Pozytywne informacje z Polski i ze Świata.

Tutaj znajdziesz je wszystkie!

Powiat biłgorajski

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Powiat biłgorajski
Herb
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo lubelskie
Siedziba władz powiatu Biłgoraj
Starosta Marek Onyszkiewicz
Powierzchnia 1677,79 km²
Populacja (2005)
 - liczba ludności
 - gęstość
104 501
62,28 osób/km²
Urbanizacja 32,79%
Tablica rejestracyjna LBL
Gminy powiatu
gminy miejskie 1
miejsko-wiejskie 3
wiejskie 10
Starostwo
ul. T. Kościuszki 87
23-400 Biłgoraj
tel. (084) 688 20 01; faks (084) 688 20 09
Strona internetowa powiatu

Powiat biłgorajski - powiat w Polsce, w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, odtworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Biłgoraj.

Powiat leży głównie na pograniczu Równiny Biłgorajskiej i Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Północne gminy powiatu tworzą specyficzne podłużne i wąskie pasmo, przebiegające na krótkich odcinkach przez szereg równoleżnikowych mezoregionów: Wzniesienia Urzędowskie, Roztocze Zachodnie, Padół Zamojski i Wyniosłość Giełczewską. Wschodnie krańce powiatu leżą w obrębie Roztocza Środkowego. Głównymi rzekami powiatu są Tanew, Łada i Por. Na terenie powiatu znajdują się złoża gazu ziemnego i ropy naftowej. Jest to region wybitnie rolniczy z dużymi obszarami leśnymi.

Spis treści

[edytuj] Podział administracyjny

Stan: na 31 grudnia 2006 rok
Źródła: Główny Urząd Statystyczny i Lubelski Urząd Wojewódzki

Gmina Powierzchnia gminy Ludność gminy Gęstość zaludnienia Siedziba gminy Ludność siedziby Odl. m.p. [1]
Gmina miejska
Biłgoraj 21,10 km² 27.244 1.291 os./km² Biłgoraj 27.135 0 km
Gminy miejsko-wiejskie
Frampol 107,61 km² 6.497 60 os./km² Frampol 1.524 16 km
Józefów 126,46 km² 7.207 57 os./km² Józefów 2.652 31 km
Tarnogród 114,25 km² 6.839 60 os./km² Tarnogród 3.560 21 km
Gminy wiejskie
Aleksandrów 54,26 km² 3.194 59 os./km² Aleksandrów 3.168 18 km
Biłgoraj 262,64 km² 12.566 48 os./km² Biłgoraj [2] [3] - 0 km
Biszcza 106,31 km² 3.918 37 os./km² Biszcza 1.901 20 km
Goraj 67,87 km² 4.442 65 os./km² Goraj 1.048 25 km
Księżpol 141,28 km² 6.784 48 os./km² Księżpol 1.145 12 km
Łukowa 148,72 km² 4.506 30 os./km² Łukowa 2.604 30 km
Obsza 113,23 km² 4.375 39 os./km² Obsza [4] 861 40 km
Potok Górny 111,16 km² 5.552 50 os./km² Potok Górny 1.341 35 km
Tereszpol 144,01 km² 3.993 28 os./km² Tereszpol 1.157 18 km
Turobin 162,19 km² 6.884 42 os./km² Turobin 1.036 40 km

[edytuj] Miasta

Na terenie powiatu znajdują się cztery miasta:

(GUS, stan na 31.12.2006)

  • Biłgoraj (27.244 mieszk. • 21,10 km² • 1.291 os./km²)
  • Tarnogród (3.399 mieszk. • 10,69 km² • 318 os./km²)
  • Józefów (2.436 mieszk. • 5,00 km² • 487 os./km²)
  • Frampol (1.421 mieszk. • 4,67 km² • 304 os./km²)

oraz dwie wsie będące dawniej miastami:

Inne większe wsie (powyżej 1000 mieszkańców) to Aleksandrów (3.100), Łukowa (2.700), Sól (2.200), Różaniec (1.800), Potok Górny (1.400), Tereszpol (1.400), Zamch (1.500), Biszcza (1.200), Lipiny Dolne (1.200), Dąbrowica (1.200), Księżpol (1.100), Chmielek (1.100) i Bukowina (1.000).

