Naturalny satelita
Z Wikipedii
Naturalny satelita (księżyc) - ciało niebieskie pochodzenia naturalnego, obiegające planetę (lub planetoidę).
Ściśle rzecz biorąc planeta i jej księżyce krążą wokół wspólnego środka masy. Tradycyjnie tylko największy obiekt z takiego układu jest nazywany planetą, lecz w przypadku planety i księżyca o zbliżonych rozmiarach mówi się czasem o planetach podwójnych (np. układy Ziemia - Księżyc i Pluton - Charon).
W Układzie Słonecznym można mówić o odkrytych 166 naturalnych satelitach. (Najprawdopodobniej wiele innych krąży wokół planet w układach pozasłonecznych). Duże planety gazowe posiadają rozbudowany system satelitów, Merkury i Wenus nie mają księżyców, Pluton ma trzy księżyce - jeden duży i dwa mniejsze, Mars ma dwa niewielkie księżyce, Ziemia ma jeden stosunkowo duży księżyc.
Spis treści |
[edytuj] Pochodzenie księżyców
Ze względu na orbitę księżyce dzieli się na regularne i nieregularne.
Księżyce regularne, krążą w tą samą stronę co planeta obiega Słońce, po orbitach prawie kołowych, położonych (z niewielkimi odchyleniami) w płaszczyźnie obrotu planety. Przeważa pogląd, że powstały w wyniku kondensacji tego samego dysku protoplanetarnego, z którego uformowała się planeta, wokół której krąży dany księżyc. Wyjątkiem od tej reguły jest Tryton księżyc Neptuna, który krąży przeciwnie do ruchu obrotowego planety.
Księżyce nieregularne, krążą po orbitach nie leżących w płaszczyźnie obrotu planety, ich orbity są wydłużone i zazwyczaj są znacznie odległe od planety, ich orbity określane są czasami jako chaotyczne. Satelity te są niewielkie. Przypuszcza się, że księżyce te są przechwyconymi przez planetę obcymi obiektami. Nie ma ustalonych poglądów na temat mechanizmu przechwycania. Podczas przechwycania musi nastąpić utrata części energii przechwycanego ciała, może to nastąpić w wyniku; oporu w atmosferze planety lub jej dysku protoplanetarnym, zderzeniem z innym drobnym ciałem kosmicznym, zderzeniem z większym ciałem powodującym rozerwanie, oddziaływaniem grawitacyjnym drugim (oprócz planety) ciałem.
Jedna z hipotez powstania Księżyca, obecnie uważana za najpewniejszą, głosi że powstał on z materii wyrzuconej z Ziemi w wyniku potężnego uderzenia, hipoteza ta nie wyjaśnia wszystkich problemów i ma przeciwników.
Ponieważ większość księżyców jest znana tylko z obserwacji z dużej odległości, teorie dotyczące ich powstania są zwykle niepewne.
[edytuj] Charakterystyka fizyczna
Większość księżyców Układu Słonecznego charakteryzuje obrót synchroniczny względem ich planet macierzystych; wyjątkiem jest satelita Saturna, Hiperion, który obraca się chaotycznie z powodu mnogości zewnętrznych obiektów wpływających na jego ruch. Żaden z księżyców nie ma swoich własnych księżyców; siły pływowe planety powodują, że orbity wokół księżyców są niestabilne. Kilka księżyców ma jednak towarzyszy w swoich punktach Lagrange'a (np. satelity Saturna: Tetyda i Dione).
Ostatnie odkrycie księżyca Idy, Daktyla, potwierdza, że niektóre z planetoid mogą posiadać księżyce. Niektóre z nich, jak na przykład Antiope, to podwójne planetoidy, z dwoma składnikami równej wielkości.
[edytuj] Księżyce w Układzie Słonecznym
Największe księżyce w naszym układzie planetarnym to satelita Ziemi Księżyc, księżyce galileuszowe Jowisza: Io, Europa, Ganimedes i Kallisto, satelita Saturna Tytan oraz księżyc Neptuna Tryton; wszystkie one mają powyżej 3000 km średnicy.
