Orzesze

Z Wikipedii

Współrzędne: 50°09' N 18°45' E50.15 18.75 (Orzesze)

Orzesze
Herb Orzesza
Województwo	śląskie
Powiat	mikołowski
Gmina  - rodzaj	Orzesze miejska
Prawa miejskie	1962
Burmistrz	Andrzej Szafraniec
Powierzchnia	82,89 km²
Położenie	50° 09' N 18° 45' E
Ludność (2004)  • liczba ludności  • gęstość  • aglomeracja	18 674 225,3 os./km² 3 487 000 (GOP)
Strefa numeracyjna (do 2005)	32
Kod pocztowy	43-180
Tablice rejestracyjne	SMI
Położenie na mapie Polski Orzesze
TERC10 (TERYT)	2243308031
SIMC10	0941984
Urząd miejski3 ul. Św. Wawrzyńca 21 43-180 Orzesze tel. 32 221-52-67; faks 32 221-34-17 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Orzesze (śl. Ožeše, Uořeše, niem. Orzesche) to miasto i gmina w województwie śląskim, w powiecie mikołowskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Według danych z 30 czerwca 2004², miasto miało 18 674 mieszkańców.

Spis treści 1 Środowisko naturalne 1.1 Położenie geograficzne i tranzyt 1.2 Struktura powierzchni 2 Demografia 3 Dzielnice 4 Edukacja 5 Historia 5.1 Początki 5.2 Przemysł 5.3 Oświata 5.4 II wojna światowa 5.5 Dzieje powojenne 6 Kultura 7 Sport 8 Turystyka 9 Zabytki 10 Kościoły i związki wyznaniowe 11 Sąsiednie gminy 12 Przypisy 13 Linki zewnętrzne

[edytuj] Środowisko naturalne

[edytuj] Położenie geograficzne i tranzyt

Orzesze położone jest na południowej krawędzi Wyżyny Śląskiej. W mieście usytuowane jest wzniesienie zwane Górą św. Wawrzyńca (357 m n.p.m.), często mylone z Górką św. Wawrzyńca (333 m n.p.m.), na której znajduje się zabytkowy kościółek.

Miejscowość położona jest wzdłuż ważnej drogi krajowej nr 81 łaczącej Katowice ze Skoczowem.

Przez Orzesze przebiega ponadto droga wojewódzka nr 925 (Rybnik – Orzesze – Ruda Śląska – Bytom)

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Orzesze ma obszar 82,89 km², w tym:

• użytki rolne: 38%
• użytki leśne: 53%

Miasto stanowi 35,8% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004²:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	18 674	100	9452	50,6	9222	49,4
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	225,3		114		111,3

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1255,79 zł.

[edytuj] Dzielnice

W skład Orzesza wchodzą:

• Gardawice
• Jaśkowice
• Królówka
• Mościska
• Orzesze
• Woszczyce
• Zawada
• Zawiść
• Zazdrość
• Zgoń

[edytuj] Edukacja

• Zespół Szkół im. Poległych na Pasternioku
  • Liceum ogólnokształcące
  • Gimnazjum nr 1
• Gimnazjum nr 2
• Gimnazjum nr 3

W mieście znajduje się również:

8 szkół podstawowych

9 przedszkoli

[edytuj] Historia

[edytuj] Początki

Pierwszą wzmiankę historyczną o wiosce znaleźć można w dokumentach z czasów Heleny, księżnej raciborskiej (XV w.), w których wymienia się wieś rycerską Orzesze. Do XIII w. ziemie orzeskie należały do ziemi krakowskiej, na początku XV w. weszły w skład księstwa raciborskiego, by wreszcie po utworzeniu księstwa pszczyńskiego, pozostać przez pięć stuleci w jego granicach.

Najstarszą budowlą w Orzeszu jest kościółek na Górze św. Wawrzyńca. W czasach reformacji zaniedbany i zdewastowany, stał się według opowiadań siedzibą miejscowych rozbójników Juraszka (lub Łukaszka) i Andreaszaka.

Ludność Orzesza żyła pod panowaniem Piastów, Przemyślidów i Habsburgów.

