwolniony lub sam odszedł będąc nieobecnym w autobusie którym muzycy wyjeżdżali w trasę^{[potrzebne źródło]}.

Został zatrudniony jako nowy gitarzysta The Isley Brothers i wziął udział w tournée po kraju które obejmowało też występy na południu w Chitlin Circuit. Odbył swoją pierwszą udaną sesję w studiu nagrywając z grupą dwuczęściowy singiel "Testify". W Nashville opuścił zespół aby pracować z Georgeous George Odellem biorąc udział w trasie której gwiazdą był Sam Cooke. Później w 1965 roku przyłączył się do nowojorskiego zespołu "Curtis Knight and The Squires" po spotkaniu Knight'a w korytarzu hotelu "America" z boku Times Square gdzie obaj mieszkali w tym czasie. Hendrix był w trasie z "Joeyem Dee and The Starliters", zanim powrócił do "The Squires" w Nowym Jorku.

15 października 1965 podpisał trzyletni kontrakt z producentem Edem Chalpinem otrzymując $1 i 1% zysków od nagrań stworzonych z Curtis'em Knight'em. Nie poinformował jednak producenta o tym że w lipcu związał się z wytwórnią Sue Records należącą do Juggy'ego Murray'a. Efektem umowy z Chalpinem było ukazanie się na początku 1966 roku singli "How Would You Feel"/"Welcome Home" oraz "Hornet's Nest"/"Knock Yourself Out" wydanych przez RSVP Records, niewielką nowojorską wytwórnię.

W 1966 roku wydawał się być na fali, uczestniczył w sesjach z Kingiem Curtisem, Rayem Sharpe, Lonnie Youngbloodem , The Icemen, Jimmym Normanem i Billym Lamontem. Stworzył swój własny zespół "Jimmy James and The Blue Flames" składający się z Randy'ego Palmera (bas), Danny'ego Caseya (perkusja) i piętnastoletniego gitarzysty Randy'ego Wolfe'a nazwanego przez Hendrixa "Randy California". Grali w kilku miejscach w Nowym Jorku, ale najważniejszym z nich było "Cafe Wha" na MacDougal Street w Greenwich Village^{[potrzebne źródło]}. Jego ostatnie występy odbyły się w "Cafe au Go Go" gdzie wspierał Johna Hammonda jr.

Na początku 1966 roku w "Cheetah Club" Linda Keith dziewczyna Keith Richardsa zaprzyjaźniona z Hendrixem poleciła go menedżerowi The Rolling Stones Andrew Loog Oldhamowi i producentowi Seymour Steinowi. Żadnemu z nich nie podobała się jego muzyka. Później poleciła go Chasowi Chandlerowi który skończył swoją karierę basisty w The Animals i szukał utalentowanego muzyka którego zostałby menedżerem i producentem. Chandler uwielbiał "Hey Joe" i był przekonany, że z odpowiednim artystą wykreuje piosenkę na przebój, będąc pod wrażeniem umiejętności młodego artysty zaproponował że wraz ze swoim wspólnikiem Michaelem Jeffrym zostanie jego menedżerem i producentem.

Hendrix przyjął propozycję i wybrał się razem ze swoimi nowymi menedżerami do Londynu, gdzie zorganizowano przesłuchania muzyków, którzy mogliby do niego dołączyć i utworzyć nowy zespół. Wybrano dwóch, gitarzystę Noela Reddinga który miał grać na basie a także, co nastąpiło trochę później, perkusistę Mitcha Mitchella. 11 października trzej muzycy podpisali kontrakty z duetem Jeffry/Chandler, kontrakt z wytwórnią Sue Records został odkupiony od Juggy'ego Murray'a, Chalpin natomiast wolał poczekać aż wartość muzyka wzrośnie. To menedżerowie zasugerowali Hendrix'owi zmianę pseudonimu z "Jimmy" na "Jimi" a także nazwę dla nowej grupy - The Jimi Hendrix Experience.

[edytuj] The Jimi Hendrix Experience

Po dotarciu do Londynu Chas Chandler przedstawił go Pete Townshendowi i Ericowi Claptonowi z którymi ten szybko się zaprzyjaźnił. W pierwszych dniach pobytu w Anglii nie mając jeszcze perkusisty często jammował z Reddingiem i z innymi muzykami w londyńskich klubach np. z Alexisem Kornerem, Hughie Flintem, Alexem Harveyem, Cliffem Bartonem, czy też Brianem Augerem w "Blaises Club", kiedy to Johnny Hallyday zaoferował mu występ w roli supportu na jego tournée we Francji. 1 października zagrał z grupą Cream, wykonując utwór "Killing Floor" poprzedzając jej "właściwy" występ w Central London Polytechnic.

