Rotunda Najświętszej Marii Panny na Wawelu
Z Wikipedii
Rotunda Najświętszej Marii Panny, nosząca od XIV wieku także wezwanie św.św. Feliksa i Adaukta, znajduje się na wzgórzu wawelskim w Krakowie. Rotunda, która powstała prawdopodobnie na przełomie X i XI wieku (według niektórych badaczy może nawet w okresie panowania czeskiego w Małopolsce), jest być może najstarszym kościołem na Wawelu.
Jest to tzw. tetrakonchos - budowla na planie czworoliścia (koła, do którego przylegają cztery apsydy). Najczęściej przyjmuje się, iż pełniła funkcję kaplicy pałacowej.
Budowlę wykonano w technice opus incertum - z płaskich płytek piaskowca, łączonych zaprawą wapienną. Zachowały się dwa rozglifione okna, które oświetlały wnętrze oraz ślady po emporze i dwóch innych przybudówkach. Kościół otaczały zabudowania, być może pałac książęcy, które razem z rotundą uległy zniszczeniu w XIII wieku. Wtedy też rotunda została włączona w ciąg murów zamkowych. W połowie XIV wieku została odnowiona, a następnie z czasem ponownie podupadła. W XVII wieku utraciła ona swój sakralny charakter, gdyż dolną część przeznaczono do przechowywania sreber, górną natomiast na mieszkanie, którą na początku XIX wieku rozebrano (znajdował się tam wówczas austriacki szpital wojskowy).
Z zachowanych przekazów wynika, że z inicjatywy Konrada mazowieckiego rotundę tę ufortyfikowano w roku 1241 – ta wzmianka Jan Długosz pozwala z dość dużym prawdopodobieństwem łączyć odkryte relikty obiektu ze znanym ze źródła wezwaniem, choć pozostają w tej kwestii pewne wątpliwości (wyrażał je m.in. Gerard Labuda). W 1340 roku Kazimierz Wielki przeznaczył ją na kaplicę zamkową pod wezwaniem śś. Feliksa i Adaukta. O rotundzie wspomina też Jan Długosz w Liber beneficiorum.
W czasie prac związanych z odnawianiem Wawelu w latach 1914-1917 profesor Adolf Szyszko-Bohusz odkrył zasklepiony w murach zachodniej oficyny zamku okrągły kamienny kościół o czterech absydach, który datował najpóźniej na wiek X. Po odkryciu rotundy, Adolf Szyszko-Bohusz dokonał jej częściowej rekonstrukcji, której poprawność bywa dziś podawana w wątpliwość.
Obecnie rotunda jest udostępniona zwiedzającym i stanowi część rezerwatu archeologicznego Wawel Zaginiony, utworzonego w 1975.
[edytuj] Literatura
- Dobrowolski Tadeusz, Sztuka Krakowa, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1971
- Podgórnik Iwona, Romanizm w Krakowie, Kraków: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej Oddział w Krakowie, 1985
- Skarby kultury, Katowice: Videograf II, 2004, ISBN 83-7183-299-0
[edytuj] Linki zewnętrzne
FORTYFIKACJE: Baszta Senatorska • Baszta Sandomierska • Baszta Złodziejska • Baszta Tęczyńska • Baszta Szlachecka • Baszta Kobieca • Brama Wazów • Brama Herbowa • Bastion Władysława IV (Pomnik Tadeusza Kościuszki na Wawelu) • Brama Bernardyńska
MIASTECZKO WAWELSKIE: Budynek Seminarium Duchownego • Wikarówka • Budynek szpitalny • Dom Katedralny • Kościół św. Jerzego • Kościół św. Michała • Kościół przy Baszcie Sandomierskiej • Kościół przy Smoczej Jamie • Kościół B • Dom Stanisława Borka • Budynek administracji
ZAŁOŻENIA I BUDYNKI: Bazylika archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława • Zamek Królewski • Kuchnie Królewskie • Wozownia Królewska • Stajnie Królewskie • Zwierzyniec Królewski • Rotunda Najświętszej Marii Panny • Kościół św. Gereona • Kościół przy bastionie Władysława IV • Palatium (Sala o 24 słupach)
