Katedra w Lubece
Z Wikipedii
Katedra w Lubece – kościół katedralny wybudowany na przełomie XII/XIII w. – pierwsza tak wielka świątynia z cegły wzniesiona na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Uległa znacznemu zniszczeniu w czasie bombardowań brytyjskich w 1942. Jej odbudowa trwała do 1982. Katedra jest jednym z najznamienitszych zabytków lubeckiego hanzeatyckiego Starego Miasta, które w 1987 r. zostało wpisane na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Spis treści |
[edytuj] Budowa
W 1160 biskup Gerold przeniósł siedzibę biskupstwa z Oldenburga w Holsztynie do Lubeki, założonej rok wcześniej przez księcia saskiego Henryka Lwa. Henryk podarował biskupowi tereny na południu miasta doskonale nadające się pod budowę katedry oraz domów dla kanoników. Najpierw powstał kościół drewniany, poświęcony w 1163. W 1173 położono kamień węgielny pod budowę kamiennej katedry. Jednak z braku wystarczającej ilości kamienia w okolicy, podjęto decyzję o użyciu cegły. Kościół postawiono na planie krzyża w formie romańskiej bazyliki. W 1247 katedra została poświęcona, a jej patronami zostali Jan Chrzciciel oraz Św. Mikołaj.
[edytuj] Historia
Wkrótce potem do katedry dobudowano gotycką kruchtę (niem. Paradies). W latach 1266-1335 miała miejsce przebudowa a zarazem dalsza rozbudowa kościoła w stylu gotyckim. Podniesiono nawy boczne o ok. 20 metrów tak by były na jednej wysokości z nawą główną. W połowie XIV w. biskup Henryk II Bochholt (1317-1341) sfinansował wzniesienie gotyckiego prezbiterium we wschodniej części kościoła, zapewniając sobie tym samym uprzywilejowane miejsce pochówku. W wyniku tej rozbudowy katedry podwoiła swoją długość.
Aż do reformacji katedra podlegała biskupowi, w latach późniejszych do 1803 była własnością miasta oraz kapituły katedralnej. Po rozwiązaniu kapituły przeszła na własność miasta.
W noc poprzedzającą niedzielę palmową z 28 na 29 marca 1942 siły brytyjskie przeprowadziły atak powietrzny na lubeckie Stare Miasto. Jedna piąta centrum miasta została zniszczona, m.in. katedra. Bomby trafiły w prezbiterium, ogień strawił dach oraz organy Arpha Schnitgera, znaczna część budowli się zawaliła. Udało się jednak uratować część wystroju wnętrza katedry z krucyfiksem Bernta Notkego oraz bezcennym ołtarzem Hansa Memlinga (1491). Odbudowa katedry trwała aż do 1982. Budowa nowych organów zaplanowana jest na 2008.
Katedra jest dzisiaj jednym z trzech kościołów biskupich Północnołabskiego Kościoła Ewangelickiego (niem. Nordelbische Kirche). Biskupem od 2001 jest Bärbel Wartenberg-Potter. Dzięki wieloletniemu kantorowi i organiście Uwe Röhlemu (1925-2005) katedra gości co roku Muzyczny Festiwal Schlezwiku-Holsztynu.
[edytuj] Wystrój wnętrz
[edytuj] Krzyż triumfalny
W nawie głównej katedry znajduje się imponujących rozmiarów (17 metrów wysokości) krzyż triumfalny (łac. crux triumphalis), wykonany przez słynnego artystę lubeckiego Bernta Notkego. Krucyfiks został ufundowany przez biskupa Lubeki Alberta II Krummendiek w 1477.
[edytuj] Lektorium z zegarem
Zewnętrzne dekoracje lektorium są również dziełem Bernta Notkego. Zegar w południowej części lektorium pochodzi z 1628.
[edytuj] Ołtarze
Słynny ołtarz Hansa Memlinga Tryptyk Męki Pańskiej z kaplicy Greverade w północnej części nawy bocznej trafił po wojnie do zbiorów sztuki średniowiecznej Muzeum Historii Sztuki i Kultury mieszczącego się w klasztorze św. Anny. Obecnie w katedrze można podziwiać wiele innych ołtarzy szafowych z okresu średniowiecza, ufundowanych przez cechy rzemieślnicze i gildie kupieckie, na przykład ołtarz młynarzy (niem. Mühlerknechte) z 1460.
