Otłoczyn
Z Wikipedii
Współrzędne: 52°54'27" N 18°43'35" E
| Otłoczyn | |
| Województwo | kujawsko-pomorskie |
| Powiat | aleksandrowski |
| Gmina | Aleksandrów Kujawski |
| Położenie | 52° 54' 27'' N 18° 43' 35'' E |
| Ludność (2006) • liczba ludności |
577 |
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
54 i 56 |
| Kod pocztowy | 87-700 |
| Tablice rejestracyjne | CAL |
Położenie na mapie Polski  Otłoczyn
|
|
Otłoczyn – wieś w Polsce położona nad Wisłą i jej lewobrzeżnym dopływem rzeką Tążyną w pierwszej strefie klimatycznej Niziny Ciechocińskiej, w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie aleksandrowskim, w gminie Aleksandrów Kujawski. Stworzyła ją potrzeba istnienia usługowego ośrodka związanego z przeprawą przez bród na Wiśle. Powstała na Nizinie zwanej otłoczyny i od niej, zaczęto ją nazywać Otłoczyn. Do jej charakterystycznego wyglądu podobni byli także przemoknięci i otłuczeni podróżni, po pokonaniu Wisły. Udokumentowane istnienie osady już w II wieku przed naszą erą.
Spis treści |
[edytuj] Przysiółki Otłoczyna
[edytuj] Położenie i przynależność administracyjna
Od X wieku do XV wieku miejscowość administracyjnie należała do kasztelani słońskiej, diecezja kujawska w Kruszwicy, a od XII wieku diecezja gnieźnieńska od 1325 dekanat inowrocławski, parafia Słońsko.
W latach 1466-1772 miejscowość administracyjnie należała do województwa inowrocławskiego zwanego też gniewkowskim, powiat Podgórz, metropolia gnieźnieńska, archidiecezja gnieźnieńska, dekanat inowrocławski a od 1615 dekanat gniewkowski, parafia Podgórz.
W latach 1773-1920 miejscowość gminna administracyjnie należała do powiatu toruńskiego, metropolia gnieźnieńska - archidiecezja gnieźnieńska, dekanat gniewkowski, parafia rzymskokatolicka Podgórz, parafia protestancka menonitów Otłoczyn, obejmująca również sąsiednie wsie - od strony północnej Rudak i zachodniej Maciejewo a od XIX wieku również wsie Czerniewice, Pieczenia, Brzeczka, Stare Grabie, Sarnak, Grabie, Poczałkowo i miasto Służewo. W 1902 wybudowano kościół protestancki we wsi Rudak i z podziału parafii Otłoczyn powstała tam nowa parafia protestancka . W 1905 wybudowano również nowy kościół protestancki w Otłoczynie a w 1921 drewniany filialny kościółek rzymskokatolicki parafii Podgórz.
W latach 1920-1939 miejscowość administracyjnie należała do województwa pomorskiego, powiatu toruńskiego, gminy Popioły, metropolia gnieźnieńska - archidiecezja gnieźnieńska, dekanat gniewkowski, parafia Podgórz
W latach 1945-1975 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego, powiatu toruńskiego, gromady Otłoczyn, metropolia gnieźnieńsko-poznańska - archidiecezja gnieźnieńska, dekanat gniewkowski, w 1945 w kościele poprotestanckim Rudak powstała parafia rzymskokatolicka obejmująca Otłoczyn a z inicjatywy grupy parafian w Otłoczynie w 1946 roku w kościele poprotestanckim utworzona filialny kościół rzymskokatolicki parafii Rudak, od 1958 samodzielny ośrodek duszpasterski w Otłoczynie. W 1968 roku erygowano nową Parafię pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Otłoczynie.
W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego, gminy Raciążek a po jej likwidacji w 1976 do gminy Aleksandrów Kujawski, metropolia gnieźnieńsko-poznańska - archidiecezja gnieźnieńska, dekanat gniewkowski, a od 1986 dekanat Podgórz (Toruń). W 1984 z części parafii Rudak i parafii Otłoczyn, obejmującą wieś Brzoza, utworzono nową parafię Czerniewice. W latach 1976-1981 dużą część Otłoczyna o nielicznym zasiedleniu ale bez wiedzy mieszkańców wsi przehandlowano na szczeblu władz partyjnych dla województwa toruńskiego, wsi Brzoza. W tych latach parafianie Otłoczyna z wielkim oddaniem postawili pomnik ofiar wypadku kolejowego w Otłoczynie i organizowali wielkie Polowe Msze Święte w rocznicę katastrofy gromadzące dziesiątki tysięcy ludzi. Był to okres stanu wojennego w Polsce.
Od 1992 roku po reformie administracyjnej Kościoła: metropolia gdańska - diecezja toruńska, dekanat Podgórz, parafia Otłoczyn.
