Kirgistan
Z Wikipedii
| Кыргыз Республикасы Кыргызская Республика Republika Kirgistanu |
|||||
|
|||||
| Hymn: Ak möngülüü aska | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | kirgiski, rosyjski | ||||
| Stolica | Biszkek | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Kurmanbek Bakijew | ||||
| Szef rządu | premier Igor Chudinow | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
84. na świecie 198 500 km² 3,6% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
111. na świecie 5 357 0001▲ 27 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | som (KGS) | ||||
| Niepodległość | od ZSRR 31 sierpnia 1991 |
||||
| Strefa czasowa | UTC +6 | ||||
| Kod ISO 3166 | KG | ||||
| Domena internetowa | kg | ||||
| Kod samochodowy | KS | ||||
| Kod telefoniczny | +996 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) |
|||||
Kirgistan, Republika Kirgiska (kirgiski Кыргызстан, Кыргыз Республикасы trl. i trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; ros. Кыргызстан, Кыргызская Республика trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Riespublika) – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1099 km).
Spis treści |
[edytuj] Ustrój polityczny
Kirgistan jest republiką zgodnie z konstytucją z 5 maja 1993 (nowelizacja październik 1994). Na czele państwa stoi prezydent wybierany na pięcioletnią kadencję w wyborach powszechnych. Głównym organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowy parlament (Żogorku Kenesz) wybierany na kadencję pięcioletnią i składający się początkowo ze Zgromadzenia Ustawodawczego (35 członków) i Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (70 członków). Zgodnie z wynikiem referendum z 2005 parlament jest jednoizbowy i składa się z 75 posłów. Zgodnie z nową konstytucją od 2010 będzie 90 posłów. Żogorku Kenesz zastąpił składającą się z 350 członków Radę Najwyższą. Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele z premierem powoływanym przez prezydenta. Kirgistan od XII 1991 jest członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw.
[edytuj] Siły zbrojne
Budżet wydawany na wojsko wynosi 47 000 000 USD (jako procent PNB 2,6%). Siły lądowe liczą 9 800 żołnierzy. Lotnictwo dysponuje samolotami bojowymi MiG-21 (48 szt.) i L-39 (4 szt.).
[edytuj] Geografia
Kirgistan to kraj pozbawiony dostępu do morza. Góry zajmują 93% terytorium państwa. Największą wysokość ma położony na południowym wschodzie kraju łańcuch górski Tien-szan, gdzie znajduje się najwyższy szczyt Kirgistanu – Szczyt Zwycięstwa (kirg. Dżengisz Czokusu) o wysokości 7439 m n.p.m.. W czasach ZSRR szczyt nosił nazwę Pik Pobiedy. W górach Tien-szan znajduje się także największe jezioro Kirgistanu Issyk-kul, będące równocześnie drugim co do wielkości jeziorem górskim na świecie, którego powierzchnia wynosi 6236 km², a głębokość sięga 669 m. Rzeki Kirgistanu, z których główną jest Naryn, to przeważnie dopływy Syr-darii. Klimat kraju na przeważającym obszarze kontynentalny suchy. Niektóre z wysoko położonych obszarów pokryte są wieczną zmarzliną.
[edytuj] Podział administracyjny
Zobacz więcej w osobnym artykule: podział administracyjny Kirgistanu.Kraj dzieli się na 7 obwodów:
1. Dodatkowo wyróżniony jest okręg stołeczny (Biszkek).
Na niższym szczeblu podziału administracyjnego wyróżnia się 18 miast, 31 osiedli miejskich i 40 okręgów wojewódzkich.
[edytuj] Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: historia Kirgistanu.
Kirgistan został podbity przez carską Rosję w 1864. Pod panowaniem radzieckim od 1919, początkowo jako Kara-Kirgiski Obwód Autonomiczny, a następnie Kirgiska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, a od 5 grudnia 1936 jako Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka. Kirgistan uzyskał niezależność wraz z rozpadem Związku Radzieckiego w 1991. W drugiej połowie marca 2005 wybuchła tam Tulipanowa rewolucja, która obaliła prezydenta Askara Akajewa 24 marca tego samego roku.
