Powiat będziński

Z Wikipedii

Powiat będziński
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Województwo	śląskie
Siedziba władz powiatu	Będzin
Starosta	Adam Lazar
Powierzchnia	368,02 km²
Populacja (2007)  - liczba ludności  - gęstość	151 024 411 osób/km²
Urbanizacja	75,85%
Tablica rejestracyjna	SBE
gminy miejskie 4 miejsko-wiejskie 1 wiejskie 3
Starostwo ul. Sączewskiego 6 42-500 Będzin tel. 32 368 07 00 do 02; faks 32 267-79-33 (e-mail)
Strona internetowa powiatu

Powiat będziński - powiat ziemski w Polsce (województwo śląskie), utworzony 1 stycznia 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Będzin.

Spis treści 1 Podział administracyjy powiatu 2 Gminy 3 O powiecie 4 Podstawowe dane statystyczne 5 Demografia 5.1 Liczba i struktura ludności 5.2 Zmiany ludnościowe 6 Historia (kalendarium) 7 Zabytki

[edytuj] Podział administracyjy powiatu

W skład powiatu wchodzą:

• gminy miejskie: Będzin, Czeladź. Sławków, Wojkowice
• gminy miejsko-wiejskie: Siewierz, Grodziec
• gminy wiejskie: Bobrowniki, Mierzęcice, Psary,
• miasta: Będzin, Czeladź, Siewierz, Sławków, Wojkowice.

[edytuj] Gminy

Gmina	Liczba ludności (2006)16	Powierzchnia
Będzin (miasto)	58 538	37,08 km²
Czeladź (miasto)	34 076	16,57 km²
Wojkowice (miasto)	9 396	12,77 km²
Sławków (miasto)	6 853	36,6 km²
Siewierz (w tym gmina miejska) (w tym gmina wiejska)	12 226 (5 458) (6 768)	115,76 km² (38,22 km²) (77,54 km²)
Bobrowniki	11 248	51,99 km²
Psary	11 329	45,98 km²
Mierzęcice	7 358	51,27 km²
Razem	151 024	368,02 km²

[edytuj] O powiecie

Położony jest w centralnej części województwa śląskiego, w Zagłębiu Dąbrowskim, zajmuje powierzchnię 331 km², co plasuje go na 13 miejscu wśród powiatów ziemskich i miast na prawach powiatu w regionie. Pod względem liczby ludności, która wynosi 148,3 tys. osób, powiat zajmuje 11 miejsce wśród wszystkich 36 powiatów ziemskich i miast na prawach powiatu oraz 3 miejsce wśród 17 powiatów ziemskich.

Powiat będziński jako samodzielna jednostka administracyjna został wydzielony z powiatu olkuskiego w 1867 roku, obejmując rozległy teren guberni piotrkowskiej o powierzchni 1390 km² i liczący 800 tys. mieszkańców. Wówczas leżał na jednym z najbardziej uprzemysłowionych obszarów Cesarstwa Rosyjskiego, zwanym Zagłębiem Dąbrowskim. W odrodzonej Polsce obejmował swym zasięgiem, z pewnymi przerwami, 4 miasta stanowiące dzisiaj centrum Zagłębia: Będzin, Czeladź, Dąbrowę Górniczą i Sosnowiec. W 1975 roku został zlikwidowany w wyniku reformy administracyjnej. Wówczas obejmował obszar 360 km² i liczył 124 tys. mieszkańców.

Głównym bogactwem naturalnym powiatu, podobnie jak całego regionu, był węgiel kamienny. Dlatego przez wiele lat o przemysłowym obliczu tej ziemi decydowało górnictwo. Na terenie Psar, w Strzyżowicach, powstała już w 1788 roku pierwsza kopalnia w Zagłębiu. Obecnie przemysł wydobywczy, po likwidacji kopalń węgla kamiennego, reprezentują jedynie Górnicze Zakłady Dolomitowe w Siewierzu. Dzisiaj podstawową gałęzią powiatowej gospodarki jest prężnie rozwijająca się energetyka. Elektrownia Łagisza S.A. i Elektrociepłownia Będzin S.A. znajdują się w krajowej czołówce przedsiębiorstw tej branży. Ważną rolę odgrywa hutnictwo metali nieżelaznych (Huta Będzin S.A.). Uzupełnieniem jest drobna wytwórczość, rzemiosło i usługi.

Nie bez znaczenia są też tradycje handlowe powiatu, w którym Będzin i Siewierz wyróżniają się swym kupieckim rodowodem. Dołączyła do nich ostatnio Czeladź, na terenie której powstało centrum handlowe M1. Ogółem w powiecie zarejestrowanych jest blisko 12 tys. podmiotów gospodarczych.