Stacja kolejowa w Otłoczynie na linii z Piły do Kutna to miejsce największej katastrofy kolejowej w powojennej historii Polski.
Dnia 19 sierpnia 1980 w wyniku zderzenia dwóch pociągów śmierć poniosło 67 pasażerów.
[edytuj] Nazwa miejscowości
Dawniej: prasłowiański Otłoczyny, łac. Otlucin, Otluczino, niem. Otloczyn, Ottloczyn, Ottlotschin.
[edytuj] Historia Otłoczyna
Otłoczyn stworzyła potrzeba istnienia usługowego ośrodka związanego z przeprawą przez bród na Wiśle. Powstał na nizinie zalewowej rzeki zwanej potocznie w języku prasłowiańskim otłoczyny (zbutwiały wymoczony len) i od niej, zaczęto ją nazywać Otłoczyn. Na tym rozlewisku do dziś dziko rośnie len a w takich miejscach natura sama poddawała go obróbce tj. łamaniu łodyg moczeniu aż uległy zbutwieniu i dzieliły się na paździerze. Człowiek około 10 tysięcy lat temu nauczył się z nich pleść powrozy, sznury oraz szyć pierwsze ubrania ze skór. Dopiero w V tysiącleciu p.n.e. sam poddał go dalszej celowej obróbce zwanej międleniem i otrzymał przędzę z której na warsztatach tkackich powstały pierwsze tkaniny. Nizina rozlewiska zwana Otłoczyny z racji swojego ukształtowania była czynnikiem stymulującym powstania punktów osadniczych związanych z możliwością przeprawy przez naturalny, najlepszy bród przez Wisłę w jej północnym odcinku. Teren bogaty w podziemne złoża solanek i wód termalnych znanych i wykorzystywanych od pradziejów w ostatnich wiekach szczególnie ceniony za jego właściwości mikroklimatyczne.
Herb Otłoczyna – został opracowany w roku 1994 - podczas wspólnych lekcji o tematyce samorządowej i historii naszej "małej ojczyzny", przez dzieci ze szkoły podstawowej i młodzież niepełnosprawną z WTZ "Karczemka" w Otłoczynie.
Skośny niebieski pas - rzeka Wisła,
Strzała grotem do góry - kierunek, szlak handlowy, bród przez Wisłę,
Słońce - w bursztynie jest złapany promyk słońca, więc - Szlak Bursztynowy i jednocześnie miejscowość uzdrowiskowa.
[edytuj] Prahistoria Otłoczyna
Wieloletnie badania terenowe realizowane przez Zespół Badań Kujaw, a następnie do chwili obecnej Zakład Prahistorii Polski Instytutu Prehistorii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, dały nam możliwość poznania najodleglejszej historii Kujaw. (Aleksandra Cofta-Broniewska "Grupa kruszańska kultury przeworskiej"). W Otłoczynie znajdowała się przeprawa na wschodni brzeg Wisły. Ona też była czynnikiem determinującym założenia tutaj punktów osadniczych: w istocie, bowiem na przestrzeni znacznego odcinka Wisły, trudno byłoby znaleźć lepszy punkt dla w miarę dogodnego przejścia przez tę rzekę. Na ogół brzegi są tutaj strome utrudniające przeprawę, a jedynie na wysokości Otłoczyna łagodne zbocza doliny umożliwiają swobodny dostęp do koryta rzeki". Około czternastu tysięcy lat temu po wycofaniu się lądolodu skandynawskiego człowiek pojawił się tutaj w grupach łowiecko - zbierackich. Ślady jednego z najstarszych obozowisk ludności schyłkowego paleolitu odkryto po prawej stronie nad rzeką Tążyną. Wiedzę o wczesnoagralnych społeczeństwach Niżu oraz rozwojem kulturowym społeczeństw Kujaw w neolicie i początkach epoki brązu zawdzięczamy programowi studiów prowadzonych od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku przez wspomniany wyżej Zakład Prahistorii Polski (Aleksandra Cofta-Broniewska, Aleksander Kośko "Historia pierwotna społeczeństw Kujaw"). Poniższe mapki ilustrują rozmieszczenie punktów osadniczych a w nich stanowisk archeologicznych wzdłuż niecki rzeki Tążyny i kierunki ich migracji również przez bród na Wiśle. Dzisiaj te osady to wsie Gminy Aleksandrów Kujawski takie jak: Wilkostowo, Przybranowo, Poczałkowo, Przybranówek, Podgaj, Opoki, Opoczki, Grabie, Goszczewo, Otłoczynek, Otłoczyn i Wołuszewo. Społeczeństwa te posiadały umiejętności uprawy roli obróbki kamienia przez gładzenie i wiercenie otworów, chowu bydła, wyrobu ceramiki, tkactwa i posługiwania się łukiem. Należeli do tzw. kultury pucharów lejkowatych, kultury amfor kulistych (około 4500 lat p.n.e.) i kultury ceramiki sznurowej (około 2500 lat p.n.e.).
