Kalendarz Majów

Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Kalendarz Majów stanowił kombinację trzech kalendarzy:

• rytualnego tzolkin, który podzielony był na 260 dni,
• tum podzielonego na 18 miesięcy,
• oraz słonecznego haab, który obejmował 365 dni.

Spis treści 1 Ogólny opis 2 Tzolkin 3 Haab 4 Podawanie dat 5 Długa rachuba 5.1 Liczenie dat długiej rachuby 6 Koniec świata 7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Ogólny opis

Kiedy pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku A. Maudslay zdejmował odlewy gipsowe z hieroglificznych płaskorzeźb Majów, prawdopodobnie nie spodziewał się, że badania prowadzone nad nimi przez niemal sto następnych lat, a jeszcze wciąż nie ukończone, przyniosą tak zaskakujące efekty. Te dziwne znaki, przez długi czas uważane za chaotyczne, okazały się niezwykłym kalendarzem.

Niektórzy uczeni oceniają, że astronomia Majów liczy blisko 10 000 lat, jednak nie zachowały się żadne instrumenty astronomiczne z tamtych czasów. Tylko przypuszcza się jak mogły wyglądać. Codex Dresdensis, jeden z trzech ocalałych przed zniszczeniem przez chrześcijańskich najeźdźców dokumentów, zawiera daty zaćmień Słońca i Księżyca. Majowie znali także ruchy tych ciał niebieskich oraz planet (w tym Wenus), które miały dla nich szczególne znaczenie.

Kalendarz Majów był zupełnie inaczej zbudowany niż znane nam kalendarze. Jest od nich także znacznie dokładniejszy. Operował serią 20 znaków dni, które w połączeniu z liczbami od 1 do 13 dawały cykl 260-dniowy zwany tzolkin (kalendarz rytualny). Druga seria znaków obejmowała 18 miesięcy, z których każdy przedstawiał okres 20 dni i był uzupełniany dodatkowym znakiem, obejmującym okres 5 dni dla uzgodnienia pór roku. Były to tzw. xma kaba kin, czyli dni bez nazwy, uważane za pechowe. Nie zawierano wówczas żadnych transakcji handlowych, nie odbywano sądów, nie robiono nawet porządków. Łącznie dawało to rok haab liczący 365 dni, czyli rok słoneczny. Oprócz tego rachowano także okresem 18 980 dni (52 lata po 365 dni), stanowiącym kombinację tzolkinu i haabu, który był szczególnie ważny dla Majów. Za początek rachuby przyjmuje się 3113 rok p.n.e., data ta była w swej funkcji podobna do daty narodzin Chrystusa.

Majowie zapisywali ważne daty, np. zaćmienie Słońca, poprzez zapisanie czasu jaki upłynął od daty początkowej. Daty zapisywano za pomocą hieroglifów wskazujących jednostki czasu oraz kresek i kropek oznaczających cyfry. Stosując tak zawiły i rozwinięty system rachuby czasu, Majowie stworzyli kalendarz przewyższający dokładnością inne kalendarze. Jest on najbliższy astronomicznej długości roku, która obliczona w naszych czasach wynosi 365,242129 dnia.

Majowie wręcz obsesyjnie obserwowali zjawisko upływu czasu. Wznosili budowle, kiedy tylko nakazywał to kalendarz, zaopatrujący każdą z nich w datę powstania. Gdy nowa interpretacja kalendarzowa wymagała uwiecznienia, obudowywali którąś z istniejących piramid murami nowej. Czynili tak setki lat.

Kalendarz Majów przejęli zapewne, stojący niżej kulturowo, Aztekowie, którzy w XIV wieku opanowali ich tereny. Innym nie mniej słynnym kamiennym kalendarzem, będącym najprawdopodobniej tworem jakiejś przedinkaskiej kultury, są tzw. Słoneczne Wrota, znajdujące się w boliwijskiej miejscowości Tiahuanaco nad jeziorem Titicaca.

[edytuj] Tzolkin

Kalendarz rytualny tzolkin: rok kalendarzowy liczył 260 dni, które oznaczane były kombinacją nazw 20 dni (kolejno: imix, ik, akbal, kan, chicchan, cimi, manik, lamat, muluk, oc, chuen, eb, ben, ix, men, cib, caban, eznab, cahuac i ahau) oraz liczb od 1 do 13. Oznaczenie dnia wyglądało zatem następująco: 1 imix, 2 ik, 3 akbal, 4 kan, 5 chicchan, itd. aż do 13 ben. Wtedy liczenie zaczynano od 1, więc następne były 1 ix, 2 men, 3 cib, 4 caban, 5 etznap, 6 caunac oraz 7 ahau. Wtedy rozpoczynano odliczanie dni od początku, a więc następny był 8 imix.