Gospodarka rolna w powiecie pełni funkcję uzupełniającą w stosunku do innych dziedzin gospodarki, chociaż obejmuje ponad 4 tys. gospodarstw rolnych.

[edytuj] Podstawowe dane statystyczne

• Powierzchnia
  • ogółem: 36 802 ha
  • grunty leśne: 7604 ha
• Ludność
  • Liczba ludności: 151 163 (2006)
  • Mężczyźni: 71 895
  • Kobiety: 79 268
  • Wskaźnik feminizacji: 110
  • Średnia gęstość zaludnienia: 415 osoby/km2
  • Przyrost naturalny: -4,7%
  • Wskaźnik urbanizacji: 75,7 %
  • Stopa bezrobocia wynosi: 19,9 %
• Infrastruktura
  • Liczba mieszkań: 60 262
  • Sieć wodociągowa: 705,7 km
  • Sieć kanalizacyjna: 240,8 km
  • Drogi publiczne o twardej nawierzchni:
    • powiatowe: 289,9 km
    • gminne: 316,6 km
  • Targowiska: 10
• Edukacja, kultura i ochrona zdrowia
  • Szkoły podstawowe: 40
  • Gimnazja: 25
  • Licea ogólnokształcące: 7
  • Licea profilowane: 2
  • Szkoły zawodowe: 5
  • Szkoły policealne: 9
  • Szkoły dla dorosłych: 9
  • Placówki przedszkolne: 48 (przedszkola: 36)
  • Żłobki: 4
  • Całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze: 1
  • Biblioteki: 38
  • Muzea: 1
  • Kina: 1
• Sport i turystyka
  • Obiekty noclegowe zbiorowego zakwaterowania: 9
  • Kluby sportowe: 25
  • Szpitale: 3

Źródło : Województwo Śląskie 2007 US Katowice

[edytuj] Demografia

[edytuj] Liczba i struktura ludności

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2007):

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
	osób	%	osób	%	osób	%
ogółem	151 024	100	79 198	52,4	71 826	47,6
miasto	114 321	100	60 110	52,6	54 211	47,4
wieś	36 703	100	19 088	52,1	17 615	47,9

[edytuj] Zmiany ludnościowe

• 1999 - 148 054
• 2000 - 147 320
• 2001 - 146 437
• 2002 - 152 094 (przyłączono miasto Sławków)
• 2003 - 151 519
• 2004 - 151 289
• 2005 - 151 231
• 2006 - 151 163
• 2007 - 151 024

[edytuj] Historia (kalendarium)

• 1867, 1 stycznia - utworzenie powiatu będzińskiego, jednego z ośmiu wchodzących w skład nowej guberni piotrkowskiej Królestwa Polskiego na powierzchni 1366,45 km².

Nowy powiat obejmował jedno miasto (Będzin), 8 osad: Siewierz, Czeladź, Modrzejów, Kromołów (od 1885), Włodowice, Mrzygłód, Żarki, Koziegłowy i 213 wsi, wchodzących w skład nowo powołanych gmin. Były to tereny, które później weszły w skład obecnych miast: Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec i Zawiercie i Myszków, które w tym czasie były niewielkimi, aczkolwiek prężnie rozwijającymi się miejscowościami.