ISTNIEJĄCE: Parafia archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie • Zamek Królewski na Wawelu - Państwowe Zbiory Sztuki • Muzeum Katedralne im. Jana Pawła II na Wawelu
NIEISTNIEJĄCE: Muzeum Metropolitarne • Muzeum Wawelskie • Muzeum Etnograficzne (przeniesione) • Kierownictwo Odnowienia Zamku Królewskiego na Wawelu
Wiek X-XIII • Wiek XIV-XV • Wiek XVI • Wiek XVII • Wiek XVIII • Wiek XIX • Wiek XX (Konflikt wawelski)
| Policyjni nurkowie wyłowili ciało Huberta Martina |
Dzień po tragicznej śmierci 64-letniego Huberta Martina, byłego hokeisty ligi NHL, polyjni nurkowie wyłonili z jeziora Kanasuta, po którym jeździł snowmobilem, zanim po nim pękła tafla lodu i wpadł do zimnej wody |
| Górnik zginął w "Wujku" |
47-letni górnik - kombajnista zginął w katowickiej kopalni "Wujek" - podała w środę rzeczniczka Wyższego Urzędu Górniczego Edyta Tomaszewska. |
| Strażnicy miejscy łamali prawo, by zasłużyć na premie? |
Prokuratura ustala, czy w czasie, gdy Lech Kaczyński był prezydentem Warszawy, nie dochodziło do nieprawidłowości w pracy straży miejskiej - informuje dziennik "Polska". Strażnicy mieli bowiem dokonywać czynności, na które prawo pozwala jedynie policji. Według "Polski" wszystko po to, żeby zasłużyć na premie według nowego systemu punktowego. |
| Komorowski: Moje żarty nie są najwyższej jakości, ale odwoływać? |
- To dopiero jest śmieszne - jeżeli za żarty chce się odwołać Marszałka Sejmu. Nawet jeśli niekoniecznie były najwyższej jakości (...) i to w chwili, gdy Sejm będzie głosował nad budżetem - tak w radiowej Jedynce Bronisław Komorowski skomentował wniosek PiS o odwołanie go z funkcji Marszałka Sejmu. Chodzi o słowa wypowiedziane zaraz po incydencie prezydenta w Gruzji. Komorowski stwierdził wtedy "jaka wizyta, taki zamach". |
| Czy minogi mogą dostać zawału? |
Z powodu minogów zagrzebanych w dnie Wisły pod Kwidzynem wstrzymano budowę najważniejszego mostu na Pomorzu. - Czy z ich powodu mamy poświęcić interesy mieszkańców Powiśla? - pyta eurodeputowany Janusz Lewandowski. Ekolodzy odpowiadają: - Trzeba było nie zmieniać projektu na szkodliwy dla środowiska. |
| „Orliki” Tuska w telewizji Urbańskiego. Do przerwy 0:1 |
Znany dziennikarz chce robić w publicznej telewizji teleturniej o „orlikach”, ale TVP go zbywa. |
| Polska nie zrezygnuje z bomb kasetowych |
Nasz rząd nie podpisze międzynarodowej konwencji zakazującej produkcji, handlu i stosowania bomb kasetowych. Dziś w Oslo zrobi to ponad sto krajów. Nowa konwencja już została uznana za najważniejszy traktat humanitarny i rozbrojeniowy całej dekady. |
| Nowogrodzka 84/86 jednak do prokuratury |
Jarosław Kaczyński ocenę półmetka rządów prezydent Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz zorganizował w centrali PiS przy Nowogrodzkiej. Tym adresem interesuje się prokuratura |
| Koniec armii poborowych |
Zaczęło się ostatnie przymusowe wcielenie do polskiej armii. Potem kontakt z wojskiem skończy się na wizycie w WKU. A może nawet przez internet. |
| Bunt proboszczów |
Proboszcz jak poseł na kadencję? Proboszczowie torpedują pomysł biskupów |