Tabela szeregująca księżyce Układu Słonecznego według średnicy; w dodatkowej kolumnie dla porównania przedstawione są też ważniejsze planetoidy, planety i obiekty pasa Kuipera.
| Średnica [km] | Ziemia | Mars | Jowisz | Saturn | Uran | Neptun | Pluton | Inne obiekty |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 5000-6000 | Ganimedes | Tytan | ||||||
| 4000-5000 | Kallisto | Merkury |
||||||
| 3000-4000 | Księżyc | Io |
||||||
| 2000-3000 | Tryton | Pluton Eris |
||||||
| 1000-2000 | Rea |
Charon |
90377 Sedna 90482 Orcus |
|||||
| 100-1000 | Himalia |
Enceladus | Miranda |
Proteusz |
Ceres |
|||
| 50-100 | Tebe |
Pandora | Kaliban |
Talassa |
Hydra Nix |
(zbyt wiele, by wymienić) | ||
| 10-50 | Fobos |
Karme |
Siarnaq
Atlas |
Ofelia
Kordelia |
S/2002 N 1 |
(zbyt wiele, by wymienić) | ||
| mniej niż 10 | Cruithne¹ | Co najmniej 47 (wymienione w artykule Lista satelitów Jowisza) |
Erriapo Narvi |
(zbyt wiele, by wymienić) |
¹ Jest to właściwie planetoida krążąca po orbicie okołosłonecznej w rezonansie z Ziemią 1:1, umieszczona tu dla porównania.
Poza księżycami planet, znanych jest ponad 100 księżyców planetoid, czyli planetoid krążących wokół innych planetoid.
[edytuj] Zobacz też
- Księżyce planet w Układzie Słonecznym
- Księżyc Ziemi
- Księżyce Marsa
- Księżyce Jowisza
- Księżyce Saturna
- Księżyce Urana
- Księżyce Neptuna
- Księżyce Plutona
- Nazewnictwo księżyców
- Quasi-satelita
- Lista ciał planetarnych
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Księżyce Jowisza
- Dane dotyczące księżyców Jowisza
- Nowe księżyce Jowisza (odkryte w 2000)
- Nowe księżyce Jowisza (odkryte w 2002)
- Nowe księżyce Jowisza (odkryte w 2003)
[edytuj] Księżyce Saturna
- Nowe księżyce Saturna (odkryte w 2000)
- Nowe księżyce Saturna (odkryte w 2003)
- Nowe księżyce Saturna (odkryte w 2005)
[edytuj] Księżyce Urana
[edytuj] Księżyce Neptuna
[edytuj] Księżyce Plutona
[edytuj] Wszystkie księżyce
|
Pierścienie Jowisza • Lista naturalnych satelitów Jowisza • Księżyce planet w Układzie Słonecznym |
|
| Grupa Amaltei (4): | |
| Księżyce Galileuszowe (4): | |
| (1): | |
| Grupa Himalii (5): |
Leda • Himalia • Lizytea • Elara • S/2000 J 11 |
| (2): | |
| Grupa Ananke (16): |
Ananke • Praxidike • Harpalyke • Jokasta • Euanthe • Thyone (jądro) |
| Grupa Karme (17): |
S/2003 J 17 • S/2003 J 10 • Pasithee • Chaldene • Arche • Isonoe • Erinome • Kale • Aitne • Taygete • S/2003 J 9 • Karme • S/2003 J 5 • S/2003 J 19 • Kalyke • Eukelade • Kallichore |
| Grupa Pazyfae (13): |
Eurydome • S/2003 J 23 • Hegemone • Pazyfae • Sponde • Cyllene • Megaclite • S/2003 J 4 • Callirrhoe • Sinope • Autonoe • Aoede • Kore |
| (1): | |
|
Lista jest posortowana według odległości od Jowisza. Księżyce regularne mają nazwy pogrubione. Nazwy tymczasowe opisano kursywą.