[edytuj] Przemysł

Pierwszą hutę na terenie gminy zbudowano w 1719 r. W rejestrach z końca XIX wieku wymienia się w Orzeszu łącznie 4 huty. W 1838 r. Franciszek Winkler wybudował hutę żelaza, którą przerobiono potem na fabrykę szkła. W XIX w. było w Orzeszu, Jaśkowicach i Zawadzie równocześnie kilkanaście kopalń, które później połączona tworząc kopalnię "Fryderyk-Orzesze". Do dziś zachowały się niektóre za­budowania oraz hałdy i zapadliska. W Orzeszu działało także kilka kamieniołomów. Od 1856 r. funkcjonuje linia kolejowa do Raciborza, także w 1856 r. oddano do użytku nowy dworzec kolejowy. Współcześnie w Orzeszu nie działa już żadna kopalnia ani huta, większość złóż wyczerpała się w latach międzywojennych. Obecnie na terenie miasta działa wiele przedsiębiorstw, wśród nich takie jak: Pol-Am-Pack S.A. / oddział Huta Szkła "ORZESZE" ,Fabryka Materacy Janpol,Igloland , FVZ .

[edytuj] Oświata

W 1820 w Orzeszu powstała pierwsza szkoła w odnowionym pomieszczeniu miejscowego folwarku. Jej pierwszym nauczycielem został Antoni Miarka, ojciec Karola Marki. W 1838 z powodu rozwoju przemysłu liczba mieszkańców zaczęła gwałtownie wzrastać. Wybudowano murowany budynek, z dwoma pomieszczeniami, w których uczyło się 389 dzieci. W 1868 powstała nowa szkoła w budynku dzisiejszej poczty przy ulicy Rybnickiej. W tym samym roku dzieci wyznania ewangelickiego rozpoczęły naukę we własnej szkole. W 1903 wybudowano nowoczesną, odpowiadającą ówczesnym potrzebom placówkę, której fragmenty przetrwały do dziś. Zajęcia w szkole odbywały się do roku 1939. Placówka wznowiła działalność w 1945 r., jako Szkoła Podstawowa nr 1 w Orzeszu. Pierwszym dyrektorem został Jan Tlatlik. W 1962 podjęto, zgodnie z hasłem "tysiąc szkół na Tysiąclecie", decyzje o budowie kolejnej placówki, Szkoły Podstawowej nr 2. W wyniku reformy oświaty, SP nr 1 została przemianowana na Gimnazjum nr 1. W 2002 r. w budynku Gimnazjum nr 1 rozpoczęła działalność pierwsza szkoła średnia w Orzeszu: Zespół Szkół im. Poległych na Pasternioku.

[edytuj] II wojna światowa

Po zajęciu Orzesza przez Wehrmacht, w pierwszych dniach II wojny światowej, Niemcy przystąpili do likwidacji "niebezpiecznych" Orzeszan. Byli to głównie dawni powstańcy śląscy. 3 września 1939 r. silne oddziały Freikorps i SS otoczyły miejscowość. Następnego dnia w niewielkim lasku zwanym "Pasterniokiem", Niemcy zamordowali 29^[1] mieszkańców Orzesza.

[edytuj] Dzieje powojenne

Od dnia 1 stycznia 1956 r. miejscowość zaliczano do osie­dli. 2 lipca 1962 roku Orzesze otrzymało prawa miejskie, jednocześnie uzyskało również prawo do posługiwania się herbem, który jest wybierany przez Radę Miejską. Obecny herb został zatwierdzony Uchwałą Rady Miejskiej w dniu 24 stycznia 1992 r., jest to krzew orzecha laskowego z kwiatostanami męskimi. Krzew składa się z trzech kona­rów i dziesięciu gałęzi. Tarcza herbu jest w kolorze błękit­nym, krzew w kolorze złotym (żółtym). Nazwa Orzesze wg językoznawców nawiązuje do miejsca, gdzie rosną orzechy.

W ostatnim spisie powszechnym prawie 14% mieszkańców zadeklarowało się jako Ślązacy^[2].