[edytuj] Gospodarka
Kirgistan to mały, górzysty kraj z dominacją sektora rolniczego w gospodarce. Uprawia się głównie pszenicę, ziemniaki, buraki cukrowe, tytoń, bawełnę. Rozwinięta jest również hodowla zwierząt, pewne ilości wełny i produktów mięsnych przeznaczane są na eksport. Kirgistan eksportuje również takie dobra jak złoto, rtęć, uran, energia elektryczna. Podkreśla się sukcesy Kirgistanu w transformacji swego ustroju zgodnie z regułami gospodarki rynkowej. Ostry kryzys gospodarczy, jaki Kirgistan przeżył w pierwszych latach po rozpadzie ZSRR udało się zahamować dzięki szeroko zakrojonemu programowi stabilizacyjnemu. Pozwoliło to na obniżenie poziomu inflacji z 88% w 1994 do 15% w 1997. Przeprowadzono działania stymulujące rozwój gospodarczy kraju. Nastąpiła prywatyzacja ziemi i przedsiębiorstw. Najpoważniejsze problemy kraju, które wymagają stałych działań rządu to znaczne zadłużenie zagraniczne, inflacja, nieszczelny system podatkowy oraz bezpośrednie uzależnienie od nastrojów panujących w gospodarce Rosji.
[edytuj] Transport
W Kirgistanie jest 22 400 km dróg o twardej nawierzchni, 340 km linii kolejowych i 600 km śródlądowych szlaków wodnych. Główne lotnisko międzynarodowe to Bishkek Internatonal, Biszkek.
[edytuj] Demografia
[edytuj] Statystyki demograficzne
| (2005) | |
| Liczba ludności | 5 146 281 |
| Ludność według wieku | |
| 0 - 14 lat | 31,6% |
| 15 - 64 lat | 62,3% |
| ponad 64 lata | 6,2% |
| Wiek (mediana) | |
| W całej populacji | 23,39 lat |
| Mężczyzn | 22,52 lat |
| Kobiet | 24,27 lat |
| Przyrost naturalny | 1,29% |
| Współczynnik urodzeń | 22,48 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 7,13 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | -2,74 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,04 mężczyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 0,96 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,64 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 35,64 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 40,97 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 30,03 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 68,16 lat |
| Mężczyzn | 64,16 lat |
| Kobiet | 72,38 lat |
| Rozrodczość | 2,7 urodzin/kobietę |
[edytuj] Ludność
Według ostatniego spisu powszechnego w Kirgistanie zamieszkują przedstawiciele 154 narodowości i grup etnicznych. Przedstawiciele narodowości tytularnej w liczbie ok. 3,2 miliona stanowią większość w kraju. Drugą co do wielkości narodowością są Uzbecy (650 tysięcy), którzy zamieszkują głównie tereny obwodu oszyńskiego. W Kirgistanie zamieszkuje również około 500 tysięcy Rosjan, zamieszkujących głównie w Biszkeku i okolicach. Dunganie to mniejszość chińska wyznająca islam; stanowią 1,2% ludności (ok 55 tys.). Stolica Kirgistanu, w odróżnieniu od reszty kraju, jest miastem w znacznym stopniu rosyjskojęzycznym.
[edytuj] Media
W Kirgistanie ukazuje się 114 dzienników (w tym 42 w języku kirgiskim) w łącznym nakładzie 1 529 000 oraz 42 czasopisma (16 w języku kirgiskim). Największe dzienniki to wydawany w języku kirgiskim 6 razy w tygodniu Kyrgyz Tuusu istniejący od 1924 r. wydawany w nakładzie 180 000 oraz Słowo Kirgistana wydawany od 1925 r. w języku rosyjskim. Telewizja Kyrgyz Television i radio Kyrgyz Radio nadające w 4 językach. Oficjalna agencja prasowa Kyrgyzkabar z siedzibą w Biszkeku.