[edytuj] Kaplice
W południowej części nawy bocznej znajduje się sarkofag dłuta flamandzkiego rzeźbiarza Thomasa Quelinusa, w którym spoczywają szczątki duńskiego kanclerza von Lente.
Drugi nagrobek autorstwa Quelinusa dla księcia biskupa Augusta Friedricha obejrzeć można w pochodzącej z 1445 Marintidenkapelle na wschodnim krańcu prezbiterium.
[edytuj] Legenda
Wedle legendy w VIII w. Karol Wielki przebywał w Saksonii na polowaniu, w czasie którego tropił bardzo okazałego jelenia. Po długim pościgu udało mu się w końcu dogonić zwierzę. Nie był jednak w stanie ani go zabić ani pojmać. Puścił jelenia wolno, założywszy mu przedtem na porożu złoty łańcuch. Czterysta lat później, kiedy Połabianie i Saksończycy przyjęli chrześcijaństwo, na polowanie udał się Henryk Lew, założyciel Lubeki. Henryk oddalił się od swoich ludzi, aby w spokoju przemyśleć projekt budowy katedry w Lubece. Książę chciał ufundować kościół, ale brakowało mu pieniędzy. Kiedy właśnie zastanawiał się w jaki sposób znaleźć fundusze na budowę, drogę zaszedł mu wielki jeleń, w którego porożu lśnił diamentowy krzyż. Henryk zobaczył w tym znak boży. Zabił zwierzę a następnie zdjął krzyż z jego rogów. Zaraz potem jeleń podniósł się i oddalił w głąb lasu. Henryk mając już wystarczająco środków, położył kamień węgielny pod budowę świątyni. Wedle legendy kamień węgielny spoczywa na świętym źródle pogan, które do dnia dzisiejszego próbuje uwolnić się od ciężaru katedry. Z tego powodu wieże katedry są krzywe.
Wyrazem pamięci o fundatorze lubeckiej katedry jest stojąca na katedralnym placu wierna kopia Lwa Brunszwickiego wykonana z brązu w 1975.
[edytuj] Literatura
- Johannes Baltzer, Friedrich Bruns, Die Bau- und Kunstdenkmäler der Freien und Hansestadt Lübeck, tom III, Kirche zu Alt-Lübeck. Dom. Jakobikirche. Ägidienkirche, Verlag von Bernhard Nöhring, Lubeka, 1920, s. 9-304, wyrukowane ponownie w niezmienionej formie w 2001 ISBN 3-89557-167-9
- Paul Brockhaus (wyd.), Vom Lübecker Dom, Lubeka, 1958
- Wolfgang Grusnick, Friedrich Zimmermann, Der Dom zu Lübeck, Verlag Langewiesche, Königstein i.T., 1996 ISBN 3-7845-0827-8
- Matthias Riemer, Domus Dei - Bei Gott zu Hause. Raumkonzepte im Lübecker Dom - eine Annäherung, [w:] Das Gedächtnis der Hansestadt Lübeck: Festschrift für Antjekathrin Graßmann zum 65. Geburtstag, Lubeka, Schmidt-Römhild, 2005 ISBN 3-7950-5555-5
- Heinrich Christian Zietz, Ansichten der Freien Hansestadt Lübeck und ihrer Umgebungen, Frankfurt a. M., 1822
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Katedra w Lubece: strona oficjalna (de)(en)
- O katedrze z oficjalnej strony Lubeki (de)
- O katedrze lubeckiej (en)
Katedra w Akwizgranie • Katedra w Spirze • Pałac arcybiskupi w Würzburgu, ogrody pałacowe i Plac Rezydencji • Kościół pielgrzymkowy w Wies • Pałace Augustusburg i Falkenlust w Brühl • Katedra Mariacka i Kościół św. Michała w Hildesheim • Zabytki rzymskie (Porta Nigra, most rzymski, Termy Cesarskie, amfiteatr rzymski, Barbarathermen, Bazylika Konstantyna), kolumna w Igel, Katedra św. Piotra i Kościół Najświętszej Marii Panny w Trewirze • Lubeka miasto hanzeatyckie • Pałace i zespoły parkowe w Poczdamie i Berlinie • Opactwo i klasztor Altenmünster w Lorsch • Kopalnie w Rammelsberg oraz zespół zabytkowy w Goslar • Bamberg - miasto i katedra św. Piotra i Jerzego • Cysterski zespół klasztorny w Maulbronn • Kolegiata, zamek i Stare Miasto w Quedlinburgu • Huta żelaza w Völklingen • Kopalnia skamielin w Messel • Katedra w Kolonii • Budynki Bauhausu w Dessau i Weimarze • Zabytki upamiętniające pobyt Lutra w Eisleben i Wittenberdze • Klasycystyczny Weimar • Wyspa Muzeów w Berlinie • Zamek Wartburg koło Eisenach • Ogrody Dessau-Wörlitz • Wyspa klasztorna Reichenau na Jeziorze Bodeńskim • Kompleks przemysłowy kopalni Zollverein w Essen • Górna Dolina Środkowego Renu • Stare Miasta Stralsundu i Wismaru • Zabytki doliny Łaby koło Drezna • Ratusz i posąg Rolanda w Bremie • Park mużakowski w Bad Muskau • Limes górnogermańsko-retycki • Stare miasto w Ratyzbonie wraz z dzielnicą Stadtamhof • Modernistyczne zespoły mieszkaniowe Berlina
| Kaczyński: Była ciekawa wymiana opinii z Klausem |
- Rozmowa z Vaclavem Klausem była bardzo ciekawa - powiedział Lech Kaczyński po spotkaniu z prezydentem Czech. Klaus przekonywał z kolei, że sprawa kryzysu gazowego będzie "w miarę szybko rozwiązana". - Załatwimy to w ciągu kilku dni - zapewnił. |
| Ochroniarze wyganiają bezdomnych paralizatorami na mróz |
Ochroniarze z wrocławskiego Dworca Głównego przeganiają koczujących tam bezdomnych na dwudziestostopniowy mróz - informuje "Gazeta Wyborcza". Na opornych mają pałki, gaz i paralizatory. |
| Sklep z dopalaczami znowu otwarty |
Sklep w centrum Warszawy, w którym można kupić substancje w działaniu przypominające narkotyki, znów działa. - To dopiero początek kontroli - zapewnia Urząd Kontroli Skarbowej |
| Lech Kaczyński rozmawiał z prezydentem Autonomii Palestyńskiej |
Lech Kaczyński rozmawiał z prezydentem Autonomii Palestyńskiej Mahmudem Abbasem. Telefoniczna rozmowa przywódców dotyczyła konfliktu w Strefie Gazy - poinformowała prezydencka kancelaria na swojej stronie internetowej. |
| Tusk: W najbliższych dniach dojdzie do rozwiązania problemu |
- Kwestia bezpieczeństwa energetyczne powinna w Unii Europejskiej przejść z etapu deklaracji do czynów; obecny kryzys gazowy pokazuje, że to konieczność - ocenił premier Donald Tusk dziś w Bratysławie po spotkaniu szefów rządów państw Grupy Wyszehradzkiej. |
| Napad z bronią na bank w Tarchominie |
Uzbrojony mężczyzna obrabował bank spółdzielczy w Tarchominie. Sterroryzował pracowników, zabrał pieniądze i oddalił się z łupem. |
| Polscy obserwatorzy rozwiążą gazowy kryzys? |
Rosja nie zgodziła się na misję Unii Europejskiej, która miała zakończyć spór o dostawę gazu na Zachód przez terytorium Ukrainy. Jak się dowiedział portal Gazeta.pl, już ustalono, że w misji mieli wziąć udział m.in. polscy eksperci. Misja jest jednym z warunków, jakie Rosja postawiła przed wznowieniem tranzytu gazu na Zachód. Przy sprzeciwie Moskwy, nie wiadomo, czy eksperci zakończą gazowy kryzys. |
| Policja postrzeliła ściganego |
Dzisiaj tuż przed godz. 17, łódzcy policjanci postrzelili mężczyznę ściganego listem gończym. |
| Klich: Nowy model dowództwa wymaga zmiany w konstytucji |
Proponowany nowy model dowodzenia i kierowania wojskiem, przewidujący m.in. nowe stanowisko szefa obrony, wymaga niewielkiej zmiany w konstytucji - powiedział minister obrony Bogdan Klich. |
| Tuż przed wylotem do Pragi prezydent spotkał się z Pawlakiem |
Prezydent Lech Kaczyński spotkał się, tuż przed wylotem do czeskiej Pragi, z wicepremierem i ministrem gospodarki Waldemarem Pawlakiem w sprawie kryzysu gazowego. |