Wielką rewelacją w badaniach archeologicznych okazały się odkrycia w Otłoczynie gdzie natrafiono na tzw. groby kloszowe z IV wiek p.n.e., dwa cmentarzyska z pięciu wieków do I wieku n.e. oraz na ślady pieca warzelnego, wykorzystywanego do produkcji soli w okresie lateńskim (II i I wiek p.n.e.), jednego z najstarszych w europie, który archeolodzy łączą z wpływami kultury celtyckiej na tym terenie. Pewne jest istnienie osady, w Otłoczynie w II wieku p.n.e. to jest od zwiększenia wymiany handlowej od III wieku p.n.e. do V wieku n.e.
[edytuj] Szlak bursztynowy na Kujawach
Dla starożytnych cywilizacji bursztyn był niezwykle fascynujący. Bałtyckie złoto znane było nie tylko w Rzymie i Grecji, ale także w Babilonie i Egipcie. Tales z Miletu przypisywał bursztynowi... posiadanie duszy. Wnioskował to na podstawie obserwacji naelektryzowanego bursztynu, przyciągającego do siebie drobne ciała, elektryzującego się ujemnie bardzo korzystnie dla człowieka. Nazwa elektryczność pochodzi od greckiego słowa elektron, oznaczającego bursztyn.
Najstarsze szlaki bursztynowe kształtowały się już w epoce brązu (1700-650 p.n.e.). W III w. p.n.e. szlak bursztynowy do brodu na Wiśle w Otłoczynie spopularyzowali Celtowie a po nich (I-IV w. n.e.) przejęli go i rozwinęli Rzymianie. Nie istniał jeden ściśle wytyczony trakt łączący Cesarstwo Rzymskie z terenami nadbałtyckimi. Szlaki te rekonstruuje się na podstawie znalezisk archeologicznych. Wyznaczają je skupiska osadnicze i ciągi rzeczne, łatwiejsza możliwość przeprawy przez bród dużych rzek a przede wszystkim przedmioty wymiany handlowej, zwłaszcza rzymskie importy (naczynia z brązu, szkło, ceramika i numizmaty).
Szlak bursztynowy połączył wybrzeże Adriatyku i Bałtyku, Cesarstwo Rzymskie z nieznanymi krainami dalekiej Północy, tajemniczym Barbaricum. Szlak obsługiwał również zaopatrzenie Rzymian w skóry, futra, ryby, miód a także sól i pierze. „Towarem”, w który obfitowały tereny „Barbaricum” byli niewolnicy, mogli oni sami nieść inne towary. Sprzedawano więc jeńców a nawet członków własnego plemienia. Dla osad z nad Tążyny i Wisły było to szansą rozwoju i kontaktu ze światem, uczenia się od nich. Spowodowało to rozwinięcie w ramach grupy przeworskiej tzw. grupy kruszańskiej (nazwa od miejscowości Krusza Zamkowa. Grupa ta znała już koło garncarskie i charakteryzowała się wysokim poziomem metalurgii, używała żarna do produkcji mąki, pojawiły się nowe obrządki religijne. Znajdywanie monet rzymskich w Otłoczynie świadczy o bardzo ożywionych stosunkach handlowych przy okazji sprowadzania bursztynu.
Szlak bursztynowy prowadził z Akwilei nad Adriatykiem przez Przełęcz Piro (Hrusica – 867 m n.p.m.), Emone (Lublana), Poetoovio (Ptuj), Scarabantie (Sopron) i punkt wypadowy z Imperium Rzymskiego na tereny barbarzyńskie – leżące na „limesie” miasto Carnuntum a dalej przez naddunajskie faktorie, Czechy i Morawy, Bramę Morawską na Śląsk do Wrocławia lub Opola nad Prosnę na Kalisz (Calisia). Stąd droga prowadziła w górę Swędrni do Powy lub Czarnej Strugi i z biegiem tej rzeki do przeprawy przez rzekę Wartę w rejonie Konina (Setidava) a dalej wzdłuż rzeki Noteć nad Jezioro Gopło do Kruszy Zamkowej i wdłuż rzeki Tążyny do Otłoczyna. Cytowane studia wniosły szczegółowy wizerunek kujawskiego odcinka szlaku.Jego przebieg wyznaczają m.in. "wysepki osadnicze", zajmujące powierzchnie o średnicy 1,5-2,5 km, rozmieszczone w regularnych odstępach mniej więcej około 20 km od siebie. W sumie na odcinku Konin – Otłoczyn spotykamy pięć takich skupień; zlokalizowanych w rejonie Paniewa, Kościeszek, Kruszy Zamkowej oraz Gąsek i Opok.
