Powiat brzozowski

Z Wikipedii

Powiat brzozowski
Położenie na mapie województwa
Województwo	podkarpackie
Siedziba władz powiatu	Brzozów
Starosta	Zygmunt Błaż
Powierzchnia	540,39 km²
Populacja (2005)  - liczba ludności  - gęstość	65 514 121,23 osób/km²
Urbanizacja	11,9%
Tablica rejestracyjna	RBR
gminy miejskie - miejsko-wiejskie 1 wiejskie 5
Starostwo ul. Armii Krajowej 1 36-200 Brzozów tel. 13 434-26-45; faks 13 434-26-45
Strona internetowa powiatu

Powiat brzozowski - polski powiat znajdujący się w środkowej części województwa podkarpackiego, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Brzozów - jedyne miasto w powiecie.

Z powiatem sąsiaduje z pięcioma powiatami: krośnieńskim, sanockim, przemyskim, rzeszowskim i strzyżowskim.

Na terenie powiatu występuje przemysł spożywczy, drzewny, wydobywana jest ropa naftowa oraz gaz ziemny. Ważną dziedziną dla rozwoju tej okolicy jest turystyka. Miejsca, które często zwiedzają turyści to miasto Brzozów, czy też nabrzeża rzeki San. Dwie trasy szlaku architektury drewnianej na Podkarpaciu do którego zaliczają się m.in. kościoły w Bliznem oraz w Haczowie. Dodatkowo obiekty sakralne w tych miejscowościach wpisane są do listy światowego dziedzictwa UNESCO.

Powiat brzozowski lokuje się wśród 24 powiatów województwa podkarpackiego na miejscach:

• Powierzchnia - 18. miejsce
• Ludność - 17. miejsce
• Gęstość zaludnienia - 13. miejsce

Zajmuje 3,02% powierzchni województwa.

W skład powiatu wchodzą:

• Gmina miejsko-wiejskie: Brzozów
• Gminy wiejskie: Domaradz, Dydnia, Haczów, Jasienica Rosielna, Nozdrzec

Spis treści 1 Geografia 1.1 Klimat 1.2 Przyroda 2 Historia 2.1 Pierwsze ślady człowieka 2.2 Czasy po lokacji Brzozowa - XIV wiek 2.3 Czasy Rzeczpospolitej Obojga Narodów 2.4 Czasy rozbiorów 3 Transport 4 Podział administracyjny powiatu 5 Sport 6 Demografia 7 Przypisy

[edytuj] Geografia

Powiat brzozowski usytuowany jest w większości na stoku Pogórza Dynowskiego oraz zachodniej części Pogórza Przemyskiego. Na południowo-zachodnich krańcach znajdują się północne krańce Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej.

Ukształtowanie terenu charakteryzują liczne wzgórza, które poprzedzielane są dolinami rzek i potoków. Im bardziej ku południowi wzgórza oraz góry stają się coraz strome, kilkakrotnie przekraczając granicę 500 m.n.p.m.

Przez powiat przepływa kilka rzek oraz potoków. Największe z nich to: Wisłok w gminie Haczów oraz San w gminach Nozdrzec i Dydnia. Mniejszymi rzekami są: Stobnica, Rosielna, Zmienniczka, Morwawa, Golcówka, Sietnica - dopływy Wisłoka, Baryczka, Magiera, Magierka, Jaworka - dopływy Sanu. Jest to teren typowo rolniczy.

[edytuj] Klimat

W powiecie brzozowskim wyróżnia się dwa piętra klimatyczne: umiarkowane ciepłe, którego średnia wieloletnia temperatura waha się w granicach od 6°C do 8°C oraz umiarkowane chłodne, charakteryzujące się średnimi wieloletnimi temperaturami powietrza od 4°C do 6°C. Te dwa piętra należą do typu klimatu przejściowego z przewagą kontynentalnego^[1].

Zimą średnia temperatura spada do -3°C do -4°C, natomiast średnia temperatura lipca waha się od 17°C do 18°C. Wiatry wykazują stosunkowo małą siłę. Najczęściej występują dość umiarkowane o sile 5-10 m/s, przeważnie z kierunków południowo-zachodniego i południowego. Jesienią jest zdecydowana przewaga wiatrów wschodnich i północno-wschodnich, natomiast miesiące: czerwiec, lipiec, sierpień wykazują przewagę wiatrów zachodnich. Coraz częściej wykazują przewagę wiatrów zachodnich powyżej 20 m/s. Wyrządzają one duże szkody w drzewostanach, sieci elektrycznej i w zabudowaniach, powodując m.in. zrywanie dachów.