• 1874 - utworzono nową gminę nazwaną "górniczą", w skład której weszły wsie: Stara Dąbrowa z koloniami, Zagórze, Sielec, Niwka, Klimontów, Konstantynów, Bobrek, Środula, Dańdówka, Józefów i Niepiekło oraz osada Modrzejów.
• 1885 - przyłączenie do guberni piotrkowskiej gminy Kromołów.
• 1889 - korekta granic powiatu - przyłączenie Zawiercia Małego z powiatu olkuskiego (wzrost powierzchni do 1390,6 km²).
• 1902, 10 czerwca - z miejscowości: Sosnowiec, Pogoń, Ostra Górka, Sielec, Kuźnica i Radocha utworzono miasto Sosnowiec (61 tys. mieszkańców).
• 1907 - powiat liczy 307104 mieszkańców
• 1909 - utworzenie gminy Zagórze poprzez wydzielenie z gminy górniczej wsi: Zagórze, Klimontów, Józefów, Bobrek, Niwka, Dańdówka oraz osady Modrzejów.
• 1912 - powiat obejmuje następujące gminy (z wsiami i osadami):
  • Bobrowniki: Bobrowniki, Gródków, Łagisza, Psary, Sączów, Siemonia, część Strzyżowic, Wojkowice Komorne i Żychcice (13 219 mieszkańców)
  • Choroń: Choroń, Gęzyn, Jastrząb, Kuźnica, Poraj (kancelaria gminy), Przybyłów, Zaborze (6 361 mieszkańców)
  • Gzichów: osada Czeladź (8 866 osób), wsie: Gzichów, Grodziec, Małobądz, Milowice, Preczów, Sarnów (łącznie 18 665 mieszkańców)
  • Dąbrowa Górnicza ze wsią Stara Dąbrowa oraz koloniami: Huta Bankowa, Łabędzka, Reden (kancelaria gminy), Ksawera, Mydlice, Niepiekło (24 997 mieszkańców)
  • Koziegłówki: Koziegłówki, Lgota, Markowice, Miłość, Mysłów, Oczko, Postęp, Rzeszew, Wojsławice, Winowno
  • Kromołów: osada Kromołów (3 817 mieszk.), wsie: Blanowice, Bzów, Kromołowskie, Łośnice, Morsko, Pomrożyce, Skarżyce, Zawiercie Wielkie, Zawiercie Małe (łącznie 32 319 mieszkańców)
  • Łosień: Błędów, Kuźnica Błędowska, Kuźniczka Nowa, Łosień, Łazy, Łęka, Okradzionów, Tucznababa, Trzebyczka (7 502 mieszkańców)
  • gmina Niegowa: Bobolice, Brzeziny, Dąbrowno, Gorzków, Hucisko, Ludwinów, Łutowiec, Moczydło, Mzurów, Niegowa, Niegówka, Ogorzelnik, Postaszowice, Tomiszowice, Trzebniew (7 793 mieszkańców)
  • Gmina Olkusko-Siewierska (z siedzibą w Gołonogu): Gołonóg, Porąbka, Strzemieszyce Wielkie, Strzemieszyce folwark, Ząbkowice (26 236 mieszkańców)
  • gmina Ożarowice: Celiny, Dobieszowice, Myszkowice, Niezdara, Ożarowice, Ossy, Pyrzowice, Rogoźnik, Tąpkowice (siedziba kancelarii), Twardowice, Wymysłów (6 920 mieszkańców)
  • Pińczyce: Będusz (kancelaria gminy), Dzierżawa, Dziewki, Kaźmierzów, Leśniaki, Mijaczew, Nowa Wieś, Pińczyce, Słowik, Szklana Huta, Stara Huta, Zabijak, Żelisławice (8 309 mieszkańców)
  • Poręba Mrzygłodzka: osada Mrzygłód (2 014 mieszk.) (kancelaria gminy), wsie: Dziechciarze, Krzemienda, Marciszew, Mrzygłódka, Niwki, Poręba Mrzygłodzka (7 005 mieszkańców)
  • Rokitno Szlacheckie: Bugaj, Ciągowice, Chruszczobród, Głazówka, Grabowa, Hutki, Kuźnica Masłońska, Łazy (kancelaria gminy), Młyńsk, Niegowonice, Niegowoniczki, Rokitno Szlacheckie, Turza Wielka, Wiesiółka (13 915 mieszkańców)
  • Rudnik Wielki: osada Koziegłowy (3 238 mieszk.) (kancelaria gminy), wsie: Gniazdów, Mzyki, Rudnik Wielki, Rudnik Mały, Siedlec, Wyłęgi
  • gmina Siewierz: osada Siewierz
  • Sulików (siedziba w Mierzęcicach): Boguchwałowice, Brudzowice, Gołuchowice, Góra Siewierska, Kuźnica Świętojańska, Mierzęcice (kancelaria gminy), Nowa Wieś, Piwoń, Przeczyce, Stronków, Sadowa, Sulików, Toporowice, Targoszyce, Zawada, Zendek (10 140 mieszkańców)
  • Włodowice: osada Włodowice (2 090 mieszk.), wsie: Góra Włodowska, Kosowska Niwa, Kręciwilk, Kotowice, Mirów, Nierada, Parkoszowice, Rudniki, Skałka (5 141 mieszkańców)
  • Wojkowice Kościelne: Brzękowice, Goląsza, Góra Siewierska, Dąbie, Malinowice, Sikorka, część Strzyżowic, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejsce, Warężyn, Wygiełzów, Wojkowice Kościelne (9 559 mieszkańców)
  • Zagórze: osada Modrzejów (3 816 mieszk.), wsie: Bobrek, Dańdówka, Józefów, Klimontów, Konstantynów, Niwka, kolonia Środula, Zagórze (łącznie 20 392 mieszkańców)
  • Żarki: osada Żarki (5 421 mieszk.), wsie: Cisówka, Dzierżna, Jaroszów, Jaworznik, Leśniów, Myszków, Masłoński Piec, Nowa Wieś Żarecka, Ostrów, Przewodziszowice, Połomia (ob. Połomia Żarecka), Wysoka, Zawada (6 917 mieszkańców).
• 1914 - okupacja Zagłębia Dąbrowskiego przez wojska austriackie i niemieckie (linia podziału stref okupacyjnych przebiegała wzdłuż linii kolejowej, dzieląc powiat na dwie części). W strefie niemieckiej znalazły się m. in.: Sosnowiec, Będzin, Grodziec i Zawiercie, w austriackiej - Dąbrowa Górnicza, Strzemieszyce, Zagórze, Niwka i Klimontów).
• 1915, 1 lipca (19 czerwca) - połącznie Zawiercia Dużego (dobra mrzygłockie) i Zawiercia Małego (dobra kromołowskie) w miasto Zawiercie.
• 1916
  • włączenie do Sosnowca Konstantynowa, Środuli ze Środulką, Milowic, Dębowej Góry, Modrzejowa oraz terenu dworu zagórskiego.
  • 18 sierpnia - utworzenie miasta Dąbrowa (w 1919 r. Rada Miejska zmieniła nazwę na Dąbrowa Górnicza).