„	Zagrał chyba utwór Howlina Wolfe'a albo coś takiego. Zrobił ten numer z zębami, grał na gitarze zębami, kładł ją na podłodze, trzymał za głową i inne wygibasy. To było niewiarygodne.	”
— Eric Clapton, A Film About Jimi Hendrix

Gitarzysta mieszkał początkowo z Chasem Chandlerem w Hyde Park Towers, a następnie w mieszkaniu, które należało wcześniej do The Beatles - przy Montague Square. Na początku października 1966 powstało The Jimi Hendrix Experience w składzie Jimi Hendrix (gitara), Noel Redding (bas), Mitch Mitchell (perkusja). Zespół zadebiutował krótkim tournée we Francji, dając koncerty w Evreux 13., Nancy 14. i w paryskiej Olympii 18. października 1966, gdzie poprzedzał występy Johnny'ego Hallyday'a^[9]. Następnie grupa wróciła do Anglii, gdzie szybko stała się sensacją w Londynie występując między innymi w takich klubach jak "Marquee", "Blaises", "Bag O'Nails", "Cromwellian", wystąpiła też w prestiżowych programach brytyjskiej TV jak "Ready, Steady, Go" i "Top Of The Pops"^{[potrzebne źródło]}. Na koncertach The Experience można było zobaczyć takie gwiazdy jak The Beatles, The Rolling Stones, The Who czy Eric Clapton. 31 marca po raz pierwszy podpalił swoją gitarę^{[potrzebne źródło]}. Pierwszy singiel "Hey Joe"/"Stone Free" został wydany 2 grudnia 1966 roku przez Polydor Records. Utwór "Stone Free" był pierwszą kompozycją Hendrix'a w The Experience. Drugi singiel zespołu "Purple Haze"/"51st Anniversary" został wydany 17 marca przez Track Records tak jak trzeci "The Wind Cries Mary"/"Highway Chile", który ukazał się w sprzedaży 4 maja 1967. Wszystkie zajęły miejsca w pierwszej dziesiątce na brytyjskich listach przebojów, odniosły też sukces międzynarodowy włączając w to Europę, Australię, Nową Zelandię i Japonię.

[edytuj] Are You Experienced?

W 1967 roku zespół dawał koncerty w Anglii nagrywając jednocześnie swoją debiutancką płytę Are You Experienced?, nad którą pracował w DeLane Lea Studios, CBS, a także, co nastąpiło później, w Olympic Studios. To właśnie od sesji w studiach Olympic rozpoczęła się długotrwała współpraca z inżynierem dzwięku Eddie Kramerem która trwała aż do śmierci artysty. Are You Experienced? została wydana w dwóch wersjach, europejskiej (często nazywanej brytyjską), która ukazała się 12 maja 1967 i była rozpowszechniana przez Track Records i amerykańskiej, wydanej 1 września 1967 przez Reprise Records. Wersja europejska zaczyna się od "Foxy Lady" a amerykańska od "Purple Haze". Amerykańskie wydanie nie zawiera kompozycji "Red House", "Can You See Me", "Remember", a w zamian za to oferuje wspomniane "Purple Haze" a także "Hey Joe" i "The Wind Cries Mary". Inne były nawet okładki, tę amerykańską zaprojektował Karl Ferris (zdjęcie zostało wykonane w Kew Gardens). Album odniósł ogromny sukces, w Wielkiej Brytanii zajął 2 miejsce na liście najpopularniejszych płyt tuż za Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band zespołu The Beatles.

4 czerwca występem w londyńskim teatrze Saville Experience dało swój ostatni występ w Anglii przed swoim amerykańskim debiutem. Koncert był przedsięwzięciem zorganizowanym przez Briana Epsteina, menedżera The Beatles. Wśród publiczności byli Paul McCartney, George Harrison, Eric Clapton, Jack Bruce, Spencer Davis czy Lulu. Swój występ rozpoczęli od utworu The Beatles "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band", pochodzącego z albumu o tym samym tytule który został wydany 1 czerwca. Paul McCartney powiedział później: "Po prostu niewiarygodne, prawdopodobnie najlepszy (występ) gdy widziałem go grającego"^[10].

