Rewolucja Xinhai
Z Wikipedii
Rewolucja Xinhai (chin. 辛亥革命; pinyin: Xīnhài Gémìng) - wydarzenia, które rozegrały się w Chinach pomiędzy 10 października 1911 a 1 stycznia 1912. Rewolucja Xinhai doprowadziła do proklamowania Republiki Chińskiej i obalenia dynastii Qing. Nazwa rewolucji pochodzi od nazwy roku w sześdziesięcioletnim cyklu chińskiego kalendarza.
Rocznica wybuchu rewolucji jest obecnie obchodzona jako święto państwowe w Republice Chińskiej, Hongkongu i Makau.
Spis treści |
[edytuj] Tło historyczne wybuchu rewolucji
W wyniku wojen opiumowych Chiny stały się zależne od obcych mocarstw. W latach 1884-1885 Chińczycy przegrali wojnę z Francją o wpływy w Wietnamie, w trakcie której Francuzi zniszczyli chińską flotę. Korzystając z porażki Chin 1885 Anglicy zajęli zależną od Chińczyków Górną Birmę.
Pod koniec XIX wieku pojawiło się również zagrożenie ze strony modernizującej się Japonii. W 1894 dążący do przejęcia zwierzchności nad Koreą Japończycy sprowokowali wybuch wojny chińsko-japońskiej. Chiny, bezradne w obliczu japońskiej potęgi podpisały w kwietniu 1895 traktat pokojowy, na mocy którego przekazano Japonii zwierzchnictwo nad Koreą i odstąpiono Japonii wyspę Tajwan wraz z Peskadorami. Chiny musiały również zgodzić się na wysoką kontrybucję.
Klęska w wojnie z Japonią rozpoczęła proces podziału Chin na strefy wpływów. W roku 1897 Niemcy otrzymały Qingdao. Rok później Chiny podpisały z Imperium Rosyjskim traktat o budowie kolei transmandżurskiej, na mocy którego cała Mandżuria znalazła się w rosyjskiej strefie wpływów, zaś porty Dalian i Lushun znalazły się pod bezpośrednim władaniem Rosji. W tym samym roku Wielka Brytania zajęła port w Weihaiwei i utworzyła własną strefę wpływów obejmującą dorzecze Jangcy. W strefie wpływów francuskich znalazła się część prowincji Guangzhou. W miastach na wschodnim wybrzeżu rozpoczął się proces tworzenia stref dla cudzoziemców i otwierania ich na handel zagraniczny.
Na dwór rządzącej dynastii Qing zaczęły napływać petycje domagających się reform Chińczyków. Próba reformy kraju podjęta w 1898 przez cesarza Guangxu (Sto dni reform) zakończyła się odsunięciem cesarza od władzy przez stronnictwo skupione wokół cesarzowej wdowy Cixi i represjami wobec reformatorów.
Klęska reform doprowadziła do wyjazdu wielu reformatorów za granicę, a także powstania w kraju wielu nielegalnych stowarzyszeń. W 1899 wybuchło antymandżurskie i antycudzoziemskie Powstanie Bokserów. Powstańcom udało się opanować Pekin, jednak na skutek postawy cesarzowej Cixi oraz zbrojnej interwencji mocarstw zachodnich powstanie zostało stłumione w 1901. Po jego upadku imperia kolonialne nałożyły na Chiny ogromną kontrybucję, którą do wybuchu Rewolucji Xinhai udało się jedynie połowicznie spłacić.
Po upadku powstania bokserów w Chinach i za granicą zaczęły powstawać liczne tajne organizacje, których celem było obalenie dynastii Qing i wprowadzenie systemu republikańskiego. Największymi z nich były Xingzhonghui (興中會), Hua Xing Hui (華興會), Guang Fu Hui (光復會). Najważniejszą okazała się jednak założona w 1905 w Tokio przez Sun Jat-sena Liga Związkowa (Tongmenghui; 中國同盟會).