[edytuj] Kultura

W Orzeszu koordynacją życia kulturalnego miasta i organizowaniem imprez kulturalnych zajmuje się Miejski Ośrodek Kultury. Ośrodek ten organizuje koncerty muzyki poważnej, koncerty kolęd, wieczory okolicznościowe, zjazdy chórów i orkiestr, ponadto konkursy, wystawy teatralne, kiermasze, biesiady, spotkania autorskie, występy grup teatralnych. Na arenie regionalnej i międzynarodowej reprezentuje miasto Chór "Dzwon" oraz zespoły śpiewacze: "Szarotki" i "Jaśkowiczanie". Ważną rolę spełnia również Miejska Biblioteka Publiczna i jej filie udostępniające mieszkańcom cenne zbiory. W Orzeszu działa również od 1998 r. Integracyjna Grupa Teatralna POMOST.

Grupa założona i prowadzona jest przez Iwonę Woźniak, składa się z osób niepełnosprawnych oraz młodzieży powiatu mikołowskiego. Grupa regularnie wystawia przedstawienia, ponadto co roku organizuje letnie warsztaty teatralne, pozwalające doskonalić warsztat pracy wszystkich jej członków.

Imprezy kulturalne, sportowe i turystyczne

• Festyn Integracyjny organizowany przez Dom Pomocy Społecznej - maj
• Rodzinny Rajd Rowerowy - maj
• Turniej Skata - maj
• Koncerty majowe i listopadowe
• Festyn 'Powitanie lata' - czerwiec
• Zjazd Chórów i Orkiestr - czerwiec
• Dni Orzesza - wrzesień
• Dożynki Orzeskie - wrzesień
• Spotkania Artystów Nieprofesjonalnych - październik
• Śląskie Biesiady - wrzesień i listopad
• Wieczory kolęd
• Turniej Piłki Siatkowej o Puchar Burmistrza - grudzień
• Turniej Tenisa Stołowego - grudzień
• Orzeska ALPN - Amatorska liga piłki nożnej

[edytuj] Sport

Działalnością sportową w Orzeszu zajmują się trzy kluby: MKS "Sokół" Orzesze, LKS Woszczyce oraz LZS Gardawice. Orzeski Sokół tradycjami sięga dwudziestolecia międzywojennego. Wychowanką "Sokoła" była Otylia Tabacka-Kałużowa uczestniczka IX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie. W orzeskim "Sokole" ćwiczył Eberhard Barniczek, który zakwalifikował się do olimpijskiej reprezentacji gimnastycznej Polski na Igrzyska Olimpijskie w Amsterdamie. W większości dzielnic funkcjonują również amatorskie drużyny piłki nożnej. Na terenie miasta działa również "Orzeska Amatorska Liga Siatkówki", w jej skład wchodzi 10 drużyn.Ponadto w Orzeszu działa klub "Oyama Karate" przy szkole podstawowej nr 2 , zrzeszający około 60 osób , zarówno dzieci jak i dorosłych.Klub istnieje od około 8 lat i ma na swoim koncie wysokie sukcesy .

[edytuj] Turystyka

Przez teren Orzesze przechodzą dwa szlaki turystyczne:

• Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego żółty

(Katowice-Dolina Trzech Stawów-Murcki-Kostuchna-Podlesie-Mikołów-Łaziska Górne-Brada-Góra Św. Wawrzyńca-Orzesze Jaśkowice-Góra Ramża- Bełk-Stanowice-Leszczyny-Kamień-Wielopole-Rybnik)

• Szlak Obrońców Polskiej Granicy niebieski

(Makoszowy-Nowy Świat-Halemba-Wirek-Lasy Kochłowickie-Śmiłowice-Paniowy-Bujaków-Góra Sw. Wawrzyńca-Stara Szklarnia-Zawiść-Łaziska Średnie-Wyry-Gostyń-Paprocany)

Na terenie dzielnic miasta znajdują się również liczne stawy, zajmują one ok. 10% powierzchni gminy.