[edytuj] Festiwal w Monterey

Chociaż zespół cieszył się międzynarodową popularnością, nie przekładało się to na sprzedaż jego singli w Stanach. Dopóty Paul McCartney, Andrew Loog Oldham oraz Derek Taylor nie zarekomendowali grupy organizatorom Festiwalu w Monterey. Była to wielka szansa dla Hendrixa nie ze względu na liczną widownię, lecz na dużą ilość dziennikarzy obecnych na festiwalu którzy mogli o nim napisać^{[potrzebne źródło]}. Występ został sfilmowany przez D. A. Pennebakera i był następnie wyświetlany w kinach w całym kraju. Przed wyjściem na scenę Hendrix został zapowiedziany przez zaprzyjaźnionego z nim Briana Jonesa. Rozpoczął występ remake'm utworu Howlin'a Wolfe'a "Killing Floor". Zagrał też "Foxy Lady", "Like A Rolling Stone" Boba Dylana, własną wersję "Rock Me Baby" B.B. King'a (późniejsze "Here He Comes", a jeszcze później "Lover Man"), "Hey Joe", "Can You See Me", "The Wind Cries Mary", "Purple Haze" i "Wild Thing". Ponadczasowym symbolem festiwalu w Monterey stał się moment, w którym podpalił a następnie roztrzaskał swoją gitarę na scenie. Było to niezwykłe zakończenie utworu "Wild Thing" a także całego jego występu który pełen był wirtuozerii i polotu, rozsławił on grupę na całą Amerykę^{[potrzebne źródło]}.

Po zakończeniu festiwalu dali serię koncertów w Fillmore West w San Francisco zastępując grupę Jefferson Airplane. Hendrix poznał w tym czasie Stephena Stillsa a także zaprzyjaźnił się z Buddym Milesem, którego spotkał już wcześniej gdy występował z The Isley Brothers. Miles poznał go z Devon Wilson, która została jego bliską przyjaciółką. Zespół dał też koncerty na dachu ciężarówki w Golden Gate Park i klubie "Whiskey A Go Go". Wkrótce po tym wziął udział w letnim tournée niezbyt popularnej grupy "The Monkees" w roli supportu poprzedzającego jej występy. 19 sierpnia ukazał się na angielskim rynku singiel "Burning Of The Midnight Lamp"/"The Stars That Play With Laughing Sam's Dice", również w sierpniu Ed Chalpin wydał płytę How Would You Feel zawierającą nagrania z okresu gry z Curtisem Knightem, było to wydawnictwo zawierające nagrania demo słabej jakości, które było firmowane nazwiskiem artysty na mocy kontraktu z 1965 roku.

[edytuj] Axis: Bold as Love

Wydana 1 grudnia 1967 płyta Axis: Bold as Love została nagrana w studiach Olympic. Jest to pierwszy album Hendrixa który został stworzony przy użyciu gitary nastrojonej o pół tonu niżej i wykorzystaniu pedału wah-wah, utwór "Bold as Love" jest prawdopodobnie pierwszym nagranym przy użyciu efektu przejścia (phasing effect)^{[potrzebne źródło]}. Już po ukończeniu nagrywania Hendrix zostawił taśmy zawierające stronę "A" nowego albumu na tylnym siedzeniu taksówki. Inżynier dzwięku Eddie Kramer zaczął odtwarzać brakującą stronę z nagrań zarejestrowanych podczas ostatnich sesji studyjnych, co zajęło mu jeden dzień. Na producencie ciążyła presja wydania płyty tuż przed okresem świątecznym, cel ten ostatecznie został zrealizowany. Była to ulubiona płyta Experience dla basisty grupy Noela Reddinga, Hendrix nie był natomiast w pełni zadowolony z efektu końcowego. Przy powstaniu Axis wykorzystano te same efekty stereofoniczne co na płycie Abbey Road zespołu The Beatles z 1969 roku. Okładkę albumu przedstawiającą członków grupy jako różne inkarnacje boga Wisznu zaprojektowali Roger Law i David King.

[edytuj] Amerykańskie wojaże

W grudniu ukazała się płyta Get That Feeling druga wydana przez producenta Eda Chalpina zawierająca nagrania artysty z okresu, gdy występował z Curtis'em Knight'em. Do końca 1967 zespół występował w Anglii, wziął też udział w tournée po Szwecji. Podczas pobytu w skandynawii Hendrix spotkał Bo Ingvara Hanssona i Jana Hugo Carlssona znanych jako duet Hansson&Carlsson, poskutkowało to włączeniem ich kompozycji, utworu "Tax Free", do jego repertuaru scenicznego. Później nagrał również własną wersję, która ukazała się na płytach War Heroes i South Saturn Delta.

1968 rok to 10 miesięcy występów w Stanach Zjednoczonych a także koncerty w Europie, co odbiło się niekorzystnie na pracy w studio. 4 stycznia podczas trwania tournée w Szwecji, między dwoma występami w Göteborgu kompletnie pijany gitarzysta zdemolował swój pokój hotelowy. Incydent ten skończył się interwencją policji, zapłaceniem 475 funtów kary i pokryciem kosztów wyrządzonych szkód. W marcu Hendrix jammował w klubie Steve'a Paul'a "The Scene" wraz z Jimem Morrisonem, Buddym Milesem i Johnnym Winterem, ukazało się wiele bootlegów zawierających ten występ. Track Records wydał w Wielkiej Brytanii Smash Hits będącą kolekcją singli. 6 lipca wystąpili na festiwalu w Woburn, był to ich jedyny koncert w Anglii w 1968 roku.

