Powiat

Z Wikipedii

Ten artykuł przedstawia sytuację tylko z polskiej perspektywy. Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż go poprawić.

Powiat (w Polsce) – jednostka samorządu terytorialnego II stopnia i podziału administracyjnego, stanowiąca część województwa. Ich funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 1998 r. Nr 91, poz. 578).

W Polsce wyróżniamy dwa rodzaje powiatów:

• powiaty ziemskie – skupiają od kilku do kilkunastu sąsiadujących ze sobą gmin,
• powiaty grodzkie – miasta na prawach powiatu (gmina o statusie miasta, wykonująca zadania powiatu).

Spis treści 1 Powiaty w ujęciu historycznym 2 Regulacja prawna 3 Zakres możliwości wykonawczych powiatu (art. 4 i art. 4a) 4 Organy powiatu 4.1 Kompetencje starosty i zarządu powiatu 5 Statystyka 6 Listy powiatów 7 Zobacz też

[edytuj] Powiaty w ujęciu historycznym

Po raz pierwszy powiaty w Polsce wprowadzono w II połowie XIV wieku, zastępując nimi likwidowane wówczas kasztelanie. W systemie podziału terytorialnego kraju pojawiła się jednostka administracyjna większa od kasztelanii, zwana po łacinie districtus (pol. dystrykt) i uwzględniana w tytulaturzu książęcym. W końcu XIV w. funkcjonował już nowy system podziału terytorialnego, opierający się na ustroju sądowo-ziemskim. Jego podstawą była ziemia, składająca się z 2-3 powiatów sądowych. Należy sądzić, że ziemie powstały w wyniku podziału dystryktów. Dla każdej z ziem ustanowiono delegowany sąd książęcy, złożony z sędziego i podsędków oraz lokalnych urzędników. Sądy ziemskie nie miały stałych siedzib, ale dokonywały objazdów całego terytorium, zatrzymując się na pewien czas w znaczniejszych ośrodkach. Okolice tych ośrodków, przeważnie miejskich, wraz z mieszkańcami podległymi jurysdykcji sądów ziemskich utworzyły powiaty. Termin "powiat" wywodzi się od "dnia wietnego" czyli "wiecu", zgromadzenia sądowego o z góry wyznaczonym terminie. Oddzielny, dla każdej z ziem, zarząd majątkiem władcy spoczywał w rękach specjalnych rządców (łac. procuratores), zwanych od połowy XV wieku starostami. Starostowie posiadali rozległą władzę administracyjno-sądową; sądzili wszystkich, którzy dopuścili się przestępstw zagrażających spokojowi publicznemu. Do starosty należała również piecza nad wykonywaniem wyroków sądowych oraz ogólny nadzór nad aparatem skarbowym. Siedzibą starosty była początkowo stolica ziemi. W późniejszych czasach starostami nazywano także dzierżawców królewszczyzn.

Powiaty istniały w dwujęzycznym Wielkim Księstwie Poznańskim, jako odpowiednik niemieckiego Kreis. W zaborze rosyjskim odpowiednikiem powiatów były ujezdy. Spis powiatów na ziemiach polskich pod zaborami można znaleźć w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. . Powiaty funkcjonowały w okresie II Rzeczypospolitej a później w PRL do 1975, kiedy to zlikwidowano duże województwa podzielone na powiaty, wprowadzając w ich miejsce 49 mniejszych województw. Podział na powiaty przywróciła reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999.

[edytuj] Regulacja prawna

Status powiatu w Polsce reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 1998 r. Nr 91, poz. 578).

[edytuj] Zakres możliwości wykonawczych powiatu (art. 4 i art. 4a)

Art. 4. 1. Powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie:

1. edukacji publicznej
2. promocji i ochrony zdrowia
3. pomocy społecznej
4. polityki prorodzinnej
5. wspierania osób niepełnosprawnych,
6. transportu zbiorowego i dróg publicznych,
7. kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
8. kultury fizycznej i turystyki,
9. geodezji, kartografii i katastru,
10. gospodarki nieruchomościami,
11. administracji architektoniczno-budowlanej,
12. gospodarki wodnej,
13. ochrony środowiska i przyrody,
14. rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,
15. porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli,
16. ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska,
17. przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,
18. ochrony praw konsumenta,
19. utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
20. obronności,
21. promocji powiatu,
22. współpracy z organizacjami pozarządowymi.

2. Do zadań publicznych powiatu należy również zapewnienie wykonywania określonych w ustawach zadań i kompetencji kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży.

3. Ustawy mogą określać inne zadania powiatu.

4. Ustawy mogą określać niektóre sprawy należące do zakresu działania powiatu jako zadania z zakresu administracji rządowej, wykonywane przez powiat.

5. Powiat na uzasadniony wniosek zainteresowanej gminy przekazuje jej zadania z zakresu swojej właściwości na warunkach ustalonych w porozumieniu.

6. Zadania powiatu nie mogą naruszać zakresu działania gmin.

Art. 4a. Ustawy mogą nakładać na powiat obowiązek wykonywania zadań z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów.

[edytuj] Organy powiatu

Władzę uchwałodawczą i kontrolną w powiecie sprawuje rada powiatu, a władzą wykonawczą jest zarząd powiatu, na czele którego stoi starosta. W mieście na prawach powiatu funkcje te sprawuje odpowiednio rada miasta i prezydent miasta.

[edytuj] Kompetencje starosty i zarządu powiatu

Kompetencje starosty i zarządu powiatu po reformie administracji z 1999 r.:

• podejmowanie decyzji w zakresie
  • edukacji publicznej (szkoły ponadgimnazjalne)
  • ochrony zdrowia (szpitale rejonowe, powiatowe)
  • transportu na terenie powiatu (współfinansowanie lokalnych linii autobusowych, np. miejskich przedsiębiorstw komunikacji w miastach na prawach powiatu)
  • opieki nad drogami publicznymi powiatowymi
  • geodezji
  • gospodarki nieruchomościami
  • ochrony środowiska
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli
  • przeciwdziałania bezrobociu
  • obronności
  • pomocy społecznej
  • wydawania zezwoleń na podejmowanie pracy przez cudzoziemców
  • zwalczania klęsk żywiołowych oraz organizowania pomocy na szczeblu powiatowym
  • rejestracji pojazdów oraz wydawanie praw jazdy (patrz Tablica rejestracyjna)

[edytuj] Statystyka

• w statystyce Unii Europejskiej powiaty stanowią regiony NUTS 4.
• w Polsce jest 314 powiatów (tzw. "ziemskich") oraz 65 miast na prawach powiatu - potocznie, acz błędnie nazywanych "powiatami grodzkimi"
• w Polsce jest 335 miast powiatowych, 44 z nich są siedzibą władz dwóch różnych powiatów (ziemskiego i grodzkiego)
• największe:
  • największym powiatem ziemskim pod względem powierzchni jest powiat białostocki (2 976 km²)
  • największym powiatem grodzkim pod względem powierzchni jest Warszawa (517 km²).
  • największym powiatem ziemskim pod względem liczby mieszkańców jest powiat poznański (288 012)
  • największym powiatem grodzkim pod względem liczby mieszkańców jest Warszawa (1 697 596)
  • najgęściej zaludnionym powiatem ziemskim jest powiat wodzisławski (541 osób/km²)
• najmniejsze:
  • najmniejszym powiatem ziemskim pod względem powierzchni jest powiat bieruńsko-lędziński (158 km²)
  • najmniejszym powiatem grodzkim pod względem powierzchni jest miasto Świętochłowice (13 km²)
  • najmniejszym powiatem ziemskim pod względem liczby mieszkańców jest powiat sejneński (21 452)
  • najmniejszym powiatem grodzkim pod względem liczby mieszkańców jest Sopot (40 075)
  • najrzadziej zaludnionym powiatem ziemskim jest powiat bieszczadzki (19,56 osób/km²)

[edytuj] Listy powiatów

• alfabetyczna
• według kodów TERYT
• według województw
• według numerów tablic rejestracyjnych (wikisource)

[edytuj] Zobacz też

• TERYT
• powiat grodzki
• powiaty w Polsce
• powiaty w Polsce od 1945
• powiaty i gminy o identycznych nazwach
• Byłe powiaty polskie
• podział administracyjny Polski
• podział administracyjny Polski 1957-1975
• podział administracyjny Polski 1975-1998

Zatrzymano kolumnę samochodów z L. Kaczyńskim w Gruzji

- Kolumna samochodów z prezydentami Polski i Gruzji została ostrzelana w drodze z lotniska w Tbilisi do jednego z osiedli przy granicy z Osetią - poinformował minister Michał Kamiński z Kancelarii Prezydenta. Prezydent Lech Kaczyński jest bezpieczny - dodał. Kolumna zawróciła do Tbilisi.

Trzech nastolatków śmiertelnie pobiło 51-latka

Łódzka policja zatrzymała trzech nastolatków, którzy śmiertelnie pobili 51-letniego mężczyznę. Dwóch z nich może trafić na 10 lat do więzienia.

Straż Graniczna rozbiła grupę przemytników

Funkcjonariusze Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej (NOSG) rozbili grupę, zajmującą się obrotem towarami, głównie papierosami, bez polskich znaków skarbowych akcyzy. Zatrzymano trzy osoby.

Kurski: widziałem ministra nawalonego jak Messerschmitt

Zdaniem Jacka Kurskiego Elżbieta Kruk padła ofiarą panującej w mediach niechęci do PiS. Na antenie Radia ZET poseł bronił swojej partyjnej koleżanki i opowiadał o ministrze rządu Donalda Tuska, który pijany przyszedł do studia telewizji Polsat.

Autobus wpadł do rowu, 12 rannych

Na drodze wojewódzkiej nr 865 Jarosław - Lubaczów autobus wpadł do rowu w miejscowości Makowisko (Podkarpackie). 12 osób - uczestników wycieczki - trafiło do szpitala. Na razie nie wiadomo, jak poważne odnieśli obrażenia.

Zachodniopomorskie: Ok. 10 tys. osób bez prądu

W Zachodniopmorskiem wraca zasilanie do powiatów pyrzyckiego i stargardzkiego. Usuwane są kolejne awarie stacji transformatorowych. Prace utrudnia jednak silny wiatr - poinformował rzecznik ENEA OPERATOR Paweł Oboda. Porywisty wiatr i śnieżyce uszkodziły 250 stacji transformatorowych. Ok. 10 tys. mieszkańców nie ma prądu.

Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń

Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu.

Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu

45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu.

Pacelt do dymisji, dostanie nowe zadania

Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt zostanie odwołany ze stanowiska wiceministra sportu. Teraz będzie odpowiadał za przygotowania reprezentacji Polski do igrzysk w Londynie.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".