[edytuj] Historia

Zagroda sitarska w Biłgoraju
Pałacyk w Tarnogrodzie (1930)
Dawna synagoga w Józefowie
Fragment rynku we Frampolu
Kościół św. Dominika w Turobinie
Rynek w Goraju
Kapliczka na wodzie w Górecku
Kościół w Tereszpolu
Oberża w Obszy
Cmentarz w Osuchach
Dawny areszt w Łukowej
Panorama Stanisławowa
Kościół w Księżpolu
Gajówka we Floriance
Krzyż polny w Majdanie Nepryskim
Elektrownia w Biłgoraju
Kościół w Biszczy
Chałupa w Potoku Górnym
Kościół w Zamchu
Cmentarz w Sigle
Pomnik w Długim Kącie
Tarnogrodzki rynek


[edytuj] 1810-1867

Poprzednikiem powiatu biłgorajskiego był powiat tarnogrodzki ze stolicą w Tarnogrodzie, który istniał n a początku XIX wieku (1810-1842) i obejmował miasta Krzeszów, Frampol, Goraj, Janów i Biłgoraj. W 1842 powiat przemianowano na okręg.

[edytuj] 1867-1918

W 1866 w Królestwie Polskim nastąpiła nowa reforma administracyjna. Zniesiono okręg tarnogrodzki (wraz z odebraniem praw miejskich Tarnogrodowi) a z południowo-zachodniej części powiatu zamojskiego utworzono powiat biłgorajski z siedzibą w Biłgoraju. Powiat był jednym z dziesięciu powiatów guberni lubelskiej. W 1866 roku jego obszar wynosił 2647 km² (31,02 mil²), a liczba mieszkańców wynosiła 80,335 (1878 rok). W 1876 roku (na liczbę mieszkańców powiatu 73,898) liczba katolików wynosiła 46,595 (63%), unitów 18,294 (25%), izraelitów 6,761 (9%), prawosławnych 2,232 (3%) i protestantów 14 (0,01%) [5].

Powiat graniczył od północy z powiatami janowskim i zamojskim, od wschodu z powiatem tomaszowskim a od zachodu i południa z Galicją (Austro-Węgry). Rzeka Tanew (niespławna) przecinała powiat na dwie geograficznie odmienne części: północną - niską, zalesioną i obfitującą w drobne cieki wodne (główna rzeka Łada), niezbyt uprawną i rzadko zaludnioną; oraz południową - wzniesioną, górzystą, bezleśną i ubogą w wody (tylko rzeczka Złota), natomiast lepiej uprawną i bardziej zaludnioną (mimo rzadkiego rozmieszczenia wsi). Jedyną drogą wodną powiatu był San (tylko na krótkim odcinku przygranicznym) natomiast najbliższa kolej (t.zw. nadwiślańska) przebiegała w odległości ok. 10 mil od granicy powiatu. W powiecie praktycznie nie było dróg bitych, co wpłynęło niekorzystnie na rozwój rolnictwa i przemysłu (oprócz stosunkowo rozwiniętego sitarstwa w Biłgoraju). Na terenie powiatu istniały 4 małe browary, 1 gorzelnia i 6 fabryk (ostatnie miejsce wśród powiatów w guberni) [5].

W powiecie było w 1878 roku 19 szkół podstawowych. Pod względem sądowym powiat biłgorajski należał do II okręgu sądowego w Zamościu i dzielił się na cztery gminne okręgi sądowe z siedzibami w Soli, Lipinach, Tarnogrodzie i Józefowie. Pod względem administracyjnym powiat dzielił się na (pisownia oryginalna) [5]:

W 1912 roku utworzono gubernię chełmską, do której włączono powiat biłgorajski. Ze znacznej części powiatu utworzono nowy powiat janowski. Po tym manewrze obszar powiatu wynosił 999 km². Powiat biłgorajski był powiatem przygranicznym o rozwiniętej granicy z Cesarstwem Austriackim. Rozpościerał się od Krzeszowa i Momot na zachodzie do Suśca i Majdanu Sopockiego na wschodzie; od Kocudzy i Kajetanówki na północy do Luchowa i Obszy na południu [6].