[edytuj] Electric Ladyland

16 października ukazał się podwójny album Electric Ladyland nagrywany w studiach Olympic w Londynie i Record Plant w Nowym Jorku, trzeci i ostatni w historii zespołu. W nagrywaniu płyty wspierało go wielu zaproszonych muzyków takich jak Buddy Miles, Steve Winwood, Jack Casady, Dave Mason czy Chris Wood. W trakcie pracy nad nim Chandler i Redding zaczynali być sfrustrowani perfekcjonizmem Hendrixa, który przeciągał sesje w nieskończoność (utwór "Gypsy Eyes" był nagrywany 43 razy), a także "przyjaciółmi" obecnymi w studiu, którzy uniemożliwiali pracę, rozpraszali go i dostarczali mu narkotyki. Chandler chciał powtórzyć sukces dwóch pierwszych albumów, nagranych stosunkowo szybko (i tanio), które mimo to odniosły sukces. Mitch Mitchell powiedział później, że Chas uwielbiał powoływać się na przykład "The House of the Rising Sun" który został nagrany za pierwszym podejściem, kosztem $10 a sprzedał się w milionach egzemplarzy. Hendrix natomiast uparcie cyzelował każdy dźwięk i eksperymentował z brzmieniem uzyskiwanym w studiu^[11].

Jego pierwsze dwie płyty składały się głównie z krótkich maksymalnie czterominutowych kompozycji mających strukturę piosenki popowej, na Electric Ladyland wbrew woli Chandlera nastąpiło zerwanie z tym schematem, ma przykład w utworach "1983...(A Merman I Should Turn to Be)" i "Voodoo Chile", trwające odpowiednio 18 i 20 minut. W trakcie pracy relacje pomiędzy gitarzystą a basistą The Experience uległy znacznemu pogorszeniu. Doszło nawet do sytuacji, w której Redding wyszedł ze studia w trakcie pracy nad utworem "All Along the Watchtower" zmuszając tym samym Hendrixa do nagrania partii basowych. Album okazał się wielkim sukcesem, zajął 1. miejsce w USA i 5. w Wielkiej Brytanii. Zdjęcie gitarzysty, które zostało wykorzystane na okładce, wykonano podczas występu w Hunter College w Nowym Jorku 2 marca 1968. Liczne kontrowersje wzbudziło inne zdjęcie, przedstawiające kilkanaście nagich kobiet, umieszczone wewnątrz albumu. 10, 11, 12 października występują w Winterland w San Francisco dając dwa koncerty dziennie.

[edytuj] Rozpad The Experience

Po roku spędzonym w Stanach Hendrix wrócił do Anglii i wraz ze swoją dziewczyną Kathy Etchingham wynajął mieszkanie przy Brook Street w zachodnim Londynie. 3 stycznia 1969 grupa wzięła udział w "Lulu Show" programie brytyjskiej TV BBC, zagrała trzy utwory "Voodoo Child (Slight Return)", "Hey Joe" i "Sunshine Of Your Love". W styczniu wystąpiła w Skandynawii i Niemczech, a 18 i 24 lutego w Royal Albert Hall w Londynie, oba występy były filmowane, lecz ich wizualny zapis nie ukazał się do dziś^[12][13]. Wydarzeniem poprzedzającym drugi występ był debiut grupy "Fat Matress", której gitarzystą był Noel Redding, godzący to z rolą basisty w Experience. 18 kwietnia po koncercie w Memphis Hendrix spotkał się z Billym Coxem. Począwszy od 21 kwietnia zaczęli grać w studiu razem z innymi muzykami, np. Buddym Milesem, niezależnie od grupy Experience. Występ w Los Angeles Forum (26 kwietnia 1969)^[14]. 3 maja na lotnisku w Toronto Hendrix został zatrzymany pod zarzutem posiadania narkotyków, w jego bagażu znaleziono heroinę która znajdowała się w paczce jaką przyjął od fana nieświadom jej zawartości. Po wpłaceniu kaucji w wysokości 10 tys. dolarów został wypuszczony, a 15 grudnia uniewinnił go sąd.

