Kalevala
Z Wikipedii
Kalevala (Kalevala - dosłownie Kraina Kalevy, mitycznego praprzodka wszystkich Finów) to poemat epicki składający się z pieśni ludowych (tzw. run) i legend z terenów Finlandii i Karelii, zebranych i opracowanych w XIX wieku przez Eliasa Lönnrota. Kalevala nazywana jest fińskim eposem narodowym. Przyczyniła się do budzenia świadomości narodowej i wywarła duży wpływ na współczesną kulturę i sztukę fińską. 28 lutego w Finlandii obchodzi się Dzień Kalevali.
Przekazywane w tradycji ustnej runy, należące do najstarszych zabytków twórczości ludowej, pochodzące nie tylko z terenów dzisiejszej Finlandii, ale prawdopodobnie także z innych stron i przyswojone przez Karelczyków, mieszały się i ulegały znacznym przekształceniom. Pierwsze próby ich usystematyzowania podejmowano od początku XIX wieku. W 1835 roku lekarz, folklorysta i językoznawca Elias Lönnrot opublikował zbiór pieśni o ludowym bohaterze Väinämöinenie, pod tytułem Kalevala albo Stare pieśni karelskie o dawnych czasach fińskiego ludu, zawierający 35 run. Następne wydanie, zawierające już 50 run, ukazało się w 1850 roku i zostało przez Lönnrota zharmonizowane z różnych wariantów językowych i rytmicznych, oraz uzupełnione tak, że stanowiły logiczną całość.
Poemat obejmuje okres od stworzenia świata do średniowiecza i składa się z różnych wątków, dziejących się w świecie baśniowym i realnym, opisujących życie i czyny bohaterów oraz walkę dwóch wrogich plemion o Sampo - mityczny młynek szczęścia. Niektóre rozdziały opisują zwyczaje obrzędowe oraz pieśni, czary i zaklęcia z czasów pogańskich.
Kalevala została przetłumaczona na kilkadziesiąt języków, zarówno wierszem jak i prozą. J.R.R. Tolkien przyznał, że była dla niego inspiracją przy pisaniu tekstów wchodzących w skład zbioru Silmarillion. Przykładowo postać Gandalfa kluczowa dla wszystkich książek o Śródziemiu jest wzorowana na głównym bohaterze eposu, czarodzieju imieniem Väinämöinen. Także język elfów quenya jest wzorowany na starofińskim.
Pierwsze tłumaczenia fragmentów poematu na język polski powstawały już w drugiej połowie XIX wieku. Pierwszy pełny tekst w przekładzie Józefa Ozgi-Michalskiego ukazał się w latach 60. XX wieku. W 1958 roku Janina Porazińska opracowała Kalevalę w wersji dla dzieci. W roku 1998 (PIW) ukazał się pierwszy przekład bezpośrednio z oryginału na język polski, dokonany przez Jerzego Litwiniuka, znawcę literatur nadbałtyckich.
[edytuj] Osoby i nazwy własne
- Ahto - bóg morza, mąż Vellamo
- Ainikki - siostra Kaukomieli
- Aino - siostra Joukahainena
- Alue - legendarne jezioro
- Annikki - siostra Ilmarinena
- Äijö - starzec, najpierw synonim boga Ukko, następnie bóg zła
- Etelätär (fin. "córa Południa") / Suvetar - bogini ciepłego wiatru
- Hällä - wiry wodne w Häme
- Häme - prowincja w środkowej Finlandii
- Hiisi / Lempo - diabeł, zły duch
- Hiitola - siedziba Hiisi
- Hongatar - bogini opiekująca się sosnami
- Horna - diabelska skała
- Ilmari - zob. Ilmarinen
- Ilmarinen - legendarny kowal, towarzysz Väinämöinena, potomek Kalevy
- Ilmatar - "panna przestworzy", matka Väinämöinena
- Ilpo - ojciec Louhi
- Ilpotar - słynny ród w Pohjoli
- Imatra - największy wodospad w Finlandii
- Joukahainen - dufny młodzian, konkurent Väinämöinena
- Joukola - siedziba Joukahainena
- Kalervo - legendarny bohater z rodu Kalevy
- Kalev / Osmo - legandarny praojciec Finów
