Obwód swierdłowski
Z Wikipedii
|
|||||
 Położenie w Federacji Rosyjskiej |
|||||
| Stolica | Jekaterynburg | ||||
| Powierzchnia | 194 800 km² | ||||
| Liczba ludności (2007) | 4.399.700 | ||||
 |
|||||
| Strefa czasowa | 4 rosyjska strefa czasowa, czas moskiewski+2, UTC+5 | ||||
.png)
Obwód swierdłowski (ros. Свердловская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej. Jego nazwa pochodzi od byłej nazwy stolicy obwodu, Jekaterynburga (do 1991 r. – Swierdłowsk).
Spis treści |
[edytuj] Geografia
[edytuj] Położenie i powierzchnia
Obwód swierdłowski leży na dwóch kontynentach: w Europie i w Azji. Region zajmuje południową część pasma Uralu, a także przyległe do gór zachodnie fragmenty Nizizny Zachodniosyberyjskiej. Region zajmuje powierzchnię 194.800 km² (tj. ok. 1,2% terytorium całej Fedracji Rosyjskiej).
Większość terenu obwodu stanowią niewysokie góry i wyżyny - znaczna część obwodu leży na wysokości 300 - 500 m n.p.m. Najwyższy punkt - góra Konżakowski Kamień wznosi się na wysokość 1569 m.
Region graniczy z:
- Krajem Permskim
- Republiką Komi
- Chanty-Mansyjskim Okręgiem Autonomicznym - Jugrą
- Obwodem tiumeńskim
- Obwodem kurgaskim
- Obwodem czelabińskim
- Republiką Baszkirii
[edytuj] Klimat
Na terytorium obwodu panuje klimat umiarkowany typu kontynentalnego. Charkteryzuje się on dużymi różnicami temperatu w ciągu roku - chłodnymi zimami i ciepłymi latami. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi (zależnie od regionu) оd −16°C do −20°C, a lipca - od +16°C dо +19°C.
Na terenie obwodu corocznie notuje się ok. 500 mm opadów, głównie w formie deszczu. Występują one głównie w ciepłej połowie roku, zaś maksimum przypada na lipiec.
[edytuj] Hydrologia
W regionie znajduje się dość duża ilość cieków wodnych, jednak z powodu położenia tego terytorium na obszarze górskim, będącym działem wód większość miejscowych rzek i strumieni ma niewielkie rozmiary. Znajduje się tutaj także pewna liczba - zwykle niewielkich - jezior.
Główne rzeki regionu:
[edytuj] Fauna i flora
Pierwotną roślinność obwodu swierdłowskiego stanowią lasy iglaste i mieszane. W lasach tych żyją m.in. - ze ssaków: kuny, norki, wiewiórki, lisy, zające, jelenie, liczne gryzonie itd., z ptaków - np. dzięcioły, gile, jarząbki itp. W zbiornikach wodnych żyje wiele gatunków ryb.
[edytuj] Ludność
Na terenie obwodu swierdłowskiego mieszka 4.399.700 osób (2007). Liczba ta w ostatnich latach spada - jeszcze w 2002 r. populacja regionu wynosiła 4.486.214 osób. Niemal 88% ludności (3.943.529 osób w 2002 r.) zamieszkuje w miastach, a 12% (542.685 osób; 2002 r.) - na wsiach. Ok. 30% całej populacji obwodu zamieszkuje w jego stolicy - Jekaterynburgu (będącym 5. pod względem liczby mieszkańców miastem Rosji).
Gęstość zaludnienia w regionie wynosi 22,6 os./km².
Rosjanie stanowią ok. 90% populacji.
[edytuj] Wyznania
Zdecydowana większość ludności wyznaje prawosławie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozostała także duża liczba niewierzących. W regionie istnieje niespełna 5-procentowa mniejszość muzułmańska (złożona głównie z Tatarów), ponadto żyją tutaj niewielkie grupy wyznawców innych religii, m.in. katolików, a także wyznawców nowych wyznań religijnych, wywodzących się z tradycji protestanckiej.
| Zdjęcia miast obwodu |
|---|
 cerkiew w Ałapajewsku |
.jpg) kościół protestancki w Krasnoturińsku |
 teatr w Niżnym Tagile |
 meczet w Wielkiej Pyszmie |
 prawosławna katedra pw. Świętej Trójcy w Wierchoturiu |
.jpg) Zarieczny - fragment miasta |
 Jekaterynburg - fragment miasta |
 Jekaterynburg nocą |
 jeden z budynków Jekaterynburga (kino Salut) |
 dworzec kolejowy w Krasnoturińsku |
 dom kultury w Krasnoturińsku |
[edytuj] Narodowości
Na terenie obwodu żyją przedstawiciele 148 narodowości. Najliczniejsi są:[1]
|
Wymieniono tylko grupy liczące powyżej tysiąca osób
[edytuj] Miasta i osiedla typu miejskiego
Na terenie obwodu swierdłowskiego znajduje się 47 miast oraz 99 osiedli typu miejskiego, a także 1886 większych i mniejszych wsi.