Zespół odbył tournée po Stanach, najbardziej znane są występy w San Diego Sports Arena (24 maja 1969)^[15], Newport Festival, Devonshire Downs (20 czerwca 1969) - 100tys. widownia^[16], Mile High Stadium, Denver (29 czerwca 1969) - ostatni występ oryginalnego Experience w składzie: Hendrix, Redding, Mitchell. Podczas wykonywania utworu "Voodoo Child (Slight Return)" publiczność próbowała wtargnąć na scenę, policja użyła gazu łzawiącego mimo wiatru wiejącego w stronę muzyków, grupa zmuszona była przerwać koncert. Po występie w Denver basista grupy Noel Redding ze względu na brak porozumienia z Hendrix'em postanowił odejść i zająć się swoim własnym zespołem "Fat Matress"^[17]. Po rozpadzie grupy Hendrix wystąpił sam w "Dick Cavett Show" 7 lipca 1969, jednym z najbardziej popularnych programów telewizji amerykańskiej, zagrał "Hear My Train A Comin'" razem z orkiestrą występującą w programie. Pod koniec lipca na rynku amerykańskm pojawia się płyta Smash Hits, zawierająca wcześniej niewydane w Stanach utwory "Red House", "Can You See Me", "Remember".

[edytuj] Festiwal Woodstock

Mniej więcej na początku sierpnia Jimi Hendrix, Mitch Mitchell, Billy Cox - bas, Larry Lee - gitara rytmiczna, Juma Sultan - instrumenty perkusyjne, Jerry Velez - instrumenty perkusyjne, utworzyli nowy zespół "Gypsy Sun and Rainbows", który wystąpił na Festiwalu Woodstock 18 sierpnia 1969 przed publicznością liczącą około 300 tys. ludzi. Ulewny deszcz spowodował przesunięcie występu zaplanowanego na północ w nocy z niedzieli na poniedziałek. Duża część widowni (ok. 200 tys. ludzi) opuściła tereny festiwalu, nie chcąc czekać aż przestanie padać, spędzając całą noc na terenach festiwalowych. Ponad dwugodzinny występ rozpoczął się ok. 10 rano. Grupę zapowiedział Chip Monk jako: The Jimi Hendrix Experience co po chwili skorygował sam Jimi Hendrix, przedstawiając wszystkich muzyków i mówiąc że występują jako "Gypsy Sun and Rainbows". Był to jedyny występ tego naprędce skompletowanego zespołu. Właśnie on stał wizytówką Festiwalu Woodstock, wśród utworów wykonywanych przez nich znalazły się takie standardy Experience jak: "Purple Haze", "Hey Joe", "Foxy Lady", "Voodoo Child (Slight Return)", "Red House", "Fire", "Hear My Train A Comin'", "Spanish Castle Magic", "Lover Man". Pojawiły się też zupełnie nowe kompozycje jak "Izabella", "Message To Love", "Villanova Junction", "Jam Back At The House" (późniejsze "Beginnings"), i 3 kompocycje Larry'ego Lee. Symbolem tego występu jak i całego festiwalu stała się wspaniała interpretacja hymnu amerykańskiego "Star Spangled Banner", będąca zarazem manifestem antywojennym wymierzonym w wojnę w Wietnamie.^[18]. Festiwalowym inżynierem dźwięku był Eddie Kramer. Niedługo po zakończeniu koncertu zespół został rozwiązany. Ostatnia studyjna sesja grupy odbyła się 6 września. Hendrix, Mitchell, Cox i Sultan 9 września wystąpili w "Dick Cavett Show" gdzie zaprezentowali utwory "Izabella" i "Machine Gun" (pierwsze wykonanie przed publicznością).

[edytuj] Band Of Gypsys

W pażdzierniku 1969 Jimi Hendrix, Billy Cox i Buddy Miles - perkusja, założyli Band Of Gypsys który po zagraniu 2 koncertów 31 grudnia 1969^[19] i 2, 1 stycznia 1970^[20] w Fillmore East w Nowym Jorku wydał płytę koncertową zatytułowaną Band Of Gypsys zawierającą utwory "Who Knows", "Machine Gun", "Changes", "Power To Love" (znane głównie jako "Power Of Soul"), "Message To Love" i "We Gotta Live Together". Utwory te pochodzą wyłącznie z dwóch koncertów zarejestrowanych 1 stycznia. Kompozycje "Changes" i "We Gotta Live Together" zostały stworzone przez Buddy'ego Miles'a. Wydanie płyty koncertowej było pomysłem na wywiązanie się z zobowiązań kontraktowych artysty wobec producenta Eda Chalpina, który otrzymał do niej prawa w zamian za zrzeczenie się z dochodzenia swoich roszczeń nabytych w ramach kontraktu podpisanego 15 października 1965 roku. Zespół rozpadł się po nieudanym występie w Madison Square Garden z 28 stycznia, kiedy to Hendrix po wykonaniu utworów "Who Knows" i "Earth Blues" usiadł na scenie odmawiając dalszej gry i po chwili ją opuścił. Buddy Miles powiedział później że widział Michaela Jeffry'ego dającemu gitarzyście dawkę LSD, zasugerował też że menedżer chciał w ten sposób rozbić zespół i doprowadzić do reaktywacji oryginalnego Experience w składzie Hendrix, Redding, Mitchell. Dwaj ostatni spotkali się z Jeffrym tuż przed koncertem i omawiali kwestie związane z planowanym amerykańskim tournée, w którym chcieli uczestniczyć. Jednak ostatecznie Redding nie wrócił do grupy ze względu na sprzeciw Hendrix'a, zastąpił go Billy Cox.