[edytuj] 1919-1945

Po odzyskaniu niepodległości Sejm RP w 1919 roku przyjął ustawę o wprowadzeniu nowego podziału administracyjnego - powiat biłgorajski stał się jednym z 19 powiatów województwa lubelskiego. 1 stycznia 1923 roku do powiatu biłgorajskiego włączono gminy Frampol i Goraj z powiatu zamojskiego [7]. 1 kwietnia 1927 roku zmieniono granice gmin wiejskich Sól, Aleksandrów i Puszcza Solska [8] oraz rozszerzono granice miasta Biłgoraja [9]. 1 kwietnia 1930 roku zniesiono gminę Goraj i dokonano zmiany granic gmin wiejskich Frampol i Puszcza Solska [10] — rozporządzenie to cofnięto z dniem 29 lipca 1939 roku [11] (tak więc gmina Goraj została przywrócona a zmiana granic gmin anulowana).

W okresie okupacji niemieckiej (1939-1945) powiat biłgorajski wchodził w skład Generalnego Gubernatorstwa jako część dystryktu lubelskiego. Jego obszar (szczególnie część wschodnia) był objęty powstaniem zamojskim.

[edytuj] 1945-1954

Powiat biłgorajski na tle podziału administracyjnego z 1952 roku należał do woj. lubelskiego i dzielił się na 1 miasto i 15 gmin, które z kolei były podzielone na 144 gromad (sołectw) [12] (liczba gromad w nawiasie):

Na terenie powiatu znajdowało się tylko jedno miasto - Biłgoraj, ponieważ Tarnogród, Józefów i Frampol były wówczas wsiami. Powiat miał też inny zasięg granic niż dzisiaj:

1 stycznia 1953 roku z gminy Kocudza wyłączono gromady Andrzejówka, Bukowa i Korytków Duży i włączono je do gminy Puszcza Solska [16].

[edytuj] 1954-1972

29 września 1954 roku przeprowadzono reformę wprowadzającą gromady i osiedla w miejsce dotychczasowych gmin jako podstawowe jednostki administracyjne PRL [17]. Na obszarze powiatu biłgorajskiego znajdowały się 1 miasto i 43 gromady [18][19]:

1 stycznia 1956 roku gromady Dzwola, Kocudza i Momoty Górne przeniesiono do reaktywowanego powiatu janowskiego w woj. lubelskim [14] a gromady Bystre i Krzeszów do nowo utworzonego powiatu leżajskiego w woj. rzeszowskim [15]. 1 stycznia 1958 roku z powiatu zamojskiego wyłączono gromadę Czarnystok i włączono ją do powiatu biłgorajskiego [20] lecz już 31 grudnia 1959 roku gromada powróciła z powrotem do powiatu zamojskiego [21]. 31 grudnia 1961 roku do gromady Józefów w powiecie biłgorajskim przyłączono wieś Szopowe oraz stację kolejową Krasnobród z gromady Bondyrz w powiecie zamojskim [22].

[edytuj] 1973-1975

Po zniesieniu gromad i reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 [23] roku powiat biłgorajski podzielono na 1 miasto i 12 gmin [24]:

Gminę Krzeszów odtworzono w powiecie leżajskim (woj. rzeszowskie) a gminę Dzwola (dawna gmina Kocudza) w powiecie janowskim (woj. lubelskie). Ponadto, 1 stycznia 1973 z powiatu krasnostawskiego wyłączono część obszaru sołectwa Gródki (o powierzchni 250 ha), którą włączono do powiatu biłgorajskiego [25].

W 1973 roku powierzchnia powiatu biłgorajskiego wynosiła 1685 km² a liczba mieszkańców 92.600 (zaludnienie 55 mieszkańców na km²) [26].