Chiny, obciążone olbrzymią kontrybucją po powstaniu bokserów, znalazły się w ruinie gospodarczej. Coraz większy wzrost niezadowolenia społecznego i olbrzymi rozrost antymandżurskich ugrupowań skłoniły dwór cesarski do przeprowadzenia ograniczonych reform. Unowocześniono armię, zniesiono tradycyjne egzaminy urzędnicze do służby cywilnej, zreorganizowano strukturę administracji, utworzono szkoły. Reformy te nie zmieniły jednak antymandżurskich nastrojów społeczeństwa. W różnych częściach kraju coraz częściej zaczęły wybuchać powstania, które z każdym rokiem przybierały na sile. Największym ciosem dla armii cesarskiej było trwające od października 1910 do kwietnia 1911 powstanie w Kantonie. Pomimo, iż zostało stłumione, ukazało siłę rewolucjonistów i słabość armii cesarskiej.
[edytuj] Powstanie w Wuhanie
9 maja 1911 rząd cesarski podjął decyzję o nacjonalizacji linii kolejowych. Decyzja ta wywołała wybuch walk w południowo-wschodnich prowincjach.
17 czerwca przedsiębiorcy w prowincji Syczuan zawiązali Towarzystwo Obrony Kolei, które rozpoczęło serię strajków i demonstracji. 7 września z rozkazu gubernatora prowincji aresztowano jego przywódców i użyto armii do pacyfikacji demonstrantów. W tej sytuacji 8 września działacze Ligii Związkowej podjęli decyzję o rozpoczęciu powstania w Syczuanie. Powstańcy szybko opanowali prowincję i zaczęli przenosić walki na sąsiednie prowincje. Kiedy 25 września powstańcy oblegli Chengdu, rząd cesarski wysłał korpus ekspedycyjny do Syczuanu. Powstańcy zastosowali jednak taktykę wycofywania się przed zbliżającą się armią cesarską i nie podejmowali walki.
24 września odbyło się zebranie działaczy Ligii Związkowej w Wuhanie, którego uczestnicy ustalili, że wydarzenia w Syczuanie są właściwym momentem do rozpoczęcia republikańskiej rewolucji. Datę jej wybuchu ustalono na 16 października.
9 października doszło do wypadku podczas produkcji materiałów wybuchowych w kwaterze powstańców na terenie rosyjskiej koncesji w Wuhanie. W jego wyniku służby rosyjskie odkryły kwaterę spiskowców i powiadomiły administrację cesarską.
Rankiem 10 października chińska policja rozpoczęła aresztowania wśród spiskowców. Wydarzenia te spowodowały przyspieszenie decyzji o rozpoczęciu rewolucji. Około godziny 20 padły pierwsze strzały, rozpoczynając powstanie w Wuhanie.
Powstańcom udało się opanować koszary i skłonić wojsko do przejścia na stronę Ligii Związkowej. Nad ranem 11 października Wuhan znajdował się już w rękach rewolucjonistów, którzy powołali tymczasowy rząd rewolucyjny.
12 października armia rewolucyjna wyszła z Wuhang i zaczęła zajmować okoliczne miasta.
[edytuj] Rewolucja
Po sukcesie powstania w Wuhanie rząd w Pekinie wysłał armię pod dowództwem Yuana Shikai. W listopadzie pod Hankou doszło do przegranej przez rewolucjonistów bitwy. Pomimo to zdołali oni utrzymać Wuhan.
Podczas trwających 49 dni walk zginęło 10 tys. ludzi. W tym czasie doszło do wybuchu nowych ognisk rewolucji w całych Chinach, w wyniku czego w ciągu siedmiu tygodni 11 prowincji ogłosiło niepodległosć.
22 października rewolucjoniści zajęli Changsha i ogłosili niepodległość prowincji Hunan. W tym samym dniu armia rewolucyjna zdobyła Xi'an.
23 października niepodległość ogłosiła prowincja Jiangxi.
29 października powstańcy zajęli Taiyuan i proklamowali niepodległość prowincji Shanxi.
30 października niepodległość ogłosiła prowincja Yunnan.
31 października zajęto Kunming.
3 listopada powstańcy zajęli Szanghaj.
4 listopada niepodległość ogłosiła prowincja Guizhou. Armia powstańcza rozpoczęła oblężenie Hangzhou.
5 listopada upadło Hangzhou. Niepodległość ogłosiła prowincja Jiangsu.