Band Of Gypsys ukazał się w kwietniu 1970 i był drugim najlepiej sprzedającym się albumem po Are You Experienced?. To jedyny oficjalny album koncertowy wydany za życia artysty. 8 kwietnia 1970 ukazał się w Stanach nakładem Reprise singiel "Izabella"/"Stepping Stone" nagrany w Record Plant podczas styczniowych sesji, w których jako wsparcie wokalne brała udział grupa "Ghetto Fighters". W 1999 wydano płytę Live At the Fillmore East zawierająca niektóre utwory z występów 31 grudnia 1969/1 stycznia 1970, a w 2002 Baggy's Rehearsal Sessions zawierającą nagrania studyjne zarejestrowane podczas sesji w studiach Baggy's z 18 i 19 grudnia 1969 roku. Koncerty w Fillmore East i Madison Square Garden były jedynymi występami grupy. Podczas gry w Band Of Gypsys Hendrix używał oprócz pedałów wah-wah i fuzz-face wykorzystywanych już w Experience, także univibe używanego na Woodstock, oraz octavii, co bardzo zmieniło oblicze jego muzyki, zbliżyło go do soulu i muzyki funk. Właśnie od tego momentu włączył na stałe do swojego repertuaru nowe kompozycje: "Machine Gun", "Ezy Ryder" i "Message To Love".

[edytuj] Reaktywacja The Experience

25 kwietnia 1970 roku koncertem w Los Angeles Forum reaktywowane The Jimi Hendrix Experience w składzie: Jimi Hendrix, Mitch Mitchell, Billy Cox, rozpoczęło amerykańskie tournée, często określane mianem "The Cry Of Love Tour". Najbardziej znane koncerty to dwa występy w Berkeley z 30 maja i również dwa na wyspie Maui na Hawajach z 30 lipca, wszystkie były filmowane i w oparciu o to powstały póżniej filmy: "Jimi Plays Berkeley" i "Rainbow Bridge" (oba wydane już po śmierci artysty). 4 lipca grupa wystąpiła na festiwalu w Atlancie gdzie podziwiało ją 150-200tys. ludzi^[21]. 1 sierpnia 1970 występem w Honolulu International Center w Honolulu na Hawajach zakończona została trasa koncertowa. Był to zarazem ostatni w życiu artysty koncert w ojczyżnie.

[edytuj] Electric Lady Studios

W dniach wolnych, pomiędzy koncertami Hendrix pracował w studiu nad swoim nowym albumem First Rays Of The New Rising Sun, na początku 1970 roku głównie w Record Plant. 15 czerwca otwarto nieoficjalnie jego własne studio Electric Lady, pomysł jego budowy pojawił się i został wdrożony do realizacji już w 1969. Wcześniej spędzał wiele czasu w różnych studiach, większość w Olympic Studios w Londynie i Record Plant w Nowym Jorku. Pragnął on miejsca, gdzie mógłby czuć się swobodnie, które mogło by być jego drugim domem, dlatego to on przedstawił swoją wizję wyglądu pomieszczeń której realizacjii podjął się architekt John Storyk^[22]. Studio powstało w Greenwich Village w samym centrum Nowego Jorku. Oficjalne otwarcie odbyło się 26 sierpnia 1970, była na nim Yoko Ono, warto dodać że od 15 czerwca 1970 pracował już tylko w Electric Lady a ostatnie wielościeżkowe nagranie studyjne-utwór "Slow Blues" pochodzi z 20 sierpnia 1970^[23].