  • utworzenie powiatu dąbrowskiego z miastem Dąbrowa Górnicza i gminami: Choroń (Poraj), Łosień, Niegowa, Gołonóg, Strzemieszyce Wielkie (powstała z byłej gminy olkusko-siewierskiej, z drugiej części stworzono gminę Niwka), Włodowice, Zagórze i Żarki. W 1917 r. utworzono gminy: Kromołów i Niwka.
  • niemiecki powiat będziński (z siedzibą w Sosnowcu) podzielono na 3 gminy miejskie (Sosnowiec, Będzin i Zawiercie) oraz 18 gmin wiejskich (m. in.: Koziegłowy, Mrzygłód, Pińczyce, Poraj, Rudnik Wielki, Siewierz, Wysoka).
• 1918 - Czeladź odzyskuje prawa miejskie.
• 1919, 2 sierpnia - ponowne scalenie powiatu będzińskiego i dąbrowskiego pod nazwą będzińsko-dąbrowski (w 1923 r. powrót do nazwy powiat będziński) w ramach nowo utworzonego województwa kieleckiego.
• 1923 - powiat obejmuje 5 miast, 23 gminy i 547 wsi; liczy 397 240 mieszkańców; powierzchnia (po kolejnych drobnych korektach w rejonie Zawiercia) liczy 1426 km² i 397 240 mieszkańców.
• 1924, 1 stycznia - wyodrębnienie z powiatu będzińskiego nowego powiatu zawierciańskiego o powierzchni 943 km² i 111 258 mieszkańcach. Odtąd powiat będziński liczył 485,5 km² i 285 982 mieszkańców. W skład powiatu wchodzą:
  • 4 miasta (Będzin, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Czeladź)
  • 9 gmin (Bobrowniki, Grodziec, Łagisza, Wojkowice Kościelne, gmina Łosień, Zagórze, Niwka, Olkusko-Siewierska z siedzibą w Strzemieszycach oraz gmina Ożarowice).
• 1928 - skład powiatu:
  • miasto Będzin (16 km², 43 286 mieszk.)
  • miasto Sosnowiec (35 km², 100 178 mieszk.)
  • miasto Dąbrowa Górnicza (11,7 km², 33 868 mieszk.)
  • miasto Czeladź (2 389 morgów, 25 500 mieszk.)
  • gmina Bobrowniki (4 950 morgów, 13 096 mieszk.) - 6 wsi: Bobrowniki, Dobieszowice, Kamyce, Rogoźnik, Wojkowice Komorne, kolonie: Wesoła i Niebyła
  • gmina Grodziec (2 773 morgi, 8 252 mieszk.)
  • gmina Łagisza (5 088 morgów, 7 368 mieszk.) - 5 wsi: Gródków (z przysiółkiem Pustków-Gródków), Łagisza (z koloniami: Glinice, Stara Wieś, Goryż i Podłosie), Psary (z koloniami: Żurawiniec, Głębokie, Wańkowce, Parchówki, Cieluchowice, i Tadeusz), Sarnów (z kol. Górki), Preczów (z kol. Goląszka)
  • gmina Wojkowice Kościelne (11 468 mórg, 8 355 mieszk.) - 16 wsi: Wojkowice Kościelne, Antoniów, Bielowizna, Brzękowice, Dąbie, Goląsza, Góra Siewierska, Malinowice, Marianki, Sikorka, Strzyżowice, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejsce, Warężyn oraz 7 kolonii: Zawodzie, Marcinów, Podwarpie, Podskale, Karsów, Pierkowskie, Pastwiska
  • gmina Łosień (7 306 morgów, 5 413 mieszk.) - 10 wsi: Łosień, Błędów, Kuźnica Blędowska, Zagórcza, Kuźniczka Nowa, Łazy (z Wypaleniskami), Łęka, Okradzionów, Tuczna Baba, Trzebyczka
  • gmina Zagórze (2 917 morgów, 16 500 mieszk.) - 3 wsie: Zagórze , Klimontów (z kol. Klimontów, Rabka i Browar) i Józefów
  • gmina Niwka (2 538 mórg, 11 109 mieszk.) - 4 wsie: Niwka, Dańdówka, Bobrek, Bór z kol. Okrzei i Upadową
  • gmina Olkusko-Siewierska (16 758 mórg, 37 150 mieszk.) - 7 wsi z koloniami: Strzemieszyce Wielkie (z kol. Ciernica, Przełajka, Mojchowizna, Ostrowy i Grabocin), Strzemieszyce Małe (z kol. Zakawie i Lipówka), Strzemieszyce-folwark, Gołonóg (z kol. Laski, Tworzeń, Łęknice, Piekło, Stara Wieś, Krasowa, Babia Ława, Zając, Podłosie, Działki, Stacja, Dziewiąty, Trzydzisty i Jamki), Ząbkowice (z kol. Starosiedle), Porąbka (z kol. Kazimierz, Pekin, Zawodzie, Juliusz, Czarne Morze, Szmejka i Maczki), Niemce (z kol. Feliks)
  • gmina Ożarowice (10 198 mórg, 5 540 mieszk.) - 11 wsi: Celiny, Myszkowice, Niezdara, Ossy, Ożarowice, Pyrzowice, Sączów, Siemonia, Tąpkowice (urząd gminy), Twardowice, Wymysłów.
• 1934, 1 marca - utworzenie powiatu grodzkiego (Starostwo Grodzkie) Sosnowiec i wydzielenie go tym samym z powiatu będzińskiego.
• 1942 - wg niemieckich danych powiat składa się z 7 gmin i 6 miast; zajmuje obszar 840,7 km² i liczy 272 738 mieszkańców.
• 1945 - na mocy dekretu Prezydium KRN z 7 lipca 1945 r. powiat będziński (oraz zawierciański) przyłączono do województwa śląsko-dąbrowskiego (później zwanego katowickim, z krótką przerwą kiedy województwo nosiło miano województwa stalinogrodzkiego)
• 1948
  • 22 marca - utworzenie powiatu grodzkiego w Będzinie - wyłączenie obszaru miasta z powiatu ziemskiego (miasto wydzielone); prezydent miasta zostaje starostą grodzkim (taka sytuacja utrzymała się do 1 VI 1975 r., kiedy zlikwidowano powiaty);
  • przemianowanie wsi Niemce na Ostrowy Górnicze.
• 1949
  • 3 stycznia - Dąbrowa Górnicza zostaje wyłączona z powiatu będzińskiego i staje się miastem wydzielonym.
  • 30 kwietnia - rozporządzenie wojewody śląsko-dąbrowskiego dokonujące ponownego podziału gmin na gromady
  • nieudana próba włączenia do powiatu gminy Mierzęcice oraz Siewierza (z powiatu zawierciańskiego).
• 1950, 18 stycznia - rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej (weszło w życie 7 II 1950) w sprawie zniesienia z dniem 1 stycznia gmin wiejskich: Olkusko-Siewierskiej, Wojkowice Kościelne i Ożarowice
  • wyłączenie z gminy wiejskiej Olkusko-Siewierskiej gromad: Gołonóg, Ząbkowice, Kazimierz, Maczki, Ostrowy Górnicze oraz Porąbka i utworzenie z nich gminy wiejskiej o charakterze miejskim Kazimierz
