Obrona Warszawy (1939)

Z Wikipedii

Obrona Warszawy Kampania wrześniowa 1939
Data	8-28 września 1939
Miejsce	Warszawa
Wynik	wygrana Niemców
Terytorium	II Rzeczpospolita
Strony konfliktu Polska Niemcy Dowódcy Walerian Czuma Juliusz Rómmel Hans Georg Reinhardt Siły Armia Warszawa 4 Dywizja Pancerna Straty 20000 poległych żołnierzy i 16000 rannych kilkanaście tysięcy cywilów kilka tysięcy zabitych

Stanowisko przeciwlotniczego ckm w pobliżu dworca (Aleje Jerozolimskie) w czasie obrony Warszawy

Płonący Zamek Królewski w Warszawie po ostrzale przez artylerię niemiecką 17.09.1939

Płonąca, bombardowana przez Luftwaffe w nalocie dywanowym Warszawa, 24.09.1939

Niemcy pod koniec oblężenia Warszawy

Obrona Warszawy – bitwa powietrzna i lądowa stoczona w obronie stolicy Polski w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku przez Wojsko Polskie i ludność cywilną z oddziałami 3 i 4 Armii Wehrmachtu oraz jednostkami 1 i Floty Powietrznej Luftwaffe.

[edytuj] Działania wojenne

Od 1 do 6 września 1939 walkę w obronie stolicy prowadziła Brygada Pościgowa oraz pododdziały Ośrodka Obrony Przeciwlotniczej Warszawa (czynna OPL) i mieszkańcy miasta zorganizowani w ramach biernej OPL.

3 września minister spraw wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki rozkazał gen. bryg. Walerianowi Czumie zorganizować obronę miasta przed zagonem pancerno-motorowym z kierunku południowo-zachodniego (niemiecki XVI Korpus Pancerny). Pierwszy Sztab Obrony Warszawy stanowili oficerowie Komendy Głównej Straży Granicznej. Szefem Sztabu mianowany został płk dypl. Tadeusz Tomaszewski. Do obrony stolicy skierowano oddziały 5 Dywizji Piechoty pozostającej w odwodzie Naczelnego Wodza.

6 września Prezydent RP Ignacy Mościcki wraz z władzami państwa wobec bezpośredniego zagrożenia natarciem niemieckim ewakuowali się do Nałęczowa. Począwszy od 6 września, rozpoczęło się także formowanie formacji obrony cywilnej, Robotniczej Brygady Obrony Warszawy.

8 września do obrzeży Warszawy dotarły oddziały niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. Tego dnia powstała także Armia Warszawa. 8 i 9 września od strony Ochoty i Woli rozpoczął się atak Wehrmachtu na Warszawę. OKW próbowało zdobyć stolicę Polski z zaskoczenia siłami dwóch dywizji pancernych ( 1 i 4 D Panc), które w dniu 6 września dokonały skutecznego przełamania frontu polskiego pod Piotrkowem.^[1]. Atak 4 Dywizji Pancernej Wehrmachtu na Ochotę i Wolę (ulicami Grójecką i Wolską) załamał się wobec skutecznej polskiej obrony i opłacony został wysokimi stratami po stronie niemieckiej^[2].

9 września płk dypl. Marian Porwit mianowany został dowódcą Odcinka "Warszawa-Zachód". W dniach 13-15 września miasto zostało całkowicie okrążone. Stefan Starzyński, komisaryczny prezydent miasta i komisarz cywilny jego obrony odmówił ewakuacji wraz z rządem i stanął na czele cywilnej obrony Warszawy. Na mocy rozkazu Naczelnego Wodza została powołana Armia Warszawa pod dowództwem gen. Juliusza Rómmla. Stefan Starzyński powołał Komitet Obywatelski przy Dowództwie Obrony Warszawy skupiający przedstawicieli wszystkich ugrupowań politycznych Rzeczypospolitej - od PPS poprzez piłsudczyków do narodowej demokracji. Propagandą Dowództwa Obrony Warszawy kierował płk. Wacław Lipiński.

W dniach 17-22 września garnizon warszawski został wzmocnione przez żołnierzy Armii Poznań i Armii Pomorze, ( Wielkopolska Brygada Kawalerii, Podolska Brygada Kawalerii, elementy Pomorskiej Brygady Kawalerii i część jednostek piechoty ) którzy pod operacyjnym dowództwem gen. Tadeusza Kutrzeby przełamali się do Warszawy z rejonu Bzury przez Puszczę Kampinoską, tocząc zażarte walki o przedarcie się na przedpolu miasta. Podczas przełamania polegli generałowie Stanisław Grzmot-Skotnicki, Franciszek Wład i Mikołaj Bołtuć.^[3]. Mianem Warszawskich Termopil zostały określone walki 30 Pułku Strzelców Kaniowskich dnia 21 września w rejonie Wawrzyszewa, gdzie 1 batalion tego pułku tracąc 500 ludzi zatrzymał uderzenie niemieckiej 24 Dywizji Piechoty wspartego czołgami i ogniem 70 dział, umożliwiając przedostanie się do miasta niedobitków z bitwy nad Bzurą.

Dyskusyjną wśród historyków pozostaje rola gen. Juliusza Rómmla, który pomimo znacznych sił ( w tym batalionu czołgów) nie udzielił żadnego wsparcia wojskom Armii Poznań i Pomorze w czasie bitwy nad Bzurą i nie dokonał koordynacji sił Armii Warszawa i znajdujących się w twierdzy Modlin sił Armii Modlin i GO gen. Wiktora Thommée z Armii Łódź z Armiami "Poznań" i "Pomorze".

Po agresji ZSRR na Polskę w dniu 17 września przebywający pod Warszawą Adolf Hitler wydał osobisty rozkaz ostrzału artyleryjskiego Zamku Królewskiego dla zmuszenia stolicy Polski do kapitulacji. Kapitulacja Warszawy była uzgodnionym warunkiem niemiecko-sowieckim co do rozbioru terytorium państwa polskiego pomiędzy III Rzeszę a ZSRR. W konsekwencji wojska niemieckie podjęły eskalację działań (niezgodnych z IV konwencją haską) skierowanych przeciwko ludności cywilnej Warszawy a mających zmusić miasto do jak najszybszej kapitulacji.

25 września został przeprowadzony nalot dywanowy Luftwaffe na Warszawę, zginęło wtedy ok. 10 tys. mieszkańców, 35 tys. zostało rannych, zaś 12% zabudowy miejskiej uległo zniszczeniu. Luftwaffe zbombardowała warszawską gazownię, elektrownię i stację filtrów. Wobec braku prądu zamilkła rozgłośnia radiowa Warszawa II, nadająca z Fortu Mokotowskiego.^[4]. Ataki te były wstępem do generalnego szturmu miasta, 26 września oddziały niemieckie przeprowadziły natarcie, które jednak nie przyniosło im większych sukcesów.

Kapitulacja stolicy nastąpiła ostatecznie w dniu 28 września. Do niewoli niemieckiej dostało się ok. 120-140 tys. polskich żołnierzy walczących w obronie Warszawy. Mniej wiecej polowa zolnierzy urodzonych na wschod od Wisly poszla do niewoli sowieckiej, ale bez oficerow. Dnia 26 wrzesnia rozpoznanie sowieckie podeszlo do Otwocka a dnia 27 wrzesnia nastapilo luzowanie oddzialow niemieckich na Pradze po zakonczeniu przez Rzesze w nocy 26 na 27 wrzesnia prowadzenia dzialan bojowych na wschod od Wisly. Wobec podejscia Sowietow pod Prage dzien pozniej Niemcy dnia 28 wrzesnia zgodzili sie na honorowa kapitulacje stolicy Polski.

[edytuj] Struktura organizacyjna i obsada personalna Obrony Warszawy

• Dowództwo
  • dowódca - gen. bryg. Walerian Czuma (komendant główny SG)
  • I zastępca dowódcy - płk Julian Janowski (I zca kmdta gł. SG)
  • II zastępca dowódcy - płk Romuald Niementowski ^[5] (II zca kmdta gł. SG)
  • dowódca artylerii - ppłk Wacław Zielonko-Zielonka (dowódca 3 pac)
  • dowódca broni pancernych - mjr Julian Tomasz Głowacki (dowódca 3 bpanc.)
  • dowódca saperów
    • ppłk Marceli Rowieński (do 11.IX)
    • płk inż. Kazimierz Hertel
    • zastępca dowódcy saperów - płk st. spocz. Ludwik Hickiewicz
  • szef propagandy - ppłk dr Wacław Lipiński
• Sztab
  • szef sztabu - płk dypl. Tadeusz Tomaszewski
  • zastępca szefa sztabu - ppłk dypl. Stefan Koeb
  • szef Oddziału II
    • mjr Jan Michalski
    • ppłk dypl. Mieczysław Starzyński
  • szef Oddziału III - ppłk dypl. Jakub Kozioł (szef sztabu KG SG)
  • dowódca łączności - ppłk Edward Gorczyński
  • kwatermistrz - mjr dypl. Edward Józef Ombach
  • szef Oddziału I
    • ppłk dypl. SG Antoni Rogowski (do 7.IX)
    • ppłk dypl. Feliks Kwiatek
  • szef Oddziału IV - mjr Alojzy Nowak
• Odcinek "Warszawa-Zachód"
  • Dowództwo
    • dowódca odcinka - płk dypl. Marian Porwit (kierownik I rocznika W.S.Woj.)
    • dowódca artylerii - ppłk dypl. Adam Dzianott
  • Sztab
    • szef sztabu - ppłk dypl. Leopold Okulicki
• Odcinek "Warszawa-Wschód"
  • Dowództwo
    • dowódca odcinka
      • płk Julian Janowski (do 13.IX)
      • gen. bryg. Juliusz Zulauf (dowódca 5 DP)
    • dowódca artylerii - ppłk dypl. Jan Ciałowicz (dowódca AD ^[6] 5 DP)
  • Sztab
    • szef sztabu - płk dypl. dr Stanisław Rostworowski
• Odwody dowódcy obrony:
  • Grupa Pancerno-Motorowa
    • dowódca grupy - kpt. Bolesław Kowalski

[edytuj] Przypisy

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Obronie Warszawy

1. ↑ Kampania wrześniowa 1939: Obrona Warszawy
2. ↑ m.in. Obrona barykady na Ochocie i Reduty Wolskiej
3. ↑ M.in. Bitwa pod Wólką Węglową, Bitwa pod Łomiankami (Palmiry).
4. ↑ Kronika II wojny światowej pod redakcją Tomasza Jendryczko i Kazimierza Stembrowicza, Świat Książki, Warszawa 2004 ISBN 83-7311-877-2 s. 17
5. ↑ 7 września 1939 r. razem z ppłk dypl. SG Antonim Rogowskim wyjechał do Rawy Ruskiej celem objęcia dowództwa nad Ośrodkiem Zapasowym SG.
6. ↑ Artyleria dywizyjna.

[edytuj] Źródła:

• Stanisław Edward Rost, Pierwotny Sztab Obrony Warszawy w 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1988, Nr 4 (126), ss. 168-174.
• Ludwik Głowacki, Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo MON, wyd. V, Warszawa 1985, ISBN 83-11-07109-8.
• Obrona Warszawy 1939 we wspomnieniach, wybór i oprac. Mieczysław Cieplewicz, Eugeniusz Kozłowski, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1984, wyd. I, ISBN 83-11-07128-4.