6 listopada niepodległość ogłosiła prowincja Guangxi.
8 listopada niepodległość ogłosiły prowincje Anhui i Guangzhou. Armia rewolucyjna rozpoczęła oblężenie Nankinu.
9 listopada wybuchło powstanie w prowincji Fujian.
11 listopada prowincja Fujian ogłosiła niepodległość.
13 listopada gubernator i armia prowincji Shandong ogłosili jej niepodległość i dołączyli do rewolucjonistów.
17 listopada wybuchło powstanie w prowincji Ningxia.
21 listopada wybuchło powstanie w prowincji Hubei.
Między 24 października a 1 grudnia rewolucjoniści zdobyli większość twierdz cesarskich na południu i de facto rozgromili cesarską armię.
2 grudnia po miesięcznym oblężeniu poddał się Nankin. Pod władzą rewolucjonistów znajdowała się już zdecydowana większość terytoriów na południe od rzeki Jangcy.
[edytuj] Powstanie Republiki Chińskiej
15 listopada 1911 w Szanghaju odbył się zjazd przedstawicieli czterech prowincji, które proklamowały niepodległość. Ustalono na niej zwołanie konferencji wszystkich prowincji do Wuhanu. Konferencja odbyła się 21 listopada, na której podjęto decyzję o powołaniu rządu tymczasowego.
4 grudnia przyjęto projekt nowej flagi narodowej. 15 grudnia przedstawiciele prowincji zebrali się w Nankinie, aby wybrać prezydenta. 25 grudnia z Marsylii przybył Sun Jat-sen. 29 grudnia odbyły się wybory prezydenckie. Niemal jednomyślnie Sun Jat-sen został wybrany prezydentem.
1 stycznia 1912 Sun Jat-sen proklamował powstanie Republiki Chińskiej.
2 stycznia z rozkazu Sun Jat-sena wprowadzono nowy kalendarz, w którym lata miały być liczone od powstania republiki.
3 stycznia sformowany został rząd. 11 stycznia rozpoczęło pracę zgromadzenie konstytucyjne, zaś 28 stycznia pierwszy raz zebrał się parlament.
[edytuj] Negocjacje pokojowe
2 listopada 1911 Yuan Shikai został mianowany premierem rządu cesarskiego i dowódcą armii. Jego celem miało być stłumienie rewolucji.
26 listopada Yuan Shikai spotkał się z konsulem brytyjskim, który przystał na jego projekt odsunięcia Qingów od władzy i ogłoszenia Yuana prezydentem Chin.
8 grudnia Yuan wysłał swoich przedstawicieli do Wuhanu, proponując zawarcie pokoju za cenę powierzenia mu prezydentury. Jednak wybór na prezydenta Sun Jat-sena spowodował zerwanie przez Yuana negocjacji pokojowych.
W styczniu 1912 rząd w Nankinie trzykrotnie podejmował rozmowy z przedstawicielami obych mocarstw na temat uznania Republiki Chińskiej, jednak nie przyniosły one skutków.
16 stycznia członkowie Ligii Związkowej w Pekinie przeprowadzili nieudany zamach na Yuana Shikai.
20 stycznia Sun Jat-sen zgodził się zrezygnować z prezydentury na rzecz Yuana, jeżeli ten doprowadzi do abdykacji Qingów.
[edytuj] Abdykacja Qingów
22 stycznia Yuan Shikai uzgodnił z cesarzową Longyu abdykację cesarza po ustaleniu odpowiednich warunków. 29 stycznia rozpoczęły się negocjacje na temat warunków abdykacji.
6 lutego 1912 rząd w Nankinie zaakceptował warunki abdykacji Qingów, zawarte w 8 punktach:
- Cesarz będzie traktowany przez rząd Republiki Chińskiej jak głowa obcego państwa;
- Rząd Republiki Chińskiej będzie wypłacał cesarzowi coroczną pensję w wysokości 4.000.000 yuanów;
- Cesarz zachowa władzę w obrębie Zakazanego Miasta, w przyszłości zostanie przeniesiony do Yeheyuan;
- Cesarskie groby i świątynie podlegać będą opiece rządu;
- Koszt budowy grobu cesarza Pu Yi poniesie rząd;
- Wszyscy zatrudnieni na dworze pozostaną na swoich stanowiskach - z wyjątkiem eunuchów;
- Prywatne mienie rodziny cesarskiej podlegać będzie ochronie rządowej;
- Gwardia cesarska wejdzie w skład armii republikańskiej.