Kalendarz Tzolkin: nazwy dni i odpowiadające im znaki hieroglificzne pisma Majów

Lp.	Nazwa dnia	Hieroglif	Nazwa w języku yucatec używanym w XVI w.	Nazwa w zrekonstruowanym klasycznym języku Majów	Lp.	Nazwa dnia	Hieroglif	Nazwa w języku yucatec używanym w XVI w.	Nazwa w zrekonstruowanym klasycznym języku Majów
01	Imix'		Imix	Imix (?) / Ha' (?)	11	Chuwen		Chuen	(nieznana)
02	Ik'		Ik	Ik'	12	Eb'		Eb	(nieznana)
03	Ak'b'al		Akbal	Ak'b'al (?)	13	B'en		Ben	(nieznana)
04	K'an		Kan	K'an (?)	14	Ix		Ix	Hix (?)
05	Chikchan		Chicchan	(nieznana)	15	Men		Men	(nieznana)
06	Kimi		Cimi	Cham (?)	16	Kib'		Cib	(nieznana)
07	Manik'		Manik	Manich' (?)	17	Kab'an		Caban	Chab' (?)
08	Lamat		Lamat	Ek' (?)	18	Etz'nab'		Etznab	(nieznana)
09	Muluk		Muluc	(nieznana)	19	Kawak		Cauac	(nieznana)
10	Ok		Oc	(nieznana)	20	Ajaw		Ahau	Ajaw

[edytuj] Haab

Kalendarz słoneczny haab: rok kalendarzowy liczył 365 dni: 18 miesięcy po 20 dni z dodatkowym miesiącem liczącym 5 dni - który był uważany za czas pechowy. Nazwy miesięcy haab: pop, uo, zip, zotz, tzec, xul, yaxkin, mol, chen, yax, zac, ceh, mac, kankin, muan, pax, kayab, cumhu i dodatkowy uayeb. Nazwy dni tworzyło się analogicznie jak w kalendarzu gregoriańskim, z tym że numerację rozpoczynano od 0; np. 0 pop, 1 pop, 2 pop, 3 pop, 4 pop, 5 pop, itd. Co 52 lata haab (73 lata tzolkin) dodawano 13 dni.

[edytuj] Podawanie dat

Pełna data dzienna składała się z nazwy wg tzolkina i wg haaba, tj. 1 imix 0 pop; 2 ik 1 pop; 3 akbal 2 pop; 4 kan 3 pop; itd. Takie samo oznaczenie dnia pojawiało się co 18980 dni, czyli co 52 lata haab (73 lata tzolkin).

[edytuj] Długa rachuba

Oprócz systemu kalendarzy tzolkin-haab Majowie stosowali tzw. Długą Rachubę, w którym dany dzień oznaczano liczbą dni, zapisaną w systemie dwudziestkowym, jaka upłynęła od pewnej daty zerowej.

W języku Majów kin to dzień, 20 kin to uinal, osiemnaście uinal to tun, 20 tun to katun, 20 katun to baktun. (Rzadko były używane też większe jednostki : pictun, calabtun, kinchiltun i alautun.)

Jednostki długiej rachuby

Dni	Jednostki długiej rachuby	Długa rachuba	Lata słoneczne	Tun
1	= 1 Kin
20	= 20 Kin	= 1 Uinal
360	= 18 Uinal	= 1 Tun	~ 1	1
7 200	= 20 Tun	= 1 Katun	~ 20	20
144 000	= 20 Katun	= 1 Baktun	~ 395	400

[edytuj] Liczenie dat długiej rachuby

Data według długiej rachuby to liczba dni w jednostkach długiej rachuby zapisana w systemie dwudziestkowym.

Przykładowa data 9.12.2.0.16 według kalendarza majów: 5 Cib 14 Yaxkin.

W praktyce to 9 baktun, 12 katun, 2 tun, 0 unial i 16 kin czyli:

9	× 144000	= 1296000
12	× 7200	= 86400
2	× 360	= 720
0	× 20	= 0
16	× 1	= 16
	Razem dni	= 1383136 kin

Oznacza to, że 1 383 136 dni minęło od daty początkowej.