|
|
Bezimienne (8)
S/2004 S 7 • S/2004 S 12 • S/2004 S 13 • S/2004 S 17 • S/2006 S 1 • S/2006 S 3 • S/2007 S 2 • S/2007 S 3
Przypuszczalne (3)
S/2004 S 3 • S/2004 S 4 • S/2004 S 6
Ariel • Belinda • Bianka • Desdemona • Ferdynand • Francisco • Julia • Kaliban • Kordelia • Kresyda • Kupid • Mab • Margaret • Miranda • Oberon • Ofelia • Perdyta • Porcja • Prospero • Puk • Rozalinda • Setebos • Stefano • Sykoraks • Trinkulo • Tytania • Umbriel
Despoina • Galatea • Halimede • Laomedea • Larissa • Najada • Nereida • Neso • Proteusz • Psamathe • Sao • Talassa • Tryton
Słońce · Merkury · Wenus · Ziemia · Mars · Ceres · Jowisz · Saturn · Uran · Neptun · Pluton · Makemake · Eris
Planeta · Planeta karłowata · Księżyce: Ziemi · Marsa · Planetoid · Jowisza · Saturna · Urana · Neptuna · Plutona · Eris
Małe ciała: Meteoroidy · Planetoidy (Pas planetoid) · Centaury · TNO (Pas Kuipera/Dysk rozproszony) · Komety (Obłok Oorta)
| Rząd chce nowych ustępstw od Amerykanów |
PRZEGLĄD PRASY. 16 września zaczną się rozmowy o statusie wojsk USA w Polsce, dowiedziała się "Rzeczpospolita". Pierwsza runda odbędzie się w Waszyngtonie. |
| Kompromitacja ABW: zatrzymany przemytnik okaleczył się nożem |
PRZEGLĄD PRASY. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego od ponad tygodnia usiłuje ukryć kolejną poważną wpadkę - pisze "Dziennik". Zatrzymany na granicy przemytnik zdołał wyjąć z samochodu nóż i zadać sobie cios w szyję. |
| W pracy wyzywali mnie od najgorszych |
Koledzy obmacywali mnie w pracy i zmuszali do oglądania pornograficznych zdjęć - opowiada pracownica kieleckiej firmy. Teraz sprawą zajmuje się prokuratura |
| Nauczyciel z awansem, ale bez chęci |
W szkole, która zatrudnia najlepiej opłacanych nauczycieli dyplomowanych, uczniowie mają gorsze wyniki niż tam, gdzie pracują nauczyciele gorzej wykwalifikowani - alarmuje NIK. |
| Dzieci samotne w sieci |
Niewielu dorosłych boi się pedofilów czyhających na dzieci w internecie - wynika z badań CBOS i portalu Gazeta.pl. |
| Polski ślad więzień CIA |
W Polsce istniał tajny ośrodek CIA - tej treści notatkę wywiadu poznało w 2006 r. trzech urzędników rządu PiS: Ziobro, Kaczmarek i Wassermann. Czy ośrodek służył Amerykanom jako więzienie dla terrorystów z al Kaidy? Sprawdza to prokuratura |
| PiS pożegna się z kilkoma uczestnikami szkolenia w Sierakowie |
Sekretarz generalny PiS Jarosław Zieliński powiedział, że jego ugrupowanie zrezygnuje ze współpracy z osobami, które przewodziły w "niegodnych zachowaniach" na szkoleniu młodzieżówki partii w Sierakowie pod Poznaniem. Według niego, będzie to kilka osób. |
| Rząd o tekście dziennik.pl: to głupi dowcip gazety, która chce być cytowana |
Zdaniem ministra w kancelarii premiera Rafała Grupińskiego, nie ma groźby zerwania koalicji PO-PSL. Również szef gabinetu politycznego premiera Sławomir Nowak zaprzeczył, by PO postawiła jakiekolwiek ultimatum PSL. Portal dziennik.pl poinformował w czwartek wieczorem, że "nieoficjalnie dowiedział się, iż" Platforma grozi PSL zerwaniem koalicji. Według portalu, PO stawia ludowcom ultimatum: albo poprą pakiet ustaw, albo nastąpi koniec koalicji. O tym, miał - według dziennika.pl - zdecydować czwartkowy zarząd. |
| Prezydent: Szczególna sytuacja Polski w UE jest nie do pozazdroszczenia |
Prezydent Lech Kaczyński w czasie spotkania z ambasadorami mówiąc o stosunkach panujących w Unii Europejskiej, stwierdził, że istnieje właściwie dyrektoriat dwóch państw - Berlina i Paryża, a " szczególna sytuacja Polski w Unii jest w jakimś sensie nie do po zazdroszczenia". Prezydent podkreślił, że naszemu krajowi zależy na dobrych stosunkach z Rosją, ale Polska nie może być niczyją strefą wpływów. Prezydent przyznał też, że jest zaniepokojony relacjami między Polską a Niemcami. |
| Polski Kościół proponuje: Matka Boska patronką Unii Europejskiej |
Figurka Matki Boskiej w Parlamencie Europejskim? Tak może być, jeśli eurodeputowani poprą pomysł polskiego Kościoła |