  • utworzenie w miejsce gminy Olkusko-Siewierskiej gminy wiejskiej o charakterze miejskim Strzemieszyce Wielkie
  • utworzenie w miejsce gminy Ożarowice gminy wiejskiej Sączów
  • wyłączenie z nowoutworzonej gminy Sączów gromady Wymysłów i włączenie jej do gminy Bobrowniki
  • wyłączenie z likwidowanej gminy Wojkowice Kościelne gromad:
    • Góra Siewierska - włączenie jej do gminy wiejkiej Bobrowniki
    • Brzękowice, Dąbie, Goląsza i Malinowice - włączenie ich do gminy wiejskiej Łagisza
  • włączenie pozostałej części znoszonej gminy wiejskiej Wojkowice Kościelne do gminy wiejkiej Ząbkowice
• 1951
  • 1 kwietnia - powstanie powiatu miejskiego (grodzkiego) Czeladź (Rozpoprządzenie Rady Ministrów z 17 III 1951); z obszaru Będzina wyłączenieo kolonię Małobądz i włączono je do Czeladzi (ustalenie nowego przebiegu granicy).
  • 28 lipca - utworzenie miasta Grodziec o powierzchni 16 km² i 10,5 tys. mieszkańców.
• 1953, 1 stycznia - wyłączenie z gminy Strzemieszyce Wielkie część gromady Grabocin i włączenie jej do gminy Kazimierz (rozporządzenie Rady Ministrów z 14 X 1952).
  • 12 września - na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 22 VIII 1953 r.:
    • wyłączenie z gminy Łosień gromady Trzebyczka i włączenie jej do gminy Łazy w powiecie zawierciańskim)
    • włączenie gminy Niwka (z Bobrkiem i Dańdówką) do miasta Sosnowiec) (jednocześnie wymiana gruntów między miastami Sosnowiec i Mysłowice - m. in. z obszaru Sosnowca wyłączono grunty położone na prawym brzegu Czarnej Przemszy; ponadto przyłączenie część kolonii Brazylia z obszaru Sosnowca do Czeladzi)
    • wyłączenie części obszaru gminy Gołonóg oraz części gminy Strzemieszyce Wielkie i włączenie ich do miasta Dąbrowa Górnicza
• 1954
  • ustawą z 29 września zlikwidowano gminy, a w ich miejsce powołano gromady jako mniejsze jednostki administracyjne (zlikwidowane 1 I 1973) (patrz zestawienie: 1956)
  • 13 listopada - na mocy ustawy z 25 września 1954 r. o osiedlach i radach narodowych osiedli oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 października 1954 r. - następujące gromady otrzymują status osiedla typu miejskiego:
  • Kazimierz (315 ha, 4 tys. mieszkańców)
  • Klimontów (615 ha, 8,5 tys. mieszkańców)
  • Maczki (1332 ha, 2 tys. mieszkańców).
  • Wojkowice Komorne (755 ha, 9 tys. mieszkańców)
  • Zagórze (1132 ha, 9 tys. mieszkańców).
• 1956, 1 stycznia - na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 3 XII 1955 r. następujące gromady otrzymały status osiedla typu miejskiego:
  • Ostrowy Górnicze (552 ha, 4 tys. mieszkańców)
  • Porąbka (1117 ha, 8 tys. mieszkańców)
  • Ząbkowice (1957 ha, 7 tys. mieszkańców);
• w skład powiatu wchodzą 2 miasta, 7 osiedli i 22 gromady:
  • miasto Grodziec (15,93 km²)
  • miasto Strzemieszyce Wielkie (18,68 km²)
  • osiedle Kazimierz (3,15 km²)
  • osiedle Klimontów (6,13 km²)
  • osiedle Ostrowy Górnicze (5,52 km²)
  • osiedle Porąbka (11,17 km²)
  • osiedle Wojkowice Komorne (7,55 km²)
  • osiedle Zagórze (11,32 km²)
  • osiedle Ząbkowice (19,57 km²)
  • gromada Błędów (wsie: Błędów i Łazy ze zniesionej gminy Łosień)
  • gromada Bobrowniki (wieś Bobrowniki)
  • gromada Dąbie (wsie: Brzękowice, Dąbie i Goląsza ze zniesionej gminy Łagisza)
  • gromada Dobieszowice (wsie: Dobieszowice i Wymysłów z gminy Bobrowniki)
  • gromada Gołonóg
  • gromada Łagisza (Łagisza i Gródków-Pustkowie oraz kol. Jazowe)
  • gromada Łosień (Łęka i Łosień)
  • gromada Maczki (Cieśle i Stare Maczki z gminy Sławków w pow. olkuskim oraz Maczki z gminy Kazimierz)
  • gromada Okradzionów (Kuźniczka Nowa i Okradzionów z gminy Łosień oraz przysiółki: Rudy Łazowskie i Wypaleniska z gromady Łazy)
  • gromada Ożarowice (Ożarowice i Pyrzowice z gminy Sączów)
  • gromada Psary (Gródków i Psary z gminy Łagisza)
  • gromada Rogoźnik (z gminy Bobrowniki)
  • gromada Sarnów (Malinowice, Preczów, Sarnów z gminy Łagisza oraz Marianki, Kostury, Bielowizna i Warężyn z gminy Ząbkowice)
  • gromada Sączów (Sączów i Celiny z gm. Sączów)
  • gromada Siemonia (Siemonia, Myszkowice i Twardowice z gminy Sączów)
  • gromada Strzemieszyce Małe (z gminy Strzemieszyce Wielkie)
  • gromada Strzyżowice (Góra Siewierska i Strzyżowice z gminy Bobrowniki)
  • gromada Tąpkowice (Niezdara, Ossy i Tąpkowice z gminy Bobrowniki)
  • gromada Tuczna Baba (Sikorka z gminy Ząbkowice i Tuczna Baba (później Tucznawa z gminy Łosień)
  • gromada Ujejsce (Trzebiesławice i Ujejsce z gminy Ząbkowice)
  • gromada Wojkowice Kościelne (Warężyn, Tuliszów i Wojkowice Kościelne z gminy Ząbkowice)
  • gromada Żychcice (Kamyce i Żychcice z gminy Bobrowniki).
• 1957, 1 stycznia - Gołonóg otrzymuje status osiedla typu miejskiego.
• 1958, 1 stycznia - osiedle Sławków (18 km², 5 tys. mieszk.) w pow. olkuskim otrzymuje prawa miejskie.
• 1960 - wyłączenie osiedla Gołonóg z pow. będzińskiego i przyłączenie go do miasta Dąbrowa Górnicza.