Przeciętna roczna ilość opadów wynosi od 750 do 800 mm. Ich harmonogram w ciągu jednego roku stanowi dużą nierównomierność, gdyż stosunkowo największa ilość opada przypada w okresie letnim (250-400 mm), a najmniejsza w zimie (80-180 mm).

Okres trwania pokrywy śnieżnej kształtuje się w granicach od 60 do 150 dni. Szata śnieżna pojawia się najczęściej w drugiej połowie listopada lub na początku grudnia. Natomiast jej zanik ma miejsce na przełomie marca i kwietnia.^[1].

[edytuj] Przyroda

Oprócz pomników przyrody, które znajdują się na terenie powiatu znajdują się również dwa rezerwaty przyrody:

• Rezerwat przyrody Kretówki - rezerwat o powierzchni 95,27 ha utworzony w 1959 roku. Na obszarze na północ od miejscowości Jabłonica Polska znajduje się las mieszany (sosna, jodła, buk) występuje około 400 sztuk cisów. Niektóre z nich liczą nawet 250 lat.
• Rezerwat przyrody Cisy w Malinówce - rezerwat o powierzchni 4,02 ha utworzony w 1957 roku, na obszarze wsi Malinówka na paśmie górskim oddzielającym dolinie rzeki Wisłok od doliny Stobnicy. W skład rezerwatu wchodzi ponad 1 000 sztuk cisów, w tym sporo okazów o średnicy pnia dochodzącej do 25 cm i wysokości do 15 metrów.

Na terenie gminy Jasienica Rosielna w miejscowościach: Wola Jasienicka i Jasienica Rosielna znajduje się część Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku krajobrazowego.

[edytuj] Historia

[edytuj] Pierwsze ślady człowieka

Teren powiatu zamieszkiwane były już w paleolicie górnym. Dowodem tego jest znaleziony w miejscowości Wesoła radiolarytowy półtylczak. Narzędzie to należało do tutejszych mieszkańców trudniących się głównie łowiectwem, polująca między innymi na mamuty. W związku z rewolucją neolityczną ludność ta zawędrowała do pobliskich miejscowości. W największy zasięg osiedlania pobliskich terenów miał zasięg nawet wsi Humniska, czy Grabownica Starzeńska. Duża ilość zabytków neolitycznych w dolinie rzeki Baryczka sugeruje , że być może ma to związek z wychodniami złóż tzw. dynowskiego margla krzemionkowego, który miał służyć jako surowiec do wyrobu siekier.

[edytuj] Czasy po lokacji Brzozowa - XIV wiek

Większy rozwój okolic nastąpił wraz z przyłączeniem na stałe do Polski przez Kazimierza Wielkiego. Ziemie te stały się integralną częścią ziemi sanockiej. Obszar ten był pokryty rozległymi lasami, a liczba osad w porównaniu ze stanem z XV, czy XVI wieku niewielka. Najsilniej zaludnione były dolina Sanu oraz Doły sanockie. Kolejne wsie zostały zakładana przez karczowanie lasów.

Akcję osadniczą zamierzającą zasiedlenie tego terenu rozpoczął król Kazimierz Wielki w dniu 2 października 1359 roku, kiedy to wydał w Krakowie przywilej, na mocy którego pozwolił Stefanowi, synowi Wojosta z Sobniowa koło Jasła, założyć na prawie niemieckim wieś w lesie zwanym Brzozowe, nad Stobnicą. Dla tej osady monarcha przydzielił 50 łanów frankońskich, a Stefanowi i jego spadkobiercom nadał sołectwo tej wsi z 3 łanami, 2 młynami, 2 stawami, wraz z szóstym groszem z czynszów pochodzących z gruntów i ogrodów oraz piekarzy, kowali, rzeźników, krawców i szewców^[2]. W tym samym roku powstał Domaradz^[3], a 25 kwietnia 1366 roku powstałą wieś Blizne na terenie lasu Blyzne. W XIV wieku prawa lokacji uzyskały jeszcze: Grabownica Starzeńska, Ulucz, Wołodź, Wara, Dydnia oraz Temeszów. W większości pozostałe miejscowości prawa lokacji uzyskały w XV wieku.