[edytuj] 1975-1998

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu biłgorajskiego włączono głównie do nowo utworzonego województwa zamojskiego; jedynie gmina Harasiuki została włączona do województwa tarnobrzeskiego (tamże znalazły się też dawne "biłgorajskie" gminy Krzeszów i Dzwola) [27].

2 lipca 1976 roku w woj. zamojskim zniesiono gminy Biszcza, Obsza i Tereszpol. Obszar gminy Biszcza włączono do gmin Księżpol, Potok Górny i Tarnogród, obszar gminy Obsza włączono w obręb gminy Łukowa a gminę Tereszpol podzielono między gminy Biłgoraj i Zwierzyniec [28]. 1 września 1977 roku zniesiono także gminę Krzeszów w woj. tarnobrzeskim (weszła w skład gminy Rudnik) [29].

1 października 1982 roku w woj. zamojskim reaktywowano gminy Biszcza [30] i Obsza [31], a także gminę Krzeszów w woj. tarnobrzeskim (zwięszoną o wieś Podolszynka Plebańska z gminy Harasiuki) [30]. Gminę Tereszpol (woj. zamojskie) przywrócono nieco później, bo dopiero 1 stycznia 1984 roku [32].

1 stycznia 1987 roku prawa miejskie odzyskał Tarnogród [33] a 1 stycznia 1988 roku - Józefów [34]. Od momentu odzyskania praw miejskich miasta te stanowiły odrębne jednostki administracyjne (gminy miejskie) od jednoimiennych gmin wiejskich, mimo posiadania wspólnych władz gminnych dla obu par jednostek. 1 lutego 1991 roku miasta oraz gminy wiejskie Tarnogród i Józefów połączono we wspólne gminy miejsko-wiejskie [35].

1 stycznia 1992 roku utworzono gminę Aleksandrów, wydorębnioną z części obszaru gminy Józefów [36].

1 października 1993 roku prawa miejskie odzyskał także Frampol, co sprawiło że gminę wiejską Frampol przekształcono w gminę miejsko-wiejską [37].

[edytuj] od 1999

Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie lubelskim przywrócono powiat biłgorajski [38]. W porównaniu z obszarem z początku 1975 roku, powiat biłgorajski został zwiększony o gminę Turobin (dawniej w powiecie krasnostawskim, a następnie także w województwie zamojskim), lecz zmniejszony o gminę Harasiuki, przyłączoną do powiatu niżańskiego w województwie podkarpackim (tamże po raz pierwszy znalazła się gmina Krzeszów, podczas gdy gmina Dzwola powróciła do powiatu janowskiego). Początkowo do powiatu biłgorajskiego miała też należeć gmina Zwierzyniec, lecz przyłączono ją do powiatu zamojskiego.

[edytuj] Demografia

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
ogółem 104 501 100 52 872 50,6 51 629 49,4
miasto 34 353 100 17 668 51,4 16 685 48,6
wieś 70 148 100 35 204 50,2 34 944 49,8