- Kalevainen / Osmoinen - potomek Kalevy
- Kalevala - kraina Kalevy
- Kalevatar / Osmotar - dziewczyna z rodu Kalevy
- Kalma - duch, władca grobów
- Kankahatar - bogini tkactwa
- Kapio - piwowarka z rodu Kalevy
- Katajatar - bogini, opiekunka jałowca
- Kaukomieli / Ahti / Kauko / Lemminkäinen / Saarelainen - syn Lempiego, wielki uwodziciel, potężny wojownik, najlepszy pieśniarz po Väinämöinenie
- Kaukoniemi - siedziba Kaukomieli
- Kauppi - handlarz, wytwarza narty
- Kave - bogini, dziewica przestworzy
- Kemi - rzeka w północnej Finlandii
- Kimmo / Kivi- duch zamieszkujący kamienie
- Kipumäki - góra chorób
- Kipuvuori - wzgórze boleści
- Kivutar - "córa choroby", bogini niosąca ulgę chorym
- Kullervo - siłacz, syn Kalervo
- Kuutar - bogini tkająca materię powietrzną, córka księżyca
- Kyllikki - żona Kaukomieli, piękność z rodu Saari
- Lempi - ojciec Kaukomieli
- Lokka - matka Ilmarinena
- Luohi - pani na Pohjoli
- Loviatar - ślepa starucha, córka Tuoni, matka chorób
- Luonnotar - bogini przestworzy, córka natury
- Luotola - zatoka u ujścia rzeki Joukoli
- Manalatar - bogini krainy umarłych
- Mariatta - dziewica, która z borówki zrodziła syna
- Mehiläinen - pszczoła
- Melatar - bogini fal prowadząca szczęśliwie statki poprzez sztormy
- Mielikki / Mimerikki - bogini lasów, żona Tapio
- Nyyrikki - bożek lasów, opiekun myśliwych i pasterzy, syn Tapio
- Otavatar - bogini Wielkiej Niedźwiedzicy, tkaczka gwiezdnej materii
- Otso - niedźwiedź
- Päivätar - bogini, prządka materii powietrznej, córka słońca
- Pellervoinen / Sampsa - bóg pól, drzew i roślin
- Pihlajatar - bogini jarzębiny
- Pohjola / Pimentola / Pohia / Sariola / Ulappala - kraina północy
- Remunen - ojciec chmielu
- Ruotus - okrutnik
- Saari - możny ród wyspiarski, z którego wywodzi się Kyllikki
- Sampo - magiczny młynek, dający szczęście, pomyślność i bogactwo
- Savo - kraina na zachód od Karelii
- Sinetär - bogini, opiekunka barwy tkanin
- Sotkotar - bogini kaczek
- Suonatar - bogini krwi
- Suovakko - kucharka na dworze Pohjoli
- Syöjätar - matka węża wodnego
- Tapio / Kuippana - bóg lasów
- Tapiola / Metsola - siedziba Tapio
- Tähetär - bogini, tkaczka materii gwiezdnej
- Tellervo - dziewica leśna, córka Tapio
- Terhenetär / Uutar - bogini mgieł powietrznych
- Tiera - towarzysz Kaukomieli
- Tuometar - bogini czeremchy
- Tuonela / Manala - otoczona rzeką siedziba Tuoni (śmierci)
- Tuoni - 1. śmierć, bóg królestwa śmierci; 2. rzeka umarłych
- Turia - Laponia
- Turso / Tursas - olbrzym, potwór morski
- Tuulikki - córa Tapio
- Tuuri / Palvoinen - bóstwo chmur
- Tyrjä - wodospad w Laponii
- Ukko - "starzec" najwyższy bóg
- Untamo - 1. bóg snu 2. Untamoinen
- Untamoinen - brat Kalervo
- Väinämöinen / Suvantolainen / Väinö - główna postać eposu, wiekowy mędrzec, zaklinacz i najlepszy pieśniarz
- Väinölä / Suvantola / Uvantola - siedziba Väinämöinena
- Vellamo - bogini wód, sprzyjająca żeglarzom, żona Ahto
- Vetehinen - bóg topieli
- Vipunen - mag, słynny znawca wiedzy tajemnej
- Virokannas - starzec przybyły z obcych krajów
- Vuoksi - rzeka łącząca jezioro Saimaa z Ładogą
(według przekładu Józefa Ozgi-Michalskiego)
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Fragmenty przekładu w tłumaczeniu Jana Brzechwy
- Kalevala - fiński epos narodowy; wystawa w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL
| ''Fakty'' TVN bardziej popularne od ''Wiadomości'' TVP |