[edytuj] Koniec świata

Za początkowe dni kalendarza Majów podawane są m.in. 10 lutego 3641 p.n.e., 10 sierpnia 3214 p.n.e. i 13 sierpnia 3113 p.n.e. Data 21 grudnia 2012 roku n.e. według długiej rachuby to 13.0.0.0.0. Wielu wyznawców teorii spiskowych uważa tę datę za koniec świata. Majowie natomiast uważali, że żyjemy w czwartym świecie. Poprzednie trzy skończyły się kataklizmami i czwarty też to czeka według ich wierzeń, po którym nastąpi piąty i ostatni. Trzeci świat skończył się według długiej rachuby właśnie po okresie zapisanym jako 13.0.0.0.0, ale nie oznacza to również końca czwartego. Na monumencie z Coba podana jest data 13.13.13.13.13.13.13.0.0.0.0 co oznacza, że datę 13.0.0.0.0 zapisano skrótem zamiast 0.0.0.0.0.0.13.0.0.0.0. Na płycie z Palenqué podana jest np. data 1.0.0.0.0.0 ( czyli 0.0.0.0.0.1.0.0.0.0.0 ), która wskazuje na 21 grudnia 2012.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona poświęcona cywilizacji Majów-Podstrona KALENDARZ MAJÓW (pl)

Gej z orędzia chce się spotkać z Lechem Kaczyńskim

Brendan Fay, gej wykorzystany przez prezydenta w marcowym orędziu o ratyfikacji Traktatu Lizbońskiego, ubiega się o wizytę u Lecha Kaczyńskiego - pisze "Newsweek" na stronie internetowej.

''Fakty'' TVN bardziej popularne od ''Wiadomości'' TVP

Udział "Faktów" w grupie 4+ wyniósł w listopadzie br. 30,41 procent, jako jedyne w rankingu zanotowały wzrost udziału w rynku w stosunku do listopada 2007 roku. W tym samym miesiącu "Wiadomości" włączyło 30,17 proc. telewidzów.

Kownacki: Złożono zażalenie ws. nazwania prezydenta chamem

Szef Kancelarii Prezydenta Piotr Kownacki powiedział, że zostało już złożone zażalenie na umorzenie przez prokuraturę śledztwa dotyczącego wypowiedzi posła PO Janusza Palikota, który powiedział, że uważa prezydenta Lecha Kaczyńskiego "za chama".

Bierze stypendium z 14 (!) kierunków studiów

Olsztyńska uczelnia ma w swoich szeregach żaka, który studiuje na... czternastu kierunkach. Luka w prawie sprawia, że na każdym z nich może pobierać stypendium dla osób niepełnosprawnych. Dzięki temu od początku 2008 roku zdążył dostać już ponad 10 tys. zł.

Kraków: Obława na włamywaczy, którzy potrącili policjanta

W Krakowie trwa obława na włamywaczy, którzy uciekając potrącili samochodem policjanta, który doznał niegroźnych obrażeń.

Roman Polański ma szansę na oczyszczenie z zarzutów o gwałt?

Prawnicy Romana Polańskiego zwrócili się do do sądu w Los Angeles o oddalenie zarzutu stosunku seksualnego z 13- letnią dziewczynką. Profesor Piotr Kruszyński uważa, że naruszenie procedur przez amerykańskiego sędziego może być podstawą oczyszczenia Polańskiego z zarzutów sprzed 30 lat. Prawnik podkreśla jednak, że dowiedzenie tego może być trudne.

Artyści i biznesmeni przemycają narkotyki. Kryzys na rynku

Policja jest w ostatnim czasie zbyt skuteczna w rozbijaniu gangów narkotykowych. Doszło do tego, że na rynku brakuje towaru. Powstały więc spółdzielnie osób często jeżdżących zagranicę. Każdy z wojażu przywozi dla siebie i znajomych narkotyki. Policja ma już namierzone takie spółdzielnie szczególnie popularne wśród biznesmenów i artystów estradowych - donosi ”Polityka”.

Burzliwa debata w Sejmie ws. odwołania marszałka Komorowskiego

Brak szacunku do głowy państwa, prorosyjskość, brak poczucia solidarności narodowej, związki z WSI, mentorsko-rezonerska tendencja - to tylko niektóre z cech, jakie Jarosław Kaczyński przypisał Bronisławowi Komorowskiemu przedstawiając w imieniu PiS-u wniosek o jego odwołanie. Komorowski odpowiada, że tego typu "insynuacje to potwarz i podłość". - Czy można mówić tak superpodle? - pytał Komorowski.

Premier: Wetujący prezydent podejmuje się misji samobójczej

Premier Donald Tusk powiedział, że prezydent, który korzysta z prawa weta "zbyt często" podejmuje się "misji samobójczej w jakimś sensie". Bo - jak podkreślił szef rządu - Polacy nie akceptują polityki polegającej na przeszkadzaniu czy blokowaniu.

Chlebowski: Emerytury przejściowe dla nauczycieli do 2020 roku

PO i PSL porozumiały się w sprawie przejściowych emerytur dla nauczycieli - powiedział po środowym spotkaniu z ludowcami szef klubu PO Zbigniew Chlebowski. Koalicjanci chcą, aby emerytury przejściowe obowiązywały do 2020 roku, koszt dla budżetu szacują na 4 miliardy złotych.