[edytuj] Festiwal na wyspie Wight

Po raz kolejny zespół przyjechał do Europy. W środku nocy z 30 na 31 sierpnia wystąpił na wyspie Wight, kończąc ogromny festiwal z publicznością w granicach 600 tys. Jest to jeden z najbardziej znanych i najlepszych koncertów Hendrixa^{[potrzebne źródło]}. Tuż przed wyjściem na scenę poprosił Gerriego Stickellsa - menedżera trasy zespołu o zanucenie hymnu Wielkiej Brytanii - moment ten można zobaczyć na filmie dokumentującym występ. Chwilę później rozpoczął koncert wspaniałą wersją "God Save The Queen" by następnie zagrać takie utwory jak: "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band", "Spanish Castle Magic", "All Along the Watchtower" - bodaj najlepsza wersja tego utworu, "Machine Gun"- wydłużone do 20 minut, a także "Lover Man", "Freedom", "Red House", "Dolly Dagger", "Midnight Lightning" - pierwsze i zarazem jedyne wykonanie przed publicznością, "Foxy Lady", "Message To Love", "Hey Baby (New Rising Sun)", "Ezy Ryder", "Hey Joe", "Purple Haze", "Voodoo Child (Slight Return)". Występ zakończył jedną ze swych najnowszych kompozycji, utworem "In From The Storm"^[24]

Kilka godzin póżniej 31 sierpnia wystąpił w Sztokholmie. Następne były koncerty w K.B.Hallen w Kopenhadze 3 września, Berlinie 4, i na wyspie Fehmarn 6 września - był to ostatni koncert Jimi'ego Hendrix'a chociaż nikt wtedy nie zdawał sobie z tego sprawy. Po zakończeniu europejskiej części tournee wrócił do Londynu by odpocząć a Billy Cox ze względów zdrowotnych wrócił do Nowego Jorku^[25]. 16 września Hendrix występuje z Ericiem Burdonem i grupą War w klubie Ronniego Scotta w londyńskiej dzielnicy Soho, gra w kilku utworach w tle, jest to jego ostatni występ przed publicznością.

[edytuj] 18.09.1970 Dzień śmierci

W nocy 17 września Monika Danneman, jego dziewczyna zawiozła go do mieszkania jakichś ludzi w pobliżu Marble Arch, nie powiedział z kim ma zamiar się spotkać (być może z Devon Wilson która była w tym czasie w Londynie). Odebrała go godzinę póżniej a następnie wrócili do hotelu Samarkand. Napisał tam poemat "The Story Of Life", pił potem czerwone wino, wziął 9 tabletek nasennych i poszedł spać. Kilka godzin później Monika obudziła się i zauważyła że "coś jest z nim nie tak", próbowała go ocucić ale nie dała rady, w końcu wezwała karetkę^[26]. Według ustaleń jeszcze żył, nie wiadomo co wydarzyło się w ciągu 20-40 minut po dotarciu do szpitala. Zgon był spowodowany zachłyśnięciem się wymiocinami i zatruciem barbituranami. Oficjalnie przyjmuje się, że śmierć Jimi'ego Hendrix'a była nieszczęśliwym wypadkiem, jednak nigdy nie udało się w 100% wykluczyć morderstwa lub samobójstwa^[27]. Sekcja wykazała, że nigdy nie był uzależniony od heroiny. Mówił wielokrotnie że chciałby być pochowany w Anglii, jednak po jego śmierci Al Hendrix sprowadził ciało syna do Stanów, zostało złożone w Renton, w Stanie Waszyngton. W 1994 roku Scotland Yard wznowił śledztwo dotyczące śmierci Jimi'ego Hendrix'a, zostało ono jednak umorzone. Monika Dannemann popełniła samobójstwo 5 kwietnia 1996 roku.

[edytuj] Pośmiertne kompilacje

Po śmierci Hendrix'a sprzedaż płyt w 4 kwartale wzrosła o 450 % w porównaniu z 3 kwartałem 1970 roku^[28]. W sytuacji gdy nagrał tylko 4 płyty (w tym jedną koncertową), a pozostawił po sobie wiele niepublikowanych nagrań studyjnych i koncertowych nastąpił prawdziwy wysyp różnej jakości zestawień. Pierwsza pośmiertna kompilacja studyjna The Cry Of Love na której znajdują się w większości ukończone przez artystę utwory została wydana na początku 1971 roku. W tym samym roku ukazały się Rainbow Bridge, a w 1972 War Heroes, płyty te zawierają głównie kompozycje które miały zostać umieszczone na podwójnym albumie First Rays Of The New Rising Sun. W 1974 ukazała się Loose Ends a w 1975 płyty Crash Landing i Midnight Lightning, ukazanie się dwóch ostatnich wzbudziło wiele kontrowersji ze względu na liczne poprawianie i edytowanie materiału wedle uznania producenta Alana Douglasa np. dogrywając różne fragmenty utworów przez przeciętnych studyjnych muzyków którzy nie mieli nigdy styczności z Hendrix'em. W 1995 roku w wyniku długoletnich procesów sądowych ojciec artysty Al Hendrix otrzymał prawa do zarządzania muzyką syna, a po jego śmierci w 2002 roku przejęła je Janie Hendrix (przyrodnia siostra gitarzysty). Od 1995 roku wydano już reedycje wszystkich oryginalnych płyt Hendrix'a a także zupełnie nowe albumy studyjne i koncertowe uzupełniając je wydawnictwani na płytach DVD.