Poszczególne skupienia, a ściślej biorąc ich osady centralne pełniły funkcje punktów etapowych, tj. punktów zatrzymania się wędrujących szlakiem bursztynowym podróżnych, gdzie mieściły się też stacje wymiany towarów.
Ostatnim jednym z kluczowych punktów w organizacji kujawskiego odcinka szlaku bursztynowego – w jego najbardziej znanej, złożonej wersji; ze schyłku starożytności – jest przeprawa w Otłoczynie. Przeprawa kończy fragment szlaku zawartego pomiędzy Wartą a Wisłą, którego centralny system osadniczy usytuowany był w rejonie Kruszy Zamkowej koło Inowrocławia. System ów w efekcie najnowszych badań prof. Aleksandry Cofta-Broniewskiej można identyfikować ze znanym z przekazu Ptolemeusza emporium Askaukalis. Z rejonu emporium znane są najbardziej złożone kompleksy źródeł dokumentujących miejscowe bursztyniarstwo.
W Otłoczynie stwierdzono, jak dotąd, istnienie zaledwie 6 stanowisk archeologicznych, w tym dwu cmentarzysk i jednej osady. Nie jest to silny zespół osadniczy, szczególnie gdy się weźmie pod uwagę, że stanowi pozostałość osadnictwa aż z pięciu stuleci (I wiek n.e. - IV wiek n.e.). Słabe gleby pozwalały uprawiać jedynie żyto, hodować świnie, kozy i owce. Istniało warzelnictwo soli i garncarstwo. Prawdopodobnie istniało małe centrum metalurgii (resztki żużlu).
W IV wieku naszej ery otwiera się okres wędrówek ludów, który trwa do VI wieku. Wyznaczył on okres schyłku starożytności inicjował rozwój doby średniowiecza. Przez bród na Wiśle w Otłoczynie przeprawiały się liczne grupy plemienne. Hunowie, Wandalowie, Burgundowie, Gotów i Gepidzi a po nich ekspansja ludów bałtyckich. Na Kujawach nastąpił upadek kultury przeworskiej. Koniec tego okresu to spadek gęstości osadnictwa i wpływów rzymskich.
Ziemię naszą zaczęły zasiedlać plemiona słowiańskie a od jej związanej z lnem przydatnej praktycznie funkcji zwanej Otłoczyny osada obsługująca bród przez Wisłę przyjęła nazwę Otłoczyn. Pierwsi to najprawdopodobniej Sklawenowie. Wcześni Słowianie z północy lub z dorzecza Dniestru. Następował powolny wzrost gospodarczy, uprawiali ziemię, bydło, tkali na krosnach len. Organizowali się we wspólnoty rodowe, pojawiły się pierwsze grody obronne. Najprawdopodobniej pierwszymi w Otłoczynie byli Goplanie znający się na czerpaniu korzyści z terenów podmokłych. Później podbici przez Polan, dobrych rolników i wojów z umiejętnością budowy grodów.
[edytuj] Średniowiecze
Średniowiecze to burzliwe czasy dla Otłoczyna. Liczne przemarsze wojsk grabieżców napadających na Kujawy i Wielkopolskę, Prusów, ale głównie Krzyżaków prowadzących metodę częstych wojen podjazdowych, które trwały aż do pokoju w Kaliszu zawartego w 1343 roku.
Bród na Wiśle okazał się strategicznym miejscem, co potwierdzają wykopaliska. Na terenach nadwiślańskich odkryto umocnienia obronne z pali drewnianych i szczątki poległych w bojach wojów. Karol Bunsch w kilku swoich powieściach historycznych wymienia Otłoczyn i opisuje obronę przeprawy strzeżonej przez polskich rycerzy. Pierwsza notowana wzmianka o Otłoczynie pochodzi 1015 roku. Najstarszym znanym właścicielem ziemskim, który posiadał dobra w tych okolicach był Wojsław (+ po 1140) z rodu Powałów (Ogończyków), który posiadał m.in. Otłoczyn i Ostrowąs. Otłoczyn został w 1191 r. podarowany przez Ogończyków Klasztorowi Norbertanek ze Strzelna, a potem wszedł w skład dóbr Biskupów Kujawskich w Kruszwicy. Inne posiadłości Ogończyków Opoki i Ostrowąs w XIII w. również weszły w skład własności kościelnej - należały do Biskupów Płockich. Zaczęły powstawać pierwsze karczmy dla podróżnych przeprawiających się przez Wisłę. Tą część Otłoczyna nazywano - Karczemką. Wymieniony wśród włości Biskupów Kujawskich w dokumencie księcia kujawskiego Kazimierza, syna Konrada mazowieckiego w roku 1250. Otłoczyn w 1215 r. "na mocy układu opata z Trzemeszna z Biskupem Kujawskim Bartonem pozostał w posiadaniu biskupa. Według tegoż dziedzicem tej wsi był kiedyś Sasin, ojciec Gedki Biskupa Mazowieckiego. Gedko następnie zamienił tę wieś z pewnym Klemensem na Latowice. Klemens umieszczając córkę w klasztorze strzeleńskim, dał z nią i wieś. Klasztor zaś zamienił ją z Biskupem Kujawskim Michałem na młyn Quetsen". Wojska Polskie również wykorzystywały bród do swoich przemarszów na Prusy. W 1410 roku, kiedy to po zwycięstwie pod Grunwaldem Władysław Jagiełło w Raciążku prowadził rozmowy pokojowe z Krzyżakami. W dokumencie z roku 1583 Otłoczyn przypisany jest do parafii Słońsko. Tak zwał się wówczas Słońsk Dolny. Był on siedzibą kasztelani i grodem książęcym wzmiankowanym w dokumentach już 1065 roku, a Parafia Słońsko należy do najstarszych w Polsce, była erygowana pod koniec X wieku.