[edytuj] Urzędy gmin

stan na 1 stycznia 2008 rok

Gmina Zdjęcie Kierownictwo Adres
Powiat
POWIAT Starosta
Marek Onyszkiewicz		 ul. T. Kościuszki 87
23-400 Biłgoraj
tel. 84 688-20-01
www
Gmina miejska
Biłgoraj Burmistrz
Janusz Zbigniew Rosłan		 pl. Wolności 16
23-400 Biłgoraj
tel. 84 686-25-11
www
Gminy miejsko-wiejskie
Frampol Burmistrz
Tadeusz Niedźwiecki		 ul. Radzięcka 8
23-440 Frampol
tel. 84 685-75-09
www
Józefów Burmistrz
Roman Antoni Dziura		 ul. Kościuszki 37
23-460 Józefów
tel. 84 687-81-33
www
Tarnogród Burmistrz
Eugeniusz Stróż		 ul. Kościuszki 5
23-420 Tarnogród
tel. 84 689-71-61
www
Gminy wiejskie
Aleksandrów Wójt
Józef Henryk Biały		 Aleksandrów II 380
23-408 Aleksandrów
tel. 84 687-50-02
www
Biłgoraj Wójt
Wiesław Marian Różyński		 ul. Kościuszki 88
23-400 Biłgoraj
tel. 84 686-15-10
www
Biszcza Wójt
Zbigniew Pyczko		 Biszcza 79
23-425 Biszcza
tel. 84 685-60-23
www
Goraj Wójt
Czesław Małyszek		 ul. Bednarska 1
23-450 Goraj
tel. 84 685-80-02
www
Księżpol Wójt
Lech Jan Rębacz		 ul. Biłgorajska 12
23-415 Księżpol
tel. 84 687-74-20
www
Łukowa Wójt
Stanisław Kozyra		 Łukowa 262
23-412 Łukowa
tel. 84 687-40-02
www
Obsza Wójt
Kazimierz Paterak		 Obsza 36
23-413 Obsza
tel. 84 689-10-02
www
Potok Górny Wójt
Edward Adam Hacia		 Potok Górny 116
23-423 Potok Górny
tel. 84 685-25-18
www
Tereszpol Wójt
Jan Józef Mielnik		 ul. Długa 234
23-407 Tereszpol
tel. 84 687-60-05
www
Turobin Wójt
Alfred Sobótka		 ul. Rynek 4
23-465 Turobin
tel. 84 683-33-35
www

[edytuj] Miejscowości powiatu biłgorajskiego wg liczby mieszkańców

Dane pobrane z serwisu hoga.pl (stan na rok 2008).

Ponad 1.500 mieszkańców:

  1. Biłgoraj - 27.135
  2. Tarnogród - 3.560
  3. Aleksandrów - 3.135
  4. Józefów - 2.652
  5. Łukowa - 2.604
  6. Biszcza - 1.901
  7. Sól - 1.708
  8. Różaniec - 1.556
  9. Frampol - 1.524

1.000 - 1.499 mieszkańców:

  1. Zamch - 1.480
  2. Potok Górny - 1.341
  3. Tereszpol - 1.157
  4. Chmielek - 1.153
  5. Księżpol - 1.145
  6. Lipiny Dolne - 1.120
  7. Bukowina - 1.063
  8. Goraj - 1.048
  9. Turobin - 1.036

750 - 999 mieszkańców:

  1. Babice - 966
  2. Gromada - 941
  3. Tereszpol-Kukiełki – 919
  4. Dąbrowica – 877
  5. Obsza - 861
  6. Wola Różaniecka – 784
  7. Tereszpol-Zygmunty - 766
  8. Majdan Nepryski – 755
  9. Korchów Pierwszy – 750

500 - 749 mieszkańców:

  1. Radzięcin – 746
  2. Stary Majdan - 746
  3. Gózd Lipiński - 727
  4. Zagrody – 692
  5. Korytków Duży - 683
  6. Stanisławów – 655
  7. Bukowa - 652
  8. Czernięcin Główny – 638
  9. Zastawie – 618
  10. Wola Obszańska - 617
  11. Hedwiżyn - 616
  12. Luchów Górny - 598
  13. Nowy Majdan - 593
  14. Luchów Dolny – 589
  15. Teodorówka – 589
  16. Gródki – 579
  17. Lipowiec – 570
  18. Szyszków – 560
  19. Rakówka – 541
  20. Żabno – 536
  21. Lipiny Górne-Borowina – 532
  22. Dereźnia Solska – 526

350 - 499 mieszkańców:

  1. Długi Kąt – 497
  2. Korczów – 493
  3. Dąbrówka – 483
  4. Dereźnia-Zagrody – 480
  5. Smólsko Duże – 478
  6. Olchowiec – 461
  7. Naklik – 458
  8. Płusy – 449
  9. Korytków Mały – 427
  10. Wólka Abramowska – 402
  11. Guzówka-Kolonia – 398
  12. Okrągłe - 393
  13. Hosznia Ordynacka - 390
  14. Rogale - 388
  15. Przedm. Szczebrzesz. – 386
  16. Wola Dereźniańska – 386
  17. Wola Radzięcka – 379
  18. Hamernia - 377
  19. Ciosmy – 376