1961, 31 grudnia do Wojkowic przyłączono gromadę Żychcice-Kamyce o powierzchni 5,2 km².

• 1962, 18 lipca - następujące osiedla otrzymują prawa miejskie:
  • Wojkowice (13 km² i 10 tys. mieszk.)
  • Ząbkowice (18 km², 8 tys. mieszk.)
  • Siewierz (31 km², 4 tys. mieszk.) (wówczas w pow. zawierciańskim).
• 1967 - stuletni powiat liczy 360 km² i 118 tys. mieszkańców. 5 osiedli otrzymuje prawa miejskie:
  • Kazimierz Górniczy (z połączonych osiedli: Kazimierz i Ostrowy Górnicze) (8 km², 9 tys. mieszk.)
  • Klimontów (6 km², 9 tys. mieszk.)
  • Łagisza (8 km²; 4,5 tys. mieszk.)
  • Porąbka (11 km², 9 tys. mieszk.)
  • Zagórze (12 km², 12 tys. mieszk.).
• 1973 - 1 stycznia
  • na mocy Ustawy z 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych następuje likwidacja gromad i reaktywowanie gmin; w pow. będzińskim powstaje 5 gmin:
    • Bobrowniki
    • Psary
    • Łosień
    • Ząbkowice
    • Wojkowice Kościelne.
  • Gminę Ożarowice włączono do powiatu tarnogórskiego.
  • przyłączenie miasta Łagiszy do Będzina.
  • przyłączenie do miasta Kazimierz Górniczy miasta Porąbka.
• 1975, 27 maja - na mocy rozporządzenia RM z 22 V 1975 r.:
  • przyłączenie do miasta Ząbkowice gmin wiejskich: Łosień, Wojkowice Kościelne i Ząbkowice
  • włączenie do Będzina miasta Grodźca.
  • przyłączenie do Dąbrowy Górniczej miasta Strzemieszyce Wielkie
  • przyłączenie do Sosnowca miast: Kazimierza Górniczego (z Porąbką), Klimontowa, Zagórza oraz osiedla Maczki.