Po uzgodnieniu warunków, cesarz oficjalnie abdykował 12 lutego 1912.
[edytuj] Rządy Yuana Shikai
10 marca 1912 Yuan Shikai został wybrany na drugiego prezydenta Republiki Chińskiej. 1 kwietnia parlament odwołał Sun Jat-sena i Yuan przejął pełnię władzy. Republika Chińska uznana została na arenie międzynarodowej. Z rozkazu Yuana stolicę przeniesiono z Nankinu ponownie do Pekinu.
Rządu republikańskiego nie uznały Mongolia Zewnętrzna i Tybet, które ogłosiły niepodległość.
| SMS-owa sonda ostateczna |
Widzowie ulicznego musicalu „Superstar with Jesus Christ” mają decydować w SMS-owym głosowaniu, czy ukrzyżować Jezusa |
| Pa, pa(triotyczne) wycieczki |
MEN po cichu wycofało się z Giertychowych wycieczek, które miały rozbudzać patriotyzm. Uczniowie i nauczyciele żałują |
| Fikcyjne kolejki w szpitalach |
NFZ zapowiada: Nie będziemy płacić za leczenie chorych, którzy omijają kilkuletnią kolejkę na leczenie |
| Sikorski: Czekamy na decyzję w sprawie tarczy |
Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski zakończył w piątek wizytę w stolicy USA, celem której było wysondowanie poglądów polityków Partii Demokratycznej w sprawie tarczy antyrakietowej i w innych kwestiach dotyczących stosunków polsko-amerykańskich. |
| Po obfitych opadach śniegu tiry zablokowały drogę |
Obfite opady śniegu spowodowały, że w piątek wieczorem na świętokrzyskich drogach panują trudne warunki. Tiry zablokowały trasę krajową 42 Namysłów-Rudnik w okolicy Wąchocka. Od popołudnia w wypadkach zginęło pięć osób - poinformowała policja. |
| Senyszyn: Sejm nie jest wolny od picia, dziś trafiło na Kruk |
- Ze statystyki wynika, że 83 posłów nadużywa alkoholu, a 14 to alkoholicy. W rzeczywistości liczby te mogą być większe - pisze na swoim blogu posłanka Joanna Senyszyn. Podkreśla, że Sejm jako emanacja społeczeństwa, które reprezentuje, "nie jest wolny od plagi picia". |
| PO w ośrodku SPA podsumowuje rok pracy rządu |
Z ponad dwugodzinnym opóźnieniem rozpoczęło się w piątek w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej dwudniowe wyjazdowe posiedzenie klubu parlamentarnego Platformy Obywatelskiej. Zjazd odbywa się w czterogwiazdkowym hotelu Ossa Congress and SPA z ofertą odnowy biologicznej. Klub podsumuje rok działania rządu i koalicji PO- PSL. Na posiedzenie przybył premier Donald Tusk i ministrowie. |
| Cenne mapy i listy Mickiewicza trafią do Polski |
Kolekcjoner Tomasz Niewodniczański powiedział w piątek, że zamierza wkrótce przekazać polską część swoich zbiorów kartograficznych i archiwalnych Zamkowi Królewskiemu w Warszawie. |
| Zarzuty dla dwóch pracowników prezydenta Karnowskiego |
Prokuratura postawiła zarzuty sekretarzowi miasta oraz kierowcy prezydenta Sopotu, Jacka Karnowskiego. Obaj mieli brać udział w ustawieniu przetargu na auto dla prezydenta. |
| 28 osób oskarżonych o fałszowanie list poparcia przed wyborami |
28 osób z Rybnika i okolic zostało oskarżonych o złamanie prawa przy zbieraniu i sporządzaniu list poparcia dla kandydatów na posłów w wyborach do Sejmu w 2005 roku. |