[edytuj] I Rzeczpospolita
Na przełomie XVI i XVII wieku osiedlili się wzdłuż Wisły, w Nizinie Ciechocińskiej, menonici, odłam anabaptystów, którzy uciekli przed prześladowaniami ze swej ojczyzny. Pierwszych osiedlano w Otłoczynie w 1598roku w Słońsku 1605r. i sąsiedniej wiosce Wołuszewie w 1628r. Zwano ich popularnie "Olędrzy", Olendrzy", Holendrzy" i nie wszyscy byli menonitami. Mianem tym określano wszystkich osadników osiedlających się na zalanych lub podmokłych gruntach w Rzeczypospolitej. Byli wśród nich Holendrzy, Fryzowie, Flamandowie, Fallandowie, Szkoci, Niemcy z Nadrenii i Czesi i Węgrzy. Osadnicy gospodarzyli inaczej niż rdzenni mieszkańcy. Mieli oni dobrze opanowaną skomplikowaną technikę budowania ziemnych umocnień, które służyły w celu ochrony polderów zalewowych Wisły. Razem budowali domy, młyny, tamy i zapory, cechowali się wielką pracowitością i wytrwałością w swoich przedsięwzięciach a starali się być całkowicie samowystarczalni. Domy wznosili na specjalnych nasypach zwanych: trepy, zaś pola przecinali rowami odwadniającymi. Cechowała ich wyjątkową solidarność i bardzo surowe zasady moralne. W Otłoczynie wzdłuż kanałów melioracyjnych, grobli i wałów rosną, dziś odnawiane a przez nich kiedyś sadzone, przepiękne wierzby. Zwyczaj ten i pierwsze sadzonki drzew, z których przycinane gałęzie , co roku, służyły im do budowy ziemnych umocnień, wprowadzili Olędrzy na terenach od Żuław po Mazowsze gdzie osiedlali się wzdłuż Wisły, Bugu i innych rzek. Ostatni zostali zabici lub wypędzeni (jako "Niemcy") w 1945 roku. Nieliczni potomkowie ze spolszczonych rodzin pozostali i cudem ocaleli, mieszkają w Otłoczynie, Wołuszewie i Słońsku.
W 1765 r. z fundacji Jana Szymona Dębskiego, kasztelana Brzeskiego, powstała w Otłoczynie Kaplica drewniana jednonawowa, z zakrystią. Data budowy wyciętą na nadprożu, konstrukcja zrębowa, przykryta dwuspadowym dachem. Wewnątrz przepiękny ołtarz barokowy z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i św.Kazimierza oraz polichromowane kolebkowe sklepienie z motywami ptaków, liści i kwiatów. Nad prezbiterium wyniesiona wieżyczka z sygnaturką. Według informacji przekazywanych z pokolenia na pokolenie, w drodze do Torunia w dniu 2 czerwca 1812 roku, przy kaplicy zatrzymał się i modlił Napoleon Bonaparte, a na placu kaplicy zostali pochowani w 1830 roku polegli powstańcy, kiedy przez bród w Otłoczynie przeszła Rosyjska Armia Cesarska gen. Paskiewicza. W 1946 roku budynki części ówczesnego Otłoczynka i Stanisławowa wraz z Kapliczką i karczmą „Kuchnia”, przysiółków Otłoczyna (od linii kolejowej do karczmy Pieczonka), znalazły się na terenie nowo powstałego poligonu wojskowego. Domy osady zniszczono a mieszkańców wysiedlono. Kapliczka jedyna pozostała, była regularnie kilka razy w ciągu roku miejscem pielgrzymek mieszkańców Otłoczyna. W pierwszej połowie lat siedemdziesiątych, pomimo braku zgody Prymasa Polski, kardynała księdza biskupa Stefana Wyszyńskiego, kapliczka została rozebrana i wywieziona. Jednak ocalała i znalazła się w nowo powstającym w 1975 roku Wielkopolskim Parku Etnograficznym w Dziekanowicach nad jeziorem Lednickim. Pojawiają się propozycje by w tym miejscu gdzie stała kapliczka, prowadził turystyczny szlak Napoleoński trasą przemarszu jego wojsk do Torunia. Uzasadnione w pełni jest, żeby pas minimum 500 metrów wzdłuż rzeki Tążyny (granica poligonu) został zwrócony dla Otłoczyna i można będzie udostępnić drogę z Otłoczyna przez Otłoczynek, Stanisławowo, Maciejewo do Grabia. Droga ta to szlak dziedzictwa kulturowego Europy – Szlak Bursztynowy.
[edytuj] Polska pod zaborami
Otłoczyn w 1793 r. po II rozbiorze Polski został zagrabiony do Prus. Od 1807 r. do 1815 należał do Księstwa Warszawskiego, by na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego, dnia 22 września znów powrócić w niewolę Prus. Ostatecznie w owych czasach granicę w Otłoczynie delimitowano w 1823 r. Jej opis od strony protektoratu rosyjskiego z tych czasów: ”Zacząwszy od Wisły, gdzie stał czerwony krzyż, postawiono pierwszy słup graniczny z orłem bez numeru. Od tego punktu granica idzie nad strugą Tążyną pomiędzy łąkami hollendrów Wołuszewa z polskiej i Otłoczyna z pruskiej strony, aż do okupnika Drozdowskiego, a w tym dystansie postawiono także dwa słupy także bez numeru, dalej przez dawny trakt z Nieszawy do Torunia przy posterunku Wygoda gdzie istniał szlangban zamykany i czatownia kozacka, ze strony pruskiej zaś stał młyn Kutt, gdzie nad strugą ustawiono słup nr 74” (pierwszy budynek miejscowości - Otłoczynek - a następne dalej w górę rzeki Tążyny aż do karczmy Pieczonka); „dalej przy folwarku Ukleja, który żyd trzymał w dzierżawie, oraz środkiem lasów służewskich królewsko-pruskich do miasta Torunia należących przy szlangbanie na osadzie Rożen mianowicie na toruńskim trakcie, naprzeciw którego za mostem na pruskiej stronie jest karczma Pieczonka” W latach 50-tych XIX w. grupa przemysłowców polskich i zagranicznych (niemieckich, belgijskich i in.) rozpoczęła starania o zbudowanie linii kolejowej łączącej Królestwo Polskie z Rosją i Prusami oraz in. krajami zachodnioeuropejskimi. Nową linię proponowano budować z Łowicza mającego już wówczas połączenie poprzez Skierniewice z Warszawą, przez Kutno, Włocławek, Toruń do Bydgoszczy. Władze rosyjskie odnosiły się początkowo negatywnie do tej inicjatywy i dopiero po wybudowaniu linii kolejowej z Bydgoszczy do Otłoczyna - ostatniej stacji przed granicą prusko - rosyjską, wyraziły zgodę na rozpoczęcie budowy kolei .nadwiślańskiej.. W tym celu powołano Towarzystwo Kolei Żelaznych, które rozważało różne warianty przebiegu linii kolejowej, m.in. przez Włocławek, Nieszawę, Ciechocinek lub Brześć Kujawski i Służewo. Wymienione miejscowości nie wyraziły zgody na budowę kolei więc na budowę stacji granicznej wybrano tereny zaoferowane przez Władysława Trojanowskiego - wieś Białe Błota położoną w odległości 2 km od granicy przebiegającej wzdłuż rzeki Tążyny.
W lutym 1857 r. podpisano umowę rosyjsko pruską o budowie kolei żelaznej zwanej koleją warszawsko-bydgoską. Budowę rozpoczęto w maju 1861 roku a już w dniu 4 grudniu 1862 roku uruchomiono połączenie kolejowe Prus z Rosją z Bydgoszczy do Łowicza. Otwarto przejście graniczne Otłoczyn – Białe Błota, gdzie nowobudowany dworzec nazwano Alexandrowo (dzisiaj miasto Aleksandrów Kujawski). Uruchomienie linii kolejowej odbyło się bez rozgłosu. Nowy szlak handlowy przebiegający przez Otłoczyn oficjalnie nazwano „Drogą Żelazną Warszawsko-Bydgoską”. Jak podawał ówczesny Tygodnik Ilustrowany nr 174 z 1863 roku,”Na pamiątkę zbudowania drogi bydgoskiej wykonano w Brukseli medal z brązu, mający około 3 cali średnicy. Medal ten przedstawia z jednej strony parochód w biegu, a z drugiej wymienione są nazwiska założycieli towarzystwa drogi żelaznej, członków rady zarządzającej, byłego dyrektora i starszego inżyniera naczelnie prowadzącego budowę”. Nowy Przysiółek Otłoczyna zwano powszechnie w owych czasach Komornickie Budy.
Kiedy poznano i udokumentowano walory klimatyczne terenu rozlewiska Wisły od Torunia do Nieszawy zwanego oficjalnie w dokumentach od drugiej połowy XIX wieku Nieszawską Niziną ranga Otłoczyna znowu wzrosła, tym razem jako miejscowości letniskowo wypoczynkowej. Po drugiej stronie granicy zaboru Rosyjskiego istniało już uzdrowisko - Ciechocinek. Mieszkańcy Torunia przyjeżdżali w salonkach kolejowych na bocznice stacji Otłoczyn, w nich spędzali noce a w dzień korzystali z uroków Otłoczyna położonego w pierwszej strefy klimatycznej Nieszawska Nizina. Na wzgórzach widokowych powstały tarasy i letniskowe budynki dancingowe. Do dziś znajdują się tam pagórki porośnięte trawą a są to w rzeczywistości potłuczone kryształy i szkło z zastaw stołowych. W końcu XIX wieku rozpoczęto regulację Wisły od Torunia do granicy a objęto tą inwestycją nawet brzeg Wisły wsi Słońsk i Ciechocinka zaboru rosyjskiego. W tym czasie powstała jednostka (najstarsza na tym terenie) OSP Grabie-Otłoczyn, starsza była tylko jednostka OSP w Toruniu. Ciekawostką z tamtych czasów są liczne umocnienia ziemne gdyż Otłoczyn jako miejscowość nadgraniczna był elementem XIX wiek-wiecznej twierdzy Toruń. W czasie okupacji hitlerowskiej istniała jeszcze niedokończona koncepcja uczynienia z Torunia nowoczesnej twierdzy o obwodzie zamkniętym. W 1944 roku przystąpiono do wznoszenia betonowych schronów i bunkrów wokół miasta. Znajdują się one w miejscowościach: Brzozówka, Ostaszewo, Olek pod Dybowem i w Otłoczynie. Miały blokować główne drogi i kolej. W Otłoczynie wykopano trzy pasy rowów przeciwczołgowych i wiele transzei. Większość tych umocnień została rozebrana w latach siedemdziesiątych. W początkach XX w. w Otłoczynie były dwa kościoły protestancki i katolicki, dwa młyny, pięć karczm, powozownie, hotel, posterunek policji, areszt, szkoła, i poczta. Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi prowadziło przedszkole. W 1905 na osi dworca kolejowego wybudowano nowy neogotycki kościół protestancki Parafii Otłoczyn. Tereny starego Otłoczyna z ruiną kościoła Parafii Otłoczyn (która obejmowała swym zasięgiem od północy sąsiednią wieś Kuczek a od zachodu Brzeczkę i Maciejewo), zostały wykupione przez kolonizatorów niemieckich i nazwane Balkau. W 1904-1906 trwał spór sądowy między F. Kröningiem posiadaczem Wolfskampe a Skarbem Państwa reprezentowanym przez Naczelnego Prezydenta Prowincji Prusy Zachodnie -(sprawy graniczne). Tak nazwano należącą do Otłoczyna Wilczą Kępę.
Aż do 1920 roku istniała w Otłoczynie granica pomiędzy zaborem pruskim a wolną już Polską. Po odzyskaniu niepodległości w pierwszej połowie XX wieku odwieczną nazwę niziny - Otłoczyny, nazwanej w projektach regulacji Wisły Niederung (Nieszawska Nizina, 1891-1904) nazwano Nizina Ciechocińska (1927), Balkau – Brzozą a tereny za torami kolejowymi od Otłoczynka i Stanisławowa z Górą Barbary, Górą Otłoczyn i kaplicą do karczmy Kuchnia przysiółka Karczemka oraz Wilcza Kępa powróciły do Otłoczyna.
[edytuj] II Rzeczpospolita
Po odzyskaniu niepodległości władze polskie przywiązywały dużą wagę do walorów mikroklimatycznych i krajobrazowych Otłoczyna. W 1927 roku powstał projekt oraz wprowadzono umocowania prawne charakterystyczne dla miejscowości uzdrowiskowo wypoczynkowej. Podobne jak dla Konstancina czy Podkowy Leśnej, tak zwane „miejscowości ogrody”. W dokumencie tym zakładano, że zamożni kuracjusze, nie chcąc mieszkać w warunkach hotelowych dwu, trzy osobowych pokoi sanatoryjnych, wspomogą leczenie w Ciechocinku , wynajmując dla siebie całe pawilony w bezpośrednim kontakcie z ciszą i przyrodą Otłoczyna. Pierwszymi, którzy kupowali działki budowlane w Otłoczynie byli oficerowie Armii Pomorze z Torunia ale nie tylko bo również wielu mieszkańców Warszawy i Gliwic, Katowic.
Siostry Rodziny Maryi prowadziły całotygodniowe przedszkole również dla dzieci kuracjuszy korzystających z leczenia w Ciechocinku. W lesie otłoczyńskim na dużym ogrodzonym terenie powstał Dom Kuracjusza cieszący się ogromnym powodzeniem. Zaprojektowano budynek sanatorium i odwiert źródła solanki. Wielu znanych ludzi spędzało w Otłoczynie corocznie lato, bardzo dobrze i pochlebnie opisując go w swoich wspomnieniach. W związku z prawdopodobną inwazją Niemiec na Polskę w 1939 roku ukończono szosę, łączącej dogodną komunikacją Armię Pomorze z Armią Łódź. Przygotowano plan przestrzennego zagospodarowania uzdrowiska, wytyczono wiele ulic poprzecznych do Szlaku Bursztynowego, przy których sprzedano działki budowlane. Niestety II wojna światowa przerwała ten tak dobrze zapowiadający się okres dla miejscowości. Przerwano budowę sanatorium również wielu właścicieli ziemi w Otłoczynie nie zdążyło nawet zacząć się budować a po wojnie nie mogli już kontynuować swoich planów, uzyskać powtórnie pozwolenia na budowę by tu powrócić.
[edytuj] II Wojna Światowa
W czasie wojny Otłoczyn został włączony w granice administracyjne Rzeszy Niemieckiej. Mieszkańcom, którzy nie podpisali volkslisty, zabrano domy i gospodarstwa rolne, zamieszkali w nich okupanci. W jednym z odebranych domów przez żandarma niemickiego, przy którym na wzgórzu stała murowana kapliczka NSPJ, prowadzono dom wypoczynkowy dla dziewcząt z Hitlerjugend. Mieszkańcy zwyczajowo modlili się przed figurą Najświętszego Serca Pana Jezusa. Zburzono, więc kapliczkę, spalono też katolicki drewniany kościółek, młyn hollendra, który nie podpisał volkslisy, również budynek Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi w którym prowadziły przedszkole.
Pracownik leśny Józef Kwiatkowski (ur. w 1895r.) sołtys Otłoczyna jako przedstawiciel polskiej władzy został aresztowany, więziony w toruńskim Forcie VII i zamordowany w 1939 w miejscu masowej kaźni, zwanym Barbarka. Figurka Chrystusa ukryta przez jednego z mieszkańców pana Grzegorza Jezierskiego, przetrwała wojnę, ocalała. Zorganizowano akcję poszukiwania jej pod groźbą kary śmierci dla tego, kto mógł wiedzieć i nie zdradzi miejsca jej przechowywania. Na pamiątkę tego zdarzenia, po wojnie kościół w Otłoczynie otrzymał imię Najświętszego Serca Pana Jezusa. W Domu Kuracjusza prowadzono niemiecką szkołę.
Pod koniec wojny w 1944roku Toruń ogłoszono twierdzą i wojsko przystąpiło do inżynieryjnej rozbudowy umocnień umocnień zewnętrznego pasa obrony „Toruńskiego Rejonu Umocnionego” (wraz z Grudziądzem i Fordonem). System obrony składał się z obwodu zewnętrznego i wewnętrznego. Obwód zewnętrzny ciągną się przez punkty oporu z żelbetowymi stanowiskami bojowymi i schronami w rejonie Olka, Łysomic, Brzozówki, Otłoczyna i Wymysłowa. Wewnętrzny obwód obrony opierał się na linii frontów i został wzmocniony rowami przeciwczołgowymi. Utworzono kilka obozów pracy dla wielu tysięcy przymusowych robotników. Wzdłuż rzeki Tążyny powstały umocnienia artyleryjskie i ziemne, rowy pepance i trzy linie okopów. Niemcy wycofali się z tej okolicy bez walki, gdy zaistniało niebezpieczeństwo oskrzydlenia pozycji. Ewakuacja została przeprowadzona z powodzeniem nocą 30 stycznia 1945 r.
[edytuj] PRL
Po wojnie władze PRL-u uznały Otłoczyn za typową wieś rolniczą. Mieszkańcy, którzy przeżyli wojnę, nie pozostali na obczyźnie i powrócili do swoich domów, teraz zmuszeni byli dzierżawić ziemię, siać zboże, kupować świniaki, by wywiązać się z tak zwanej obowiązkowej kontraktacji. Na części terenu przedwojennej gminy Popioły ( rozbudowywanej w czasie wojny przez Niemców Twierdzy Toruń), powiększono istniejący już