1 czerwca - reforma administracyjna Polski - zniesienie powiatów (rozporządzenie RM z 30 V 1975 r.)

• 1977, 1 lutego (na mocy rozporządzenia RM z 25 I 1977 o zniesieniu miast Jeleń, Wojkowice i Zabkowice):
  • przyłączenie do Będzina miasta Wojkowice.
  • włączenie do miasta Dąbrowa Górnicza części miasta Ząbkowice (obszar Ząbkowic sprzed 1975 r. oraz dawna gmina Łosień: Bugaj, Sikorka, Tucznawa, Ujejsce, Błędów, Kuźniczka Nowa, Łazy, Łęka, Łosień, Okradzionów i Rudy), a pozostałej część (d. gmina Wojkowice Kościelne - sołectwa: Podwarpie, Trzebiesławice, Tuliszów, Warężyn i Wojkowice Kościelne) do gminy Siewierz;
  • włączenie Dąbrowy Górniczej miasta Sławków (do 1975 był w powiecie olkuskim).
• 1984
  • Sławków po usilnych staraniach odzyskuje samodzielność, odłączając się od Dąbrowy Górniczej
  • do Dąbrowy Górniczej włączono Marianki (223 ha) i Ratanice.
• 1992
  • 1 stycznia - rozporządzeniem Rady Ministrów z 2 XII 1991 r. Wojkowice odzyskują samodzielność miejską na obszarze 1277,23 ha (10 tys. mieszkańców)
  • połączenie miasta Siewierz z gminą Siewierz w jedną gminę na mocy rozporządzenia RM z 2 XII 1991 r.
  • do Dąbrowy Górniczej przyłącza się sołectwo Trzebiesławice.
• 1999, 1 stycznia - reaktywowanie w Polsce powiatów, w tym powiatu będzińskiego w nowych granicach.
• 2002, 1 stycznia - włączenie do powiatu będzińskiego jako enklawy miasta Sławkowa, przeniesionego z powiatu olkuskiego w woj. małopolskim.