Największe miasta i osiedla typu miejskiego:
(powyżej 15.000 mieszkańców; stan na 1 stycznia 2006 r.)
1) dane zaokrąglone; 1 stycznia 2007 r.
2) osiedle typu miejskiego
[edytuj] Władza i administracja
Obwód swierdłowski, podobnie jak inne części Federacji Rosyjskiej, posiada dość duży zakres autonomii w sprawach lokalnych. Kwestie lokalnego ustroju reguluje Statut obwodu swierdłowskiego z 1994 r.
Wg postanowień tego aktu prawnego władza prawodowcza w regionie należy do dwuizbowego parlamentu, złożonego z lokalnej Dumy oraz Izby Reprezentantów. Wyższa izba parlamentu - Izba Reprezentantów składa się z 21 posłów, wybieranych w jednomandatowych okręgach, zaś Duma - z 28 posłów, wybieranych z jednego okręgu obejmującego cały region, z list partyjnych. Kadencja obu izb trwa 4 lata, przy czym co 2 lata idbywają się wybory w których wymieniana jest połowa składu Dumy.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, składający się z ministerstw, departamentów i urzędów. Na czele rządu stoi gubernator, będący zarazem głową obwodu. Obecnie (od 1995 r.) funkcję tę sprawuje Eduard Rossiel z partii Jedna Rosja.
[edytuj] Podział administracyjny
Pod wzlędem podziału administracyjnego obwód swierłowski ma skomplikowaną strukturą. Cały region dzieli się na 5 okręgów administracyjnych (ros. управленческий округ): wschodni, zachodni, północny, południowy i gornozawodzki. Stolica obwodu - miasto Jekaterynburg nie wchodzi w skład żadnego z nich i w tym zakresie stanowi odrębną jednostkę. Okręgi administracyjne dzielą się z kolei na rejony, przy czym największe miasta nie wchodzą w skład tego podziału i stanowią okręgi miejskie (bezpośrednio w składzie okręgu administracyjnego); okręgami miejskimi (jednak o innym statusie) są także miasta (lub osiedla typu miejskiego) zamknięte.
W sumie w regionie funkcjonuje 30 rejonów, 25 okręgów miejskich i 4 miasta zamknięte.
| nazwa | nazwa rosyjska | |||
|---|---|---|---|---|
| miasto Jekaterynburg (Екатеринбург) | ||||
| Okręg wschodni (Восточный управленческий округ) | ||||
| Rejon ałapajewski | Алапаевский район | |||
| Rejon artiomowski | Артемовский район | |||
| Rejon bajkałowski | Байкаловский район | |||
| Rejon irbicki | Ирбитский район | |||
| Rejon kamyszłowski | Камышловский район | |||
| Rejon pyszmiński | Пышминский район | |||
| Rejon słobodo-turiński | Слободо-Туринский район | |||
| Rejon taboriński | Таборинский район | |||
| Rejon talicki | Талицкий район | |||
| Rejon tawdiński | Тавдинский район | |||
| Rejon tugułymski | Тугулымский район | |||
| Rejon turiński | Туринский район | |||
| miasto Ałapajewsk | Алапаевск | |||
| miasto Irbit | Ирбит | |||
| miasto Kamyszłow | Камышлов | |||
| Okręg południowy (Южный управленческий округ) | ||||
| Rejon biełojarski | Белоярский район | |||
| Rejon bogdanowicki | Богдановичский район | |||
| Rejon kamieński | Каменский район | |||
| Rejon suchołoski | Сухоложский район | |||
| miasto Kamieńsk Uralski | Каменск-Уральский | |||
| miasto Asbiest | Асбест | |||
| miasto Zariecznyj | Заречный | |||
| osiedle zamknięte Uralski | ЗАТО "поселок Уральский" | |||
| Okręg gornozawodzki (Горнозаводской управленческий округ) | ||||
| Rejon prigorodnyj | Пригородный район | |||