Wraz z rozwojem osadnictwa kształtowała się również na tych terenach administracja kościelna obrządku łacińskiego, nastawionej głównie na działalność misyjną. Przed powstaniem w 1377 roku diecezji przemyskiej istniało na tym terenie kilkanaście kościołów m.in. w Brzozowie, Domaradz, Blizne.

[edytuj] Czasy Rzeczpospolitej Obojga Narodów

W XV i XVI wieku we wsiach i miasteczkach Pogórza Dynowskiego obserwować można było wzrost ilości ludności na terenach dawnej puszczy przygranicznej. Wiek XVII przyniósł ze sobą wiele wojen co zubożyło małe miasteczka tutejszych terenów. W 1624 roku Tatarzy napadli tutejsze tereny niszcząc doszczętnie 11 miejscowości, biorąc do niewoli okolicznych mieszkańców (jasyr). Tatarzy po rozbiciu przez hetmana Stanisława Koniecpolskiego porzucili jeńców, którzy powrócili do domów. Zaś w 1657 roku w porozumieniu ze Szwedami od południa na Polskę zaatakował książę Siedmiogrodzki Jerzy II Rakoczy niszcząc doszczętnie Brzozów.

W wieku XVIII powstały tu pierwsze klasztory. Najwcześniejszym był klasztor bazylianów w Uluczu, który został przeniesiony w 1744 roku^[4] do Dobromila (obecnie na Ukrainie w rejonie starosamborskim). W 1728 roku Aleksander Fredro ufundował w Starej Wsi zakon paulinów. Natomiast, dzięki biskupowi Wacławowi Hieronimowi Sierakowskiemu w Brzozowie powstała fundacja misjonarzy (1743), a w Bliznem zakon kapucynów (1760). Klasztory te rozwinęły się w pierwszych latach okresu zaborów.

U schyłku I Rzeczpospolitej na terenie brzozowskiego rozgrywały się walki pomiędzy konfederatami barskimi, a wojskami rosyjskimi. Jedną z nich była bitwa na błoniach między Brzozowem, a Starą Wsią. Nie zapobiegło to rozbiorom. W 1772 roku wkraczają tu wojska austriackie.

[edytuj] Czasy rozbiorów

Ziemie brzozowskie w wyniku pierwszego rozbioru Polski znalazły się pod panowaniem monarchii austriackiej. Według nowej administracji teren ten nazywano Królestwem Galicji i Lodomerii, potocznie nazywaną Galicją. W 1846 roku odbywająca się rewolucja miała osty przebieg na tych terenach. Stąd miała ruszyć grupa chłopów, która miała zaatakować Sanok. Jednak chłopi zostali zbałamuceni przez rządzących i ruszyli przeciwko powstaniu. W Haczowie pobili i oddali do cyrkułu w Sanoku działacza powstańczego Juliana Goslara, którego skazano na śmierć przez powieszenie w 1852 roku. Chłopi zaatakowali dwory w Izdebkach, Bachórzu oraz Dynowie.

Ożywienie na tym terenie nastąpiło w drugiej połowie XIX wieku po otrzymaniu przez Galicję autonomii. Wprowadzono nowy podział administracyjny, utworzono powiat brzozowski. Powstało wtedy wiele organizacji i instytucji. W miastach rozwijało się rzemiosło. Słynne wtedy były fajki brzozowskie oraz grzebienie wykonywane z rogu bydlęcego.

W życiu społeczno-kulturalnym dużą rolę odgrywało sanktuarium Maryjne w Stara Wieś. Uroczystość koronacji obrazu Matki Boskiej Starowiejskiej 8 września 1877 roku zgromadziła ponad 100 tysięcy ludzi, a w imieniu papieża Pawła VI przyjechał tutaj Lodovico Jacobini.

W drugiej połowie XIX wieku władze austriackie budują w okolicy linie kolejowe łączące m. in. Sanok, Krosno, czy Strzyżów. Na obszarze Pogórza Dynowskiego wybudowano jedynie linię kolejki wąskotorowej łączącą Dynów z Przeworskiem. Stolicy powiatu - Brzozów nie była w planach budowy kolei uwzględniona, chociaż prowadzono zabiegi, aby uzyskało połączenie kolejowe. Działania te jednak nie doczekały się realizacji. Spowodowało to zubożenie miasta.