[edytuj] Zabytki

• Kościół pw. św. Wawrzyńca - Jest to obiekt jednonawowy, kryty gontem, z ciekawymi kamiennymi portalami przy drzwiach. W kościele znajduje się herb rodowy fundatora.
• Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny - Wybudowany w latach 1926-1930 wg projektu Józefa Kuliga, jest to świątynia trójnawowa zbudowana na planie krzyża, utrzymana w stylu neoromańskim.
• Barokowy pałac - z I pół. XVIII w., położony w Zawiści, na uwagę zasługują kolebkowe sklepienia piwnic oraz obra­mowania okien i drzwi. W pałacu znajduje się unikatowy okrągły piec kaflowy z XIX wieku Obiekt ten był dwukrotnie przebudowany i rozbudowany - w 1911 r. przez ówczesnych właścicieli Hegenscheitów oraz w 1955 r. - adaptacja na ośrodek leczniczo-wychowawczy dla dzieci, funkcjonujący do dnia dzisiejszego. W sąsiedztwie pałacu znajdują się daw­ne zabudowania dworskie.
• XIX-wieczny pałac - zbudowany w stylu neobarokowym, usytuowany w centrum Woszczyc. Jest to budynek parterowy, murowany, z mansardą i elewacjami zdobionymi piękną sztukaterią. Odremontowany i zagospodarowany w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.
• Upamiętnione miejsca walk z lat wojny 1939-1945:
  • Orzesze, ul. św. Wawrzyńca - pomnik dla uczczenia pa­mięci Polaków zamordowanych w latach 1939-1945 w niemieckich obozach zagłady.
  • Orzesze-Jaśkowice - pomnik ku czci ofiar terroru. W dniu 3 września1939 r. żołnierze Wehrmachtu przeprowadzili w Orze­szu „krwawą niedzielę", rozstrzeliwując 20 Polaków, wśród nich jedną kobietę.

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Kościół rzymskokatolicki

• Parafia św. Wawrzyńca

Kościoły protestanckie

• Kościół Ewangelicko-Augsburski - parafia w Orzeszu
• Kościół Chrześcijan Baptystów - zbór w Orzeszu

Inne

• Świecki Ruch Misyjny "Epifania" - zbór w Jaśkowicach-Orzesze.

[edytuj] Sąsiednie gminy

Czerwionka-Leszczyny, Łaziska Górne, Mikołów, Ornontowice, Suszec, Wyry, Kobiór, Żory.

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Strona internetowa miasta Orzesze

Kurski: widziałem ministra nawalonego jak Messerschmitt

Zdaniem Jacka Kurskiego Elżbieta Kruk padła ofiarą panującej w mediach niechęci do PiS. Na antenie Radia ZET poseł bronił swojej partyjnej koleżanki i opowiadał o ministrze rządu Donalda Tuska, który pijany przyszedł do studia telewizji Polsat.

Autobus wpadł do rowu, 12 rannych

Na drodze wojewódzkiej nr 865 Jarosław - Lubaczów autobus wpadł do rowu w miejscowości Makowisko (Podkarpackie). 12 osób - uczestników wycieczki - trafiło do szpitala. Na razie nie wiadomo, jak poważne odnieśli obrażenia.

Zachodniopomorskie: 10 tys. osób bez prądu

W Zachodniopomorskiem porywisty wiatr i śnieżyce uszkodziły 250 stacji transformatorowych. Ok. 10 tys. mieszkańców nie ma prądu.

Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń

Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu.

Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu

45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu.

Pacelt do dymisji, dostanie nowe zadania

Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt zostanie odwołany ze stanowiska wiceministra sportu. Teraz będzie odpowiadał za przygotowania reprezentacji Polski do igrzysk w Londynie.

Osiedlowy zespół ukradł sprzęt Acid Drinkers

Policjanci odzyskali sprzęt muzyczny należący do zespołu Acid Drinkers. Złodziejami okazali się 17-letni Jakub K. i 18-letni Paweł K., członkowie osiedlowego zespołu z Ełku. Za kradzież odpowiedzą przed sądem. Grozi im nawet pięć lat więzienia.

Pijany policjant spowodował kolizję

26-letni pijany policjant spowodował w sobotę w Elblągu kolizję. Funkcjonariusz, który miał w wydychanym powietrzu 2,5 promila alkoholu, straci pracę. Czeka go także sprawa karna - poinformowała Justyna Grzeczka z elbląskiej policji.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".

PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka

PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje.