Otwarty dostęp

Z Wikipedii

Otwarty dostęp (ang. Open Access, "OA") - termin oznaczający wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.

Na przykład warunkiem uznania określonej publikacji w Internecie za otwarcie dostępną jest to aby każdy kto ma gdziekolwiek dostęp do tej sieci mógł tę publikację swobodnie czytać, kopiować, przechowywać, drukować, wykorzystywać praktycznie i dołączać do swojej bazy danych. Otwarty dostęp nie jest równoznaczny z domeną publiczną, gdyż twórcy publikacji nie muszą się zrzekać swoich praw autorskich i mogą stawiać różnego rodzaju warunki udostępniania swojej twórczości, o ile tylko nie ograniczają one wcześniej wspomnianej wolności do swobodnego korzystania z niej^[1].

Od strony prawnej publikowanie treści na zasadach otwartego dostępu oznacza zazwyczaj objęcie nich jedną z licencji typu copyleft. Licencje te stanowią rodzaj umowy między autorami i potencjalnymi czytelnikami, zezwalając im na wszystko co mieści się w pojęciu otwartego dostępu, jednak narzucające różnego rodzaju obowiązki takie jak np: dołączanie do kopii tekstu informacji o źródle i autorach, udostępnianie kopii na tych samych zasadach co oryginał, czy nakaz jednoznacznego zaznaczania, że treść kopii została znacząco zmodyfikowana w stosunku do pierwowzoru.

Pierwotnie pojęcie to zostało ukute dla tych czasopism naukowych, które zdecydowały się całkowicie otworzyć w Internecie dostęp do zawartych w nich publikacji naukowych, współcześnie jednak pojęcie to zostało rozszerzone na udostępnianie wszelkich publikacji na podobnych zasadach^[1].

Wokół koncepcji otwartego dostępu powstało kilka instytucjonalnych inicjatyw, mających wspierać i promować tę koncepcję. Jedną z pierwszych była zorganizowana przez Open Society Institute w grudniu 2001 r. konferencja, która zakończyła się ogłoszeniem Budapest Open Access Initiative, rodzaju manifestu definiującego i promującego pojęcie otwartego dostępu, pod którym podpisało się 13 osób reprezentujących kilkanaście organizacji naukowych z Europy i USA^[2]. W czerwcu 2003 r. z inicjatywy Towarzystwa Maxa Plancka została zorganizowana w Berlinie podobna konferencja, która również zakończyła się wspólną deklaracją uczestników, zawiązującą rodzaj nieformalnej koalicji na rzecz rozwijania otwartego dostępu do treści naukowych.^[3]. Wokół tego ruchu powstało też kilkanaście stowarzyszeń i fundacji takich jak Public Library of Science, Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition, Creative Commons i inne. Część organizacji skupionych wokół idei Otwartego dostępu ogłosiła 14 października 2008 Międzynarodowym Dniem Otwartego Dostępu (Open Access Day)^[4].

Wg Ulrich's Periodical Directory w październiku 2008 istniało na świecie ok 20 000 - 25 000 recenzowanych czasopism naukowych^[5], z których 3598 zostało uznane przez Directory of Open Access Journals za w pełni otwarte^[6]. Wg tego samego źródła najwięcej tego rodzaju czasopism ukazywało się w październiku 2008 w Stanach Zjednoczonych (804), zaś w Polsce ukazywało się ich 53.

Sądząc po stale wzrastającej liczbie czasopism naukowych na liście Directory of Open Access Journals koncepcja otwartego dostępu do treści naukowych i edukacyjnych staje się coraz bardziej popularna. Prawdopodobnie jednym ze źródeł tej wzrastającej popularności jest fakt, że publikacje w czasopismach z otwartym dostępem są statystycznie częściej czytane i cytowane niż te umieszczane w tradycyjnych czasopismach wydawanych na zasadach komercyjnych^[7]. Nie jest jednak ona wciąż powszechnie akceptowana w środowisku naukowym i natrafia na silną opozycję, głównie ze strony organizacji zrzeszających komercyjnych wydawców takich jak Association of American Publishers^[8] ale też ze strony niezależnych krytyków.^[9][10].