[edytuj] Zabytki

Do najważniejszych zabytków na terenie powiatu będzińskiego należą:

w gminie Będzin:

• układ urbanistyczny miasta wraz ze wzgórzem zamkowym,
• zamek królewski z XIV wieku,
• fragment murów miejskich z XIV wieku;
• kościół parafialny pw. św. Trójcy z XIV wieku;
• kościół cmentarny pw. św. Tomasza z Canterbury z XVIII wieku;
• zespół parkowo-pałacowy Mieroszewskich z XVIII wieku w dzielnicy Gzichów;
• grodzisko wczesnośredniowieczne na wzgórzu Dorotka w dzielnicy Grodziec;
• kościół parafialny pw. św. Katarzyny z XVIII wieku w dzielnicy Grodziec;
• Kościół filialny pw. św. Doroty z XVII wieku w dzielnicy Grodziec;
• zespół parkowo-pałacowy Ciechanowskich z XIX wieku w dzielnicy Grodziec;
• cmentarz żydowski na Górze Zamkowej z XIX wieku;
• Dworzec PKP Będzin z XIX wieku;
• budynek Banku Śląskiego przy ul. Sączewskiego;
• gmach dawnego Starostwa Powiatowego z 1911 roku przy ul. Sączewskiego;
• kamienice w Śródmieściu;
• zespół zabudowy byłej Cementowni "Grodziec";
• zespół zabudowy Kopalni Węgla Kamiennego "Grodziec";
• Kompleksy zabudowy robotniczej w dzielnicy Grodziec;

w gminie Bobrowniki:

• kościół pw. św. Wawrzyńca z XVII wieku w Bobrownikach z ołtarzem barokowym i dzwonami gdańskimi (jedyna w południowo-zachodniej Polsce świątynia drewniana dwuwieżowa);
• kościół pw. św. Jakuba z XIX wieku w Sączowie;
• kościół pw. Wszystkich Świętych z XIX wieku w Siemoni;
• dworek z I połowy XVII wieku w Dobieszowicach;
• kapliczki z XIX wieku w Bobrownikach, Dobieszowicach, Myszkowicach, Sączowie i Twardowicach;
• cmentarzysko kultury łużyckiej w Siemoni.

w gminie Czeladź:

• średniowieczny układ historyczny miasta z centralnie położonym rynkiem;
• neoromański kościół parafialny pw. Św. Stanisława Biskupa i Męczennika (zbudowany w latach 1905-1911);
• dom przy ul. Rynkowej 2 (dawny zbór ariański z XVII wieku);
• dom przy ul. Kościelnej 2 (XVIII w.);

• drewniane domy mieszkalne z XVIII-XIX wieku;
• kapliczka przydrożna z figurą Chrystusa Salwatora przy ul. Wojkowickiej (XIX w.);
• układ urbanistyczny dzielnicy Piaski wraz z zabudową mieszkaniową i towarzyszącą, kościołem, domem katechetycznym,
• domami urzędniczymi i willami (wszystkie zaprojektowane i wykonane w unikatowym w Polsce stylu architektury francuskiej początku wieku);
• obiekty na terenach dawnej Kopalni Węgla Kamiennego "Saturn" i osiedlach z nią związanych;

ogółem na terenie miasta Czeladź znajduje się 6 obiektów zabytkowych pod ochroną prawną i 131 obiektów zabytkowych pod ochroną konserwatorską