Ważnym punktem rozwoju gospodarczego regionu było zapoczątkowanie eksploatacji ropy naftowej na przełomie XIX i XX wieku. Szyby naftowe pojawiły się w Witryłowie, Grabownicy Starzeńskiej, Humniskach, Turzym Polu, Starej Wsi oraz w Trześniowie. W początkowych latach XX stulecia poszukiwano nowe złoża ropy w lesie brzozowskim, w pobliżu ze Zmiennicą. Nie trafiono tam na złoża ropy, a na obfite złoża mineralne. Spowodowało to wybudowanie domu zdrojowego, willę Anatolówkę, leśniczówkę, dwa baseny, kort tenisowy oraz budynki gospodarcze. Uzdrowisko to nazwano Brzozów-Zdrój. Wraz z końcem monarchii Austro-Węgierskiej powstały w tym regionie miejsca kultury polskiej. Postawiono pomniki upamiętniające pięćsetlecie bitwy pod Grunwaldem oraz utworzono gimnazjum z językiem polskim wykładowym w 1909 roku w Brzozowie. Powstał również ruch ludowy, którego uczestnikiem był m. in. ksiądz Stanisław Stojałowski, czy pochodzący z Jabłonicy Polskiej Jan Stapiński.

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Transport

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Podział administracyjny powiatu

Powiat brzozowski dzieli się na sześć gmin: pięć wiejskich i jedną miejsko-wiejską.

Nazwa gminy	Powierzchnia	Ludność	Gęstość zaludnienia	Wójt	Rodzaj
Brzozów	103,07 km²	26 087	253 os./km²	Józef Rzepka	miejsko-wiejska
Domaradz	56,50 km²	6 079	108 os./km²	Jan Pilch	wiejska
Dydnia	130,28 km²	8 238	63 os./km²	Jerzy Adamski	wiejska
Haczów	71,65 km²	9 079	127 os./km²	Stanisław Jakiel	wiejska
Jasienica Rosielna	57,06 km²	7 351	129 os./km²	Marek Ćwiąkała	wiejska
Nozdrzec	120,68 km²	8 503	70 os./km²	Antoni Gromala	wiejska

Żródło:¹²

[edytuj] Sport

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Demografia

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
	osób	%	osób	%	osób	%
ogółem	65 514	100	33 208	50,7	32 306	49,3
miasto	7801	100	4026	51,6	3775	48,4
wieś	57 713	100	29 182	50,6	28 531	49,4

Przypisy

Trzech nastolatków śmiertelnie pobiło 51-latka

Łódzka policja zatrzymała trzech nastolatków, którzy śmiertelnie pobili 51-letniego mężczyznę. Dwóch z nich może trafić na 10 lat do więzienia.

Straż Graniczna rozbiła grupę przemytników

Funkcjonariusze Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej (NOSG) rozbili grupę, zajmującą się obrotem towarami, głównie papierosami, bez polskich znaków skarbowych akcyzy. Zatrzymano trzy osoby.

Kurski: widziałem ministra nawalonego jak Messerschmitt

Zdaniem Jacka Kurskiego Elżbieta Kruk padła ofiarą panującej w mediach niechęci do PiS. Na antenie Radia ZET poseł bronił swojej partyjnej koleżanki i opowiadał o ministrze rządu Donalda Tuska, który pijany przyszedł do studia telewizji Polsat.

Autobus wpadł do rowu, 12 rannych

Na drodze wojewódzkiej nr 865 Jarosław - Lubaczów autobus wpadł do rowu w miejscowości Makowisko (Podkarpackie). 12 osób - uczestników wycieczki - trafiło do szpitala. Na razie nie wiadomo, jak poważne odnieśli obrażenia.

Zachodniopomorskie: Ok. 10 tys. osób bez prądu

W Zachodniopmorskiem wraca zasilanie do powiatów pyrzyckiego i stargardzkiego. Usuwane są kolejne awarie stacji transformatorowych. Prace utrudnia jednak silny wiatr - poinformował rzecznik ENEA OPERATOR Paweł Oboda. Porywisty wiatr i śnieżyce uszkodziły 250 stacji transformatorowych. Ok. 10 tys. mieszkańców nie ma prądu.

Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń

Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu.

Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu

45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu.

Pacelt do dymisji, dostanie nowe zadania

Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt zostanie odwołany ze stanowiska wiceministra sportu. Teraz będzie odpowiadał za przygotowania reprezentacji Polski do igrzysk w Londynie.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".

PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka

PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje.