Joseph Haydn

Z Wikipedii

Joseph Haydn (ur. 1 kwietnia 1732 w Rohrau, zm. 31 maja 1809 w Wiedniu) – austriacki kompozytor okresu klasycyzmu. Najstarszy z tzw. trzech klasyków wiedeńskich, obok Mozarta i Beethovena.

Haydn był jednym z głównych przedstawicieli klasycyzmu w muzyce oraz jednym z tych, którzy zdefiniowali główne formy muzyczne tej epoki.

Szczególnie interesujące są jego dzieła z okresu 1760-1770, tworzone w stylu Sturm und Drang (niem. burza i napór), który był awangardowym kierunkiem w ramach kultury klasycystycznej, będąc jednocześnie zapowiedzią romantyzmu. W muzyce Haydna objawiło się to stosowaniem niecodziennych akordów, zastosowaniem rzadkich tonacji molowych oraz nieoczekiwanych zmian nastroju.

Jego młodszy brat, Johann Michael, był także wybitnym i cenionym kompozytorem, działającym przede wszystkim w Salzburgu.

Spis treści 1 Młodość 1732-1760 2 Praca u Esterházych 1761-1790 3 Samodzielność twórcy 1791-1809 4 Wybrane dzieła 5 Przypisy 6 Literatura 7 Zobacz też

[edytuj] Młodość 1732-1760

Haydn urodził się 31 marca lub 1 kwietnia 1732 w Rohrau, małej wiosce w austriackim Burgenlandzie. Muzykalny i obdarzony pięknym głosem, w wieku ośmiu lat został przyjęty do chóru przy katedrze św. Stefana w Wiedniu. Tam kształcił się w grze na skrzypcach i fortepianie. Po przejściu mutacji musiał opuścić chór i zaczął zarobkować jako muzyk w Wiedniu.

[edytuj] Praca u Esterházych 1761-1790

W roku 1761 Haydn został zatrudniony jako nadworny kompozytor i wicekapelmistrz na dworze arystokratycznej rodziny Esterházy. Pozostał w jej służbie przez ponad 30 lat - do 1790 roku zdobywając w tym czasie ogromną sławę. W 1766 roku Haydn został jedynym kapelmistrzem, w roku tym zmarł bowiem główny kapelmistrz Gregor Joseph Werner (1693-1766), który nie pałał do kompozytora sympatią. Maria Teresa Habsburg wielokrotnie słuchała symfonii Haydna w zamku Esterházy w Eisenstadt.

Haydn pracował zarówno w pałacu Eszterháza na Węgrzech, jak i w Eisenstadt.

[edytuj] Samodzielność twórcy 1791-1809

Przez współczesnych uznawany był za jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki zwłaszcza w zakresie muzyki instrumentalnej i zdobył ogólnoeuropejską popularność, która objawiła się między innymi gościnnymi występami, na przykład w Londynie. Do Londynu pojechał, gdy w 1790 roku zmarł jego mecenas Nikolaus I. Joseph Książę Esterházy, którego następca zwolnił kompozytora. Pomysł udania się do Anglii posunął mu impresario Johann Peter Salomon. W Londynie Haydn był dwukrotnie; w 1791-1792 i 1794-1795.

Haydn był osobistym przyjacielem Mozarta, z którym podziwiali się nawzajem. Znał też młodszego od siebie Ludwiga van Beethovena, który uważał go za swojego mistrza i nauczyciela. Haydn zaprzestał komponowania w 1803 na sześć lat przed śmiercią. Do jego ostatnich dzieł należą wspaniałe oratoria Stworzenie świata i Pory roku. Haydn pozostawił po sobie olbrzymi katalog dzieł (zobacz tabela obok), z których wiele weszło na stałe do kanonu muzyki klasycznej. Zmarł 31 maja 1809 w Wiedniu.

[edytuj] Wybrane dzieła

• Symfonia nr 6 D-dur "Poranek" (Le matin)
• Symfonia nr 7 C-dur "Południe" (Le midi)
• Symfonia nr 8 G-dur "Wieczór" (Le soir)
• Symfonia nr 30 C-dur "Alleluja"
• Symfonia nr 43 Es-dur "Merkury"
• Symfonia nr 45 fis-moll "Pożegnalna" (zaliczana do Sturm und Drang)
• Symfonia nr 73 D-dur "Polowanie" (La chasse)
• Symfonia nr 82 C-dur "Niedźwiedź" (L'ours) (tzw. paryska)
• Symfonia nr 85 B-dur "Królowa" (La reine) (tzw. paryska)
• Symfonia nr 92 G-dur "Oksfordzka"
• Symfonia nr 94 G-dur "Niespodzianka" (tzw. londyńska)
• Symfonia nr 100 G-dur "Wojskowa" (tzw. londyńska)
• Symfonia nr 101 D-dur "Zegarowa" (tzw. londyńska)
• Symfonia nr 104 D-dur (ostatnia londyńska, bez przydomka)
• 24 koncerty fortepianowe
• Koncert na róg nr 1 D-dur
• Koncert na róg nr 2 D-dur
• Koncert na wiolonczelę C-dur
• Koncert na wiolonczelę D-dur
• Koncert skrzypcowy nr 1 C-dur
• Koncert skrzypcowy nr 2 D-dur
• Koncert skrzypcowy nr 3 A-dur
• Koncert skrzypcowy nr 4 G-dur
• Koncert na trąbkę Es-dur
• Stabat mater g-moll
• Siedem słów Zbawiciela na krzyżu
• Oratorium Powrót Tobiasza
• Oratorium Stworzenie świata
• Oratorium Pory roku