Przypisy

[edytuj] Dodatkowa literatura

• Björk, B-C., Roos, A., and Lauri, M. Global annual volume of peer reviewed scholarly articles and the share available via different Open Access options. The International Conference on Electronic Publishing (ELPUB 2008) - Open Scholarship: Authority, Community and Sustainability in the Age of Web 2.0, June 25-27 2008.
• Bollen, J., Van de Sompel, H., Smith, J. and Luce, R. (2005) Toward alternative metrics of journal impact: A comparison of download and citation data Information Processing and Management, 41(6): 1419-1440
• Brody, T. and Harnad, S. (2004) Comparing the Impact of Open Access (OA) vs. Non-OA Articles in the Same Journals D-Lib Magazine 10(6).
• Brody, T., Harnad, S. and Carr, L. (2005) Earlier Web Usage Statistics as Predictors of Later Citation Impact Journal of the American Association for Information Science and Technology (JASIST).
• Davis, P. M. and Fromerth M. J. (2007 in press) Does the arXiv lead to higher citations and reduced publisher downloads for mathematics articles? Scientometrics.
• Deutsche Forschungsgemeinschaft (2005) Publishing Strategies in Transformation? Results of a study on publishing habits and information acquisition with regard to open access
• Deutsche Forschungsgemeinschaft (2005), Johannes Fournier Roads to Knowledge: Activities for Promoting Open Access by the DFG. Response to the Study "Publishing Strategies in Transformation? Results of a study on publishing habits and information acquisition with regard to open access"
• Eysenbach G. (2006a) Citation Advantage of Open Access Articles. PLoS Biol. 2006;4(5) p. e157. 'Paper showing the Open Access citation advantage over non-Open Access papers, as well as a gold-OA over green-OA citation advantage.
• Eysenbach G. (2006b) The Open Access Advantage. J Med Internet Res 2006;8(2):e8 'Provides follow-up data to study above'
• Garfield, E. (1955) Citation Indexes for Science: A New Dimension in Documentation through Association of Ideas. Science, Vol:122, No:3159, p. 108-111
• Garfield, E. (1973) Citation Frequency as a Measure of Research Activity and Performance in Essays of an Information Scientist, 1: 406-408, 1962-73, Current Contents, 5
• Garfield, E. (1988) Can Researchers Bank on Citation Analysis? Current Comments, No. 44, October 31, 1988
• Garfield, E. (1998) The use of journal impact factors and citation analysis in the evaluation of science. 41st Annual Meeting of the Council of Biology Editors, Salt Lake City, UT, May 4, 1998
• Hajjem, C. and Harnad, S. (2006) The Self-Archiving Impact Advantage: Quality Advantage or Quality Bias? Technical Report, Department of Electronics and Computer Science, University of Southampton, November 2006.
• Hajjem, C. and Harnad, S. (2007) Citation Advantage For OA Self-Archiving Is Independent of Journal Impact Factor, Article Age, and Number of Co-Authors. Technical Report, Department of Electronics and Computer Science, University of Southampton, January 2007.
• Hajjem, C., Harnad, S. and Gingras, Y. (2005) Ten-Year Cross-Disciplinary Comparison of the Growth of Open Access and How It Increases Research Citation Impact IEEE Data Engineering Bulletin 28(4) pp. 39-47.
• Hardisty, D. J. and Haaga, D. A. F. (2008) Diffusion of Treatment Research: Does Open Access Matter? Journal of Clinical Psychology 64(7) 821-839.
• Harnad, S. (2005)OA Impact Advantage = EA + (AA) + (QB) + QA + (CA) + UA Open Access Archivangelism September 17, 2005
• Kurtz, M. J. , Eichhorn, G. , Accomazzi, A. , Grant, C. S. , Demleitner, M. , Murray, S. S. (2004) kurtz/IPM-abstract.html The Effect of Use and Access on Citations Information Processing and Management 41 (6): 1395-1402
• Lawrence, S, (2001) Online or Invisible? Nature 411 (2001) (6837): Paper first showing the Open Access citation advantage over non-Open Access papers in computer science.
• Moed, H. F. (2005a) Citation Analysis in Research Evaluation NY Springer.
• Moed, H. F. (2005b) Statistical Relationships Between Downloads and Citations at the Level of Individual Documents Within a Single Journal Journal of the American Society for Information Science and Technology, 56(10): 1088-1097.
• Shadbolt, N., Brody, T., Carr, L. and Harnad, S. (2006) http://eprints.ecs.soton.ac.uk/12453/ The Open Research Web: A Preview of the Optimal and the Inevitable] In Jacobs, N., (Ed. Open Access: Key Strategic, Technical and Economic Aspects, chapter 21. Chandos

[edytuj] Zobacz też

• Otwarte Oprogramowanie

Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń

Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu.

Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu

45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu.

Pacelt do dymisji, dostanie nowe zadania

Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt zostanie odwołany ze stanowiska wiceministra sportu. Teraz będzie odpowiadał za przygotowania reprezentacji Polski do igrzysk w Londynie.

Osiedlowy zespół ukradł sprzęt Acid Drinkers

Policjanci odzyskali sprzęt muzyczny należący do zespołu Acid Drinkers. Złodziejami okazali się 17-letni Jakub K. i 18-letni Paweł K., członkowie osiedlowego zespołu z Ełku. Za kradzież odpowiedzą przed sądem. Grozi im nawet pięć lat więzienia.

Pijany policjant spowodował kolizję

26-letni pijany policjant spowodował w sobotę w Elblągu kolizję. Funkcjonariusz, który miał w wydychanym powietrzu 2,5 promila alkoholu, straci pracę. Czeka go także sprawa karna - poinformowała Justyna Grzeczka z elbląskiej policji.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".

PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka

PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje.

Ojciec, gdy wypił, znęcał się nad córką

Ojciec nadużywał alkoholu. Gdy był pijany, bił córkę drewnianą listewką. Dziewczynka opowiedziała o tym opiekunce ze świetlicy osiedlowej. Ta o sprawie zawiadomiła policję. 47-letniego Arkadiusza L. zatrzymano. Miał prawie promil alkoholu we krwi. Został aresztowany na trzy miesiące.

Kaczyński: Pokażemy inne przypadki pijanych posłów w Sejmie

- PiS nie będzie podejmował żadnych decyzji w sprawie Elżbiety Kruk - powiedział Jarosław Kaczyński. Posłanka w czasie wczorajszych porannych głosowań w Sejmie chwiała się na nogach i niewyraźnie mówiła.

Zima przyszła wcześnie - Polska pod śniegiem

Śnieg spadł niemal w całym kraju. Po nocnych opadach na Warmii i Mazurach panują trudne warunki jazdy. Pomimo bezustannej pracy 40 pługów i piaskarek drogi pozostają niebezpieczne. Na podkarpaciu autokar wpadł w poślizg i zjechał do rowu. Rannych zostało 8 osób. W województwie zachodniopomorskim śnieg zniszczył linie energetyczne. Bez prądu pozostaje 10 tysięcy osób.