Organizowane są liczne koncerty upamiętniające jego pamięć m.in. "Red House Tour" (w USA) czy "Thanks Jimi Festiwal" organizowany przez Leszka Cichońskiego we Wrocławiu, na którym co roku bity jest rekord Guinessa w liczbie osób grających na żywo utwór "Hey Joe".

[edytuj] Dyskografia

[edytuj] Oryginalne albumy wydane za życia muzyka

• 1967: Are You Experienced?
• 1967: Axis: Bold as Love
• 1968: Electric Ladyland
• 1970: Band Of Gypsys

[edytuj] Pośmiertnie wydane albumy studyjne

• 1971: The Cry Of Love
• 1971: Rainbow Bridge
• 1972: War Heroes
• 1974: Loose Ends
• 1975: Crash Landing
• 1975: Midnight Lightning
• 1980: Nine to the Universe
• 1997: First Rays Of The New Rising Sun

[edytuj] Przypisy

1. ↑ The 100 Greatest Guitarists of All Time (en). Rolling Stone, Luty 06, 1992.
2. ↑ The 100 Greatest Guitarists of All Time (en). Rolling Stone, Sierpień 27, 2003.
3. ↑ US Rock and Roll Hall of Fame (en). US Rock and Roll Hall of Fame, 1992.
4. ↑ The Immortals - The Greatest Artists of All Time: 6) Jimi Hendrix (en). Rolling Stone, Kwiecień 15, 2004.
5. ↑ 500 Greatests Albums of All Time 15)Are You Experienced? (en). Rolling Stone, Listopad 1, 2003.
6. ↑ 500 Greatests Albums of All Time 82)Axis: Bold As Love (en). Rolling Stone, Listopad 1, 2003.
7. ↑ 500 Greatests Albums of All Time 54)Electric Ladyland (en). Rolling Stone, Listopad 1, 2003.
8. ↑ Are You Experienced? CD, książeczka, strona 8. Universal, Experience Hendrix, 1997.  (en)
9. ↑ Noel Redding, Carol Appleby: Czy jesteś doświadczony? Prawdziwa historia The Jimi Hendrix Experience. Poznań: Kagra, 2000, ss. 34-40. ISBN 83-87598-91-7.  (pl)
10. ↑ The Jimi Hendrix Experience Box 4CD+DVD, książeczka, strona 27. Universal, Experience Hendrix, 2003.  (en)
11. ↑ Classic Albums: Electric Ladyland DVD. Eagle Rock, Experience Hendrix, 1997.  (en)
12. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Royal Albert Hall (18.02.69) (en). Experience Hendrix.
13. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Royal Albert Hall (24.02.69) (en). Experience Hendrix.
14. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Los Angeles Forum (26.04.69) (en). Experience Hendrix.
15. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - San Diego Sports Arena (24.05.69) (en). Experience Hendrix.
16. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Newport Festival, Devonshire Downs (20.06.69) (en). Experience Hendrix.
17. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Mile High Stadium, Denver (29.05.1969) (en). Experience Hendrix.
18. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Woodstock Festival, Bethel, NY (18.08.69) (en). Experience Hendrix.
19. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Fillmore East, New York (31.12.69) (en). Experience Hendrix.
20. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Fillmore East, New York (01.01.70) (en). Experience Hendrix.
21. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Atlanta Pop Festiwal, Georgia (04.07.70) (en). Experience Hendrix.
22. ↑ Electric Lady Studios History (en). Oficjalna strona Electric Lady Studios.
23. ↑ The Jimi Hendrix Experience Box 4CD+DVD, książeczka, strona 72. Universal, Experience Hendrix, 2003.  (en)
24. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Isle Of Wight Festival, Isle Of Wight (30.08.70) (en). Experience Hendrix.
25. ↑ The Jimi Hendrix Encyclopedia - Isle Of Fehmarn Love & Peace Festival, Isle Of Fehmarn (6.09.70) (en). Experience Hendrix.
26. ↑ Joe Boyd: A Film About Jimi Hendrix DVD. Warner Brothers, 1973.  (pl)
27. ↑ Noel Redding, Carol Appleby: Czy jesteś doświadczony? Prawdziwa historia The Jimi Hendrix Experience. Poznań: Kagra, 2000, ss. 154-157. ISBN 83-87598-91-7.  (pl)
28. ↑ Noel Redding, Carol Appleby: Czy jesteś doświadczony? Prawdziwa historia The Jimi Hendrix Experience. Poznań: Kagra, 2000, s. 163. ISBN 83-87598-91-7.  (pl)

[edytuj] Bibliografia