Utwory Haydna zostały skatalogowane przez holenderskiego muzykologa Antoniego von Hoboken. Katalog Hobokena jest ułożony systematycznie (wg gatunków muzycznych). Używa się skrótu Hob. (czasem tylko H), np:

Hob. I:104 – Symfonia nr 104

Hob. XXVIII:12 – opera Armida

Przypisy

[edytuj] Literatura

• E. Dziębowska Haydn, w: Encyklopedia muzyczna PWM. Część biograficzna, PWM Kraków, t. IV (hij)
• K. Geiringer Haydn, PWM Kraków PWM 1985
• D. Gwizdalanka Klasyk pogodny, a nawet dowcipny, w: Historia muzyki 2, PWM Kraków, 2006, s. 132-143

[edytuj] Zobacz też

• Hymn ludowy, autor: Joseph Haydn

Osiedlowy zespół ukradł sprzęt Acid Drinkers

Policjanci odzyskali sprzęt muzyczny należący do zespołu Acid Drinkers. Złodziejami okazali się 17-letni Jakub K. i 18-letni Paweł K., członkowie osiedlowego zespołu z Ełku. Za kradzież odpowiedzą przed sądem. Grozi im nawet pięć lat więzienia.

Pijany policjant spowodował kolizję

26-letni pijany policjant spowodował w sobotę w Elblągu kolizję. Funkcjonariusz, który miał w wydychanym powietrzu 2,5 promila alkoholu, straci pracę. Czeka go także sprawa karna - poinformowała Justyna Grzeczka z elbląskiej policji.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".

PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka

PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje.

Ojciec, gdy wypił, znęcał się nad córką

Ojciec nadużywał alkoholu. Gdy był pijany, bił córkę drewnianą listewką. Dziewczynka opowiedziała o tym opiekunce ze świetlicy osiedlowej. Ta o sprawie zawiadomiła policję. 47-letniego Arkadiusza L. zatrzymano. Miał prawie promil alkoholu we krwi. Został aresztowany na trzy miesiące.

Kaczyński: Pokażemy inne przypadki pijanych posłów w Sejmie

- PiS nie będzie podejmował żadnych decyzji w sprawie Elżbiety Kruk - powiedział Jarosław Kaczyński. Posłanka w czasie wczorajszych porannych głosowań w Sejmie chwiała się na nogach i niewyraźnie mówiła.

Zawieje i zamiecie na południu, dużo śniegu na północy

Zawieje i zamiecie śnieżne mogą nękać aż do jutrzejszego popołudnia całe południe Polski. na północy, nad Bałtykiem pada i ma padać śnieg. Jak zapowiada Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu doby może tam spaść nawet 20 centymetrów śniegu.

Speckomisja spyta szefa ABW o dochody

Sejmowa Komisja ds. Służb Specjalnych poprosi szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Krzysztofa Bondaryka o wyjaśnienia - dowiedział się serwis internetowy tvp.info. Urzędnik będzie musiał przed komisją wytłumaczyć się z dochodów, które uzyskuje od operatora Ery GSM. Speckomisja chce też od szefa CBA Mariusza Kamińskiego uzyskać wyjaśnienia, dlaczego Biuro zajęło się tą sprawą.

Ukradł kilkaset samochodów i w końcu wpadł

30-letniego Ireneusza P. ps. "Żaba" zatrzymali policjanci z warszawskiej "samochodówki". Mężczyzna ścigany za kradzieże samochodów wpadł razem ze swoją znajomą w centrum handlowym na warszawskiej Pradze. "Żaba" przyznał policjantom, że w ciągu ostatnich kilku lat skradł kilkaset aut.

Suski na fotelu prezesa PiS?

Poseł Prawa i Sprawiedliwości Marek Suski zasiadł po czwartkowej debacie w sprawie informacji rządu, podsumowującej rok jego działalności, na fotelu prezesa PiS. Na razie tylko na chwilę zastąpił Jarosława Kaczyńskiego. Wiele wskazuje, że ambicje posła sa tak wielkie, iż chciałby pozostać na tym miejscu na dłużej - pisze "Nasz Dziennik".