[edytuj] Kultura
| Data | Polska nazwa | Oryginalna nazwa |
| 1 stycznia | Nowy Rok | Жаңы жыл |
| 5 maja | Święto Konstytucji | Конституция күнү |
| 31 sierpnia | Dzień Niepodległości | Эгемендүүлүк күнү |
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Zobacz też
Albania · Andora · Armenia · Austria · Azerbejdżan · Białoruś · Belgia · Bośnia i Hercegowina · Bułgaria · Chorwacja · Cypr · Czechy · Czarnogóra · Dania · Estonia · Finlandia · Francja · Gruzja · Grecja · Holandia · Hiszpania · Irlandia · Islandia · Kanada · Kazachstan · Kirgistan · Liechtenstein · Litwa · Luksemburg · Łotwa · Macedonia · Malta · Mołdawia · Monako · Niemcy ·Norwegia · Polska · Portugalia · Rosja · Rumunia · San Marino · Serbia · Słowacja · Słowenia · Stany Zjednoczone · Szwajcaria ·Szwecja · Tadżykistan · Turcja · Turkmenistan · Ukraina · Uzbekistan · Węgry · Wielka Brytania · Włochy
Rosja • Chiny • Kazachstan • Tadżykistan • Kirgistan • Uzbekistan
Armenia • Azerbejdżan • Białoruś • Gruzja1 • Kazachstan • Kirgistan • Mołdawia • Rosja • Tadżykistan • Turkmenistan2 • Ukraina3 • Uzbekistan
1 Gruzja wypowiedziała członkostwo; decyzja wchodzi w życie 18 sierpnia 2009 roku.
2 Turkmenistan jest członkiem stowarzyszonym od 26 sierpnia 2005 roku.
3 Ukraina dotychczas nie ratyfikowała Statutu WNP.
Białoruś • Kazachstan • Kirgistan • Rosja • Tadżykistan • Uzbekistan
Albania • Angola • Antigua i Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Chińska • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Togo • Tonga • Trynidad i Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Wspólnota Europejska w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
| Związkowa antyreklama szpitali spółek |
„Dostawka na szpitalnym korytarzu z 70-procentowym rabatem” - to wizja ochrony zdrowia w biuletynie „Solidarności”. Ma się urzeczywistnić po zamianie szpitali w spółki. |
| Październikowy zryw ustawowy |
Nadzwyczajna mobilizacja w szeregach PO-PSL. Do końca października Sejm ma uchwalić ponad 120 ustaw |
| Kania pozywa Dochnala |
Sąd Rejonowy w Mysłowicach przesłucha lobbystę Marka Dochnala w procesie, jaki za zniesławienie wytoczyła mu dziennikarka Dorota Kania. |
| Pierwsze czytanie, Ewangelia, drugie czytanie. I pod prąd |
Od niedzieli 253 hierarchów Kościoła katolickiego zastanawia się w Rzymie, jak przybliżyć Biblię katolikom. 59-letni metropolita poznański abp Stanisław Gądecki chce zaproponować zmiany w przebiegu mszy świętej |
| Każdy daje 10 zł na TVP i Polskie Radio |
Publiczna opłata licencyjna pobierana co miesiąc od każdego Polaka - to propozycja stowarzyszeń twórczych na nowy rodzaj abonamentu radiowo-telewizyjnego |
| B. prezydenta Opola nie przyjęto do aresztu, bo się spóźnił |
Skazanego za korupcję byłego prezydenta Opola Leszka Pogana nie przyjęto w poniedziałek do aresztu, gdzie stawił się, by odbyć karę więzienia. Pogan spóźnił się około dwóch godzin. |
| Pogan ugrał jeszcze jedną noc |
Leszek Pogan noc z poniedziałku na wtorek miał spędzić w więzieniu. Ale został odesłany do domu, bo gdy pojawił się na miejscu, nie pracowała już administracja. - Muszę znów przyjechać jutro - skomentował i wsiadł do taksówki. |
| Brutalne zabójstwo 16-latki. Policja zatrzymała podejrzanego |
Policjanci ze specjalnej grupy powołanej przez komendanta wojewódzkiego Policji we Wrocławiu zatrzymali mężczyznę podejrzanego o zabójstwo 16-letniej gimnazjalistki, do którego doszło pod koniec września br. we Wrocławiu. 27-latkowi grozi kara dożywotniego więzienia. |
| Dyrektor ośrodka rehabilitacji oskarżony o molestowanie pracownicy |
Prokuratura rejonowa w Prudniku oskarżyła o molestowanie seksualne pracownicy dyrektora ośrodka rehabilitacji w Racławicach Śląskich. Akt oskarżenia trafił do sądu - poinformowała rzecznik opolskiej prokuratury okręgowej, Lidia Sieradzka. |
| Lekarka "Janosikowa" nie przyznaje się do winy |
Krakowska lekarka, która leczyła bezdomnych i została oskarżona o wyłudzenie pieniędzy z kasy chorych, przed sądem nie przyznała się do winy. W poniedziałek złożyła wyjaśnienia. |