| Rejon wierchniesałdiński | Верхнесалдинский район | |||
| miasto Wierchnyj Tagił | Верхний Тагил | |||
| miasto Wierchniaja Tura | Верхняя Тура | |||
| miasto Kirowgrad | Кировград | |||
| miasto Kuszwa | Кушва | |||
| miasto Niewiańsk | Невьянск | |||
| miasto Niżny Tagił | Нижний Тагил | |||
| miasto Niżniaja Sałda | Нижняя Салда | |||
| osiedle Wierch-Niejwinskij | поселок Верх-Нейвинский | |||
| miasto zamknięte Nowouralsk | ЗАТО «город Новоуральск» | |||
| miasto zamknięte Swobodnyj | ЗАТО «поселок Свободный» | |||
| Okręg zachodni (Западный управленческий округ) | ||||
| Aczycki okręg miejski | Ачитский городской округ | |||
| Artiński okręg miejski | Артинский городской округ | |||
| Rejon krasnoufomski | Красноуфимский район | |||
| Rejon niżniesiergiński | Нижнесергинский район | |||
| Szaliński okręg miejski | Шалинский городской округ | |||
| miasto Pierwouralsk | Первоуральск | |||
| okręg miejski Wierchniaja Pyszma | городской округ Верхняя Пышма | |||
| okręg miejski Krasnoufimsk | городской округ Красноуфимск | |||
| miasto Polewskoj | Полевской | |||
| miasto Rewda | Ревда | |||
| Okręg miejski Staroutkinsk | городской округ Староуткинск | |||
| Okręg miejski Diegtiarsk | городской округ Дегтярск | |||
| Okręg północny (Северный управленческий округ) | ||||
| Rejon gariński | Гаринский район | |||
| Rejon nowolaliński | Новолялинский район | |||
| Rejon sierowski | Серовский район | |||
| Rejon wierchoturski | Верхотурский район | |||
| miasto Iwdiel | Ивдель | |||
| miasto Kaczkanar | Качканар | |||
| miasto Karpińsk | Карпинск | |||
| miasto Krasnouralsk | Красноуральск | |||
| miasto Krasnoturińsk | Краснотурьинск | |||
| miasto Liesnoj | Лесной | |||
| miasto Niżniaja Tura | Нижняя Тура | |||
| miasto Siewierouralsk | Североуральск | |||
| miasto Sierow | Серов | |||
[edytuj] Gospodarka
Na terenie obwodu swierdłowskiego żyje 2.343,3 tys. osób aktywnych zawodowo. W 2006 r. stopa bezrobocia w regionie wynosiła 6,9%. W styczniu 2007 r. średnia płaca w regionie wynosiła 13.941,4 rub, tj. 525,4 dalara (wg kursu z 31 stycznia 2007 r.)
[edytuj] Przemysł
Obwód swierdłowski zajmuje 2 miejsce w Rosji pod względem wartości produkcji przemysłowej. W strukturze lokalnego przemysłu dominuje hutnictwo, zarówno żelaza, jak i metali nieżelaznych (odpowiednio - 31% i 19% całej wartości produkcji przemysłowej). Istnieje też wysoko rozwinięty przemysł maszynowy, produkujący m.in. ciężki sprzęt wykorzystywany w innych gałęziach gospodarki, maszyny i urządzenia AGD oraz sprzęt wojskowy.
Pozostałe gałęzie przemysłu (jak spożywczy, chemiczny, drzewny i in.) nie mają dużego udziału w strukturze gospodarczej regionu i produkują głównie na potrzeby lokalnego rynku.
W regionie odbywa się też wzbogacanie uranu.
[edytuj] Rolnictwo
W 2006 r. na terenie obwodu znajdowało się (było zarejestrowanych) 829 dużych gospodarstw rolnych (byłych kołchozów i sowchozów, obecnie zwykle spółek) oraz 2.178 chłopskich gospodarstw indywidualnych. Jedynie część z nich rzeczywiście prowadziła działalność produkcyjną (odpowiednio: 499 i 893)
W 2006 r. łączna powierzchnia zasiewów w regionie wynosiła 877,8 tys. ha, zaś pogłowie zwierząt gospodarskich obejmowało m.in. 225,9 tys. sztuk bydła i 10.075,1 tys. sztuk drobiu.
