Osoba (językoznawstwo)
Z Wikipedii
Osoba - kategoria gramatyczna czasownika określająca, jak podmiot zdania ma się do stanu lub czynności określonej przez orzeczenie.
W języku polskim, podobnie jak w innych językach indoeuropejskich wyróżnia się 3 osoby:
- ja, my (mówiący jest wykonawcą czynności)
- ty, wy (mówiący zwraca się do wykonawcy czynności)
- on/ona, oni/one (mówiący nie jest ani nie zwraca się do wykonawcy czynności, jest nim osoba trzecia)
[edytuj] Obwiatyw
W niektórych językach pozaeuropejskich wyróżnia się jeszcze czwartą osobę, tzw. obwiatyw, którym wyraża się topikalizację innej części zdania niż podmiot. Przykładowo w języku kri (dialekt z równin - Plains Cree):
Betty neehiyaweew ("Betty zna kri", 3 os. lp.), ale: Betty ohtaawiya neehiyaweeyiwa - formalnie oznacza "Ojciec Betty zna kri", jednak użycie orzeczenia w obwiatywie oznacza, że zdanie opisuje Betty, a nie jej ojca. Można je zatem przetłumaczyć jako "Betty ma ojca, który zna kri". W języku kri zdanie to opisuje Betty, jednak jego podmiotem jest ojciec.
Obwiatyw pozwala też ujednoznacznić zdania typu: Zabił go, bo był tchórzem. Użycie zwykłej 3 osoby w zdaniu podrzędnym oznacza, że zabójca był tchórzem, użycie obwiatywu natomiast, że tchórzem był zabity.
W gramatyce opisowej nie uznaje się czasem obwiatywu za czwartą osobę, a jedynie jedną z dwu form 3. osoby (żadna z wyżej przedstawionych form nie odpowiada bowiem dokładnie osobie 3 w językach bez obwiatywu - zakres ich użycia pokrywa się z nią tylko częściowo).
Występowanie obwiatywu jest typową cechą języków algonkińskich, istnieje on też w językach eskimoskich.
[edytuj] Inkluzywność i ekskluzywność 1. osoby l. mn.
W niektórych językach (np. w niektórych indiańskich, w języku indonezyjskim, języku tok pisin i in.) występuje też rozróżnienie 1. osoby liczby mnogiej na inclusivus ("my inkluzywne") i exclusivus ("my ekskluzywne"). Przykładowo w języku keczua:
- ñuqanchik (my inkluzywne) = ja + ty (+on, oni, one itp.), czyli "ja (my) wraz z tobą"
- ñuqayku (my ekskluzywne) = ja + on/oni/one itp., czyli "my bez ciebie".
W niektórych językach jest to tylko rozróżnienie zaimków, w niektórych pociąga jednak za sobą zmianę kategorii gramatycznej czasownika.
| Kurski: widziałem ministra nawalonego jak Messerschmitt |
Zdaniem Jacka Kurskiego Elżbieta Kruk padła ofiarą panującej w mediach niechęci do PiS. Na antenie Radia ZET poseł bronił swojej partyjnej koleżanki i opowiadał o ministrze rządu Donalda Tuska, który pijany przyszedł do studia telewizji Polsat. |
| Autobus wpadł do rowu, 12 rannych |
Na drodze wojewódzkiej nr 865 Jarosław - Lubaczów autobus wpadł do rowu w miejscowości Makowisko (Podkarpackie). 12 osób - uczestników wycieczki - trafiło do szpitala. Na razie nie wiadomo, jak poważne odnieśli obrażenia. |
| Zachodniopomorskie: 10 tys. osób bez prądu |
W Zachodniopomorskiem porywisty wiatr i śnieżyce uszkodziły 250 stacji transformatorowych. Ok. 10 tys. mieszkańców nie ma prądu. |
| Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń |
Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu. |
| Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu |
45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu. |
| Pacelt do dymisji, dostanie nowe zadania |
Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt zostanie odwołany ze stanowiska wiceministra sportu. Teraz będzie odpowiadał za przygotowania reprezentacji Polski do igrzysk w Londynie. |
| Osiedlowy zespół ukradł sprzęt Acid Drinkers |
Policjanci odzyskali sprzęt muzyczny należący do zespołu Acid Drinkers. Złodziejami okazali się 17-letni Jakub K. i 18-letni Paweł K., członkowie osiedlowego zespołu z Ełku. Za kradzież odpowiedzą przed sądem. Grozi im nawet pięć lat więzienia. |
| Pijany policjant spowodował kolizję |
26-letni pijany policjant spowodował w sobotę w Elblągu kolizję. Funkcjonariusz, który miał w wydychanym powietrzu 2,5 promila alkoholu, straci pracę. Czeka go także sprawa karna - poinformowała Justyna Grzeczka z elbląskiej policji. |
| Drugie podejście PO do ustawy o mediach |
PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik". |
| PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka |
PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje. |