Udział "Faktów" w grupie 4+ wyniósł w listopadzie br. 30,41 procent, jako jedyne w rankingu zanotowały wzrost udziału w rynku w stosunku do listopada 2007 roku. W tym samym miesiącu "Wiadomości" włączyło 30,17 proc. telewidzów. |
| Kownacki: Złożono zażalenie ws. nazwania prezydenta chamem |
Szef Kancelarii Prezydenta Piotr Kownacki powiedział, że zostało już złożone zażalenie na umorzenie przez prokuraturę śledztwa dotyczącego wypowiedzi posła PO Janusza Palikota, który powiedział, że uważa prezydenta Lecha Kaczyńskiego "za chama". |
| Bierze stypendium z 14 (!) kierunków studiów |
Olsztyńska uczelnia ma w swoich szeregach żaka, który studiuje na... czternastu kierunkach. Luka w prawie sprawia, że na każdym z nich może pobierać stypendium dla osób niepełnosprawnych. Dzięki temu od początku 2008 roku zdążył dostać już ponad 10 tys. zł. |
| Kraków: Obława na włamywaczy, którzy potrącili policjanta |
W Krakowie trwa obława na włamywaczy, którzy uciekając potrącili samochodem policjanta, który doznał niegroźnych obrażeń. |
| Roman Polański ma szansę na oczyszczenie z zarzutów o gwałt? |
Prawnicy Romana Polańskiego zwrócili się do do sądu w Los Angeles o oddalenie zarzutu stosunku seksualnego z 13- letnią dziewczynką. Profesor Piotr Kruszyński uważa, że naruszenie procedur przez amerykańskiego sędziego może być podstawą oczyszczenia Polańskiego z zarzutów sprzed 30 lat. Prawnik podkreśla jednak, że dowiedzenie tego może być trudne. |
| Artyści i biznesmeni przemycają narkotyki. Kryzys na rynku |
Policja jest w ostatnim czasie zbyt skuteczna w rozbijaniu gangów narkotykowych. Doszło do tego, że na rynku brakuje towaru. Powstały więc spółdzielnie osób często jeżdżących zagranicę. Każdy z wojażu przywozi dla siebie i znajomych narkotyki. Policja ma już namierzone takie spółdzielnie szczególnie popularne wśród biznesmenów i artystów estradowych - donosi ”Polityka”. |
| Burzliwa debata w Sejmie ws. odwołania marszałka Komorowskiego |
Brak szacunku do głowy państwa, prorosyjskość, brak poczucia solidarności narodowej, związki z WSI, mentorsko-rezonerska tendencja - to tylko niektóre z cech, jakie Jarosław Kaczyński przypisał Bronisławowi Komorowskiemu przedstawiając w imieniu PiS-u wniosek o jego odwołanie. Komorowski odpowiada, że tego typu "insynuacje to potwarz i podłość". - Czy można mówić tak superpodle? - pytał Komorowski. |
| Premier: Wetujący prezydent podejmuje się misji samobójczej |
Premier Donald Tusk powiedział, że prezydent, który korzysta z prawa weta "zbyt często" podejmuje się "misji samobójczej w jakimś sensie". Bo - jak podkreślił szef rządu - Polacy nie akceptują polityki polegającej na przeszkadzaniu czy blokowaniu. |
| Chlebowski: Emerytury przejściowe dla nauczycieli do 2020 roku |
PO i PSL porozumiały się w sprawie przejściowych emerytur dla nauczycieli - powiedział po środowym spotkaniu z ludowcami szef klubu PO Zbigniew Chlebowski. Koalicjanci chcą, aby emerytury przejściowe obowiązywały do 2020 roku, koszt dla budżetu szacują na 4 miliardy złotych. |
| Premier: mam powody sądzić, że po spotkaniu z Sarkozym powiem "yes, yes, yes" |
Premier Donald Tusk powiedział, iż "ma powody sądzić", że jego sobotnie spotkanie z prezydentem Francji Nicolasem Sarkozym skończy się sukcesem i Polska osiągnie oczekiwany przez siebie kompromis w sprawie pakietu klimatyczno- energetycznego. |