[edytuj] Transport
Obwód swierdłowski jest ważnym punktem na mapie rosyjskiego transportu. Przez region przebiega wiele ważnych dróg kolejowych i samochodowych łączących azjatycką i europejską część kraju, w tym kolej transsyberyjska.
Na terenie regionu znajduje się także ważny międzynarodowy port lotniczy Kolcowo (w Jekaterynburgu).
[edytuj] Bogactwa naturalne
Na terenie regionu znajdują się liczne złoża surowców, w tym metali, m.in. złota, platyny, żelaza, chromu, niklu, manganu i miedzi. Ponadto bogactwami obwodu są m.in. azbest i boksyty.
[edytuj] Nauka i oświata
Na terenie obwodu funkcjonuje Uralski oddział Rosyjskiej Akademii Nauk. Działają tutaj m.in. 22 instytuty naukowe, oraz ponad 100 ośrodków naukowo-badawczych i technologicznych.
Na początku roku szkolnego 2006/07 w regionie funkcjonowały 1344 szkoły średnie (w tym 50 wieczorowych), 91 średnich szkół specjalizacyjnych, 19 państwowych wyższych uczelni i ich 34 file, 11 uczelni niepaństwowych i i 6 filii.
[edytuj] Historia
[edytuj] Historia regionu
Wg badań archeologicznych region zasiedlony był już w okresie prehistorycznym. W obwodzie znajdują się liczne ślady osadnictwa ludzkiego, pochodzącego z okresów od mezolitu do epoki żelaza.
Rosja zajęła te tereny po rozbiciu Chanatu kazańskiego w połowie XVI w. Swój udział w opanowaniu regionu miał Jermak Timofiejewicz. Po zajęciu ziem dzisiejszego obwodu Rosjanie, by zabezpieczyć swe panowanie i zapewnić spokój kolonistom założyli szereg twierdz: Wiekoturie (1598 r.), Turinsk (1600 r.), Irbit (1633 r.), Ałapajewsk (1639 r.) itd.
Od 1703 r. w regionie zaczęła się rozwijać metalurgia, co zwiększyło napływ osadników i spowodowało trwałą rusyfikację tych ziem.
W 1723 r. założono miasto, będące dzisiejszą stolicą regionu - Jekaterynburg, nazwane na cześć żony cara Piotra I Wielkiego, Katarzyny I.
[edytuj] Utworzenie obwodu
Obwód swierdłowski utworzono 17 stycznia 1934 poprzez wydzielenie części ówczenego obwodu uralskiego. Pierwotnie teren obwodu obejmował nieco odmienne niż dziś obszary: zajmował terytorium dzisiejszego Kraju Permskiego, nie obejmował natomiast niektórych swych dzisiejszych rejonów, należących wówczas do obwodów czelabińskiego i omskiego.
[edytuj] Nazwa obwodu
Nazwa obwodu wywodzi się od ówczesnej nazwy stolicy regionu Jekaterynburga - Swierdłowsk, nazwanego na cześć działacza partyjnego i politycznego - Jakowa Swierdłowa
[edytuj] Ciekawostki historyczne
Na terenie obwodu miało miejsce kilka ważnych wydarzeń historycznych: m.in. w 1918 r. w stolicy dzisiejszego obwodu - Jekaterynburgu bolszewicy zamordowali ostatniego cara Rosji - Mikołaja II wraz z rodziną i kilkoma osobami towarzyszącymi; w 1960 r. nad regionem radziecka obrona przeciwlotnicza zestrzeliła amerykański samolot szpigowski Lockheed U-2, pilotowany przez Gary'ego Powersa, co stało się przyczyną politycznego kryzysu w stosunkach radziecko-amerykańskich.
W 1979 r. w wojskowym instytucie badawczym zajmującym się bronią biologiczną w ówczesnym Sierdłowsku miało miejsce masowe zarażenie wąglikiem, w wyniku którego zmarło ok. 100 osób
Zobacz więcej w osobnym artykule: katastrofa w Swierdłowsku.
[edytuj] Sławni mieszkańcy regionu
Z rejonu wywodzili się m.in.:
[edytuj] Tablice rejestracyjne
Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie swierdłowskim mają oznaczenie 66 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.
Przypisy
[edytuj] Zobacz też:
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona obwodu swierdłowskiego (w jęz. rosyjskim)
- Strona lokalnej Dumy (w jęz. rosyjskim)
- Informacje o obwodzie (w jęz. rosyjskim)
| |||||||||||||||||
