Stefan Rowecki

Z Wikipedii

Stefan Rowecki Grot
generał dywizji
Data i miejsce urodzenia	25 grudnia 1895 Piotrków Trybunalski ul. Słowackiego 1
Data i miejsce śmierci	sierpień 1944 Sachsenhausen
Kariera wojskowa
W służbie od	1914
Stanowiska	Komendant Główny ZWZ i Armii Krajowej (1939- 1943)
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, wojna obronna Rzeczypospolitej
Odznaczenia

Stefan Paweł Rowecki ps. Grot, Rakoń, Grabica, Inżynier, Jan, Kalina, Tur ^[1] (ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 2-7 sierpnia^[2] 1944 w Sachsenhausen) – twórca i Komendant Główny Armii Krajowej (od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943), działacz ruchu oporu, teoretyk wojskowości^[3], generał dywizji Wojska Polskiego.

Spis treści 1 Życiorys 1.1 II wojna światowa 1.2 Okres powojenny 1.3 Rehabilitacja 1.4 Książki i publikacje 2 Śledztwo IPN ws. zamordowania "Grota" Roweckiego 3 Galeria 4 Przypisy 5 Bibliografia 6 Zobacz też 7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Życiorys

Edukację rozpoczął w 1906 w gimnazjum polskim w Piotrkowie Trybunalskim. W 1911 był współorganizatorem, a następnie stał na czele pierwszego tajnego zastępu skautowego w Piotrkowie Trybunalskim. Od jesieni 1912 rozpoczął studia techniczne w Warszawie, w Szkole Mechaniczno-Technicznej H. Wawelberga i S. Rotwanda. W 1913 wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich w Warszawie. Wówczas, oraz w późniejszym okresie w Legionach Polskich, używał pseudonimu Stefan Radecki^[1]. W styczniu 1914, po ukończeniu kursu podoficerskiego w Rabce, wrócił do Warszawy gdzie dowodził IV plutonem kompanii warszawskich Polskich Drużyn Strzeleckich. W lipcu 1914 wyjechał potajemnie na kurs oficerski w Nowym Sączu (wówczas w zaborze austriackim), a pod koniec 1914 wstąpił do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego.

W czasie I wojny światowej walczył w I Brygadzie Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym, w lipcu 1917, od 11 sierpnia 1917 przebywał w obozie dla internowanych oficerów Legionów w Beniaminowie. W lutym 1918 wstąpił do Polskiej Siły Zbrojnej (tzw. Polnische Wehrmacht). 27 marca 1918 został mianowany porucznikiem, następnie został wykładowcą przedmiotu "umocnienia polowe", w Szkole Podchorążych Piechoty PSZ w Ostrowi Mazowieckiej. Na przełomie 1918 i 1919 ukończył dodatkowo kurs fortyfikacyjny i minerski w Modlinie. W listopadzie 1918, gdy utworzono niepodległe państwo polskie, uczestniczył w rozbrajaniu okupantów niemieckich^[1].

W latach 1919-1920 walczył w wojnie polsko-rosyjskiej, m.in. jako szef Oddziału II Frontu Południowo-Wschodniego i Grupy Uderzeniowej gen. Edwarda Rydza-Śmigłego. W latach 1921-1922 był słuchaczem kursu doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej. Po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu oficera Sztabu Generalnego został przydzielony do Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego, na stanowisko szefa Wydziału I Naukowego, sprawując tę funkcję w latach 1923-1926. W latach 1921-1926 był również oficerem Biura Ścisłej Rady Wojennej. We wrześniu 1926 obowiązki szefa wydziału przekazał mjr. SG Marianowi Porwitowi po czym objął stanowisko I oficera Inspektoratu Armii gen. dyw. Józefa Rybaka, na którym pozostawał do 1930. Był założycielem i redaktorem "Przeglądu Wojskowego". W latach 1930-1935 pełnił funkcję dowódcy 55 pułku piechoty w Lesznie. W listopadzie 1935 powierzono mu dowodzenie Brygadą KOP "Podole". W lipcu 1938 został dowódcą piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów w Kielcach.

[edytuj] II wojna światowa

W czerwcu 1939 zorganizował i dowodził Warszawską Brygadą Pancerno-Motorową, w składzie Armii Lublin. Dowodził nią również w czasie trwania kampanii wrześniowej podczas walk w rejonie środkowej Wisły i pod Tomaszowem Lubelskim. Od 5 października 1939 był zastępcą Komendanta Służby Zwycięstwu Polski Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza. 3 maja 1940 został mianowany generałem brygady. W 1940 został komendantem Obszaru Warszawskiego ZWZ, a następnie całego obszaru Polski pod okupacją niemiecką - 30 czerwca 1940 został Komendantem Głównym ZWZ i Komendantem Sił Zbrojnych w Kraju. Był wówczas inicjatorem powołania stanowiska Delegata Rządu na Kraj, co zaproponował gen. Władysławowi Sikorskiemu w 1940^[3]. W grudniu 1940 z polecenia^[4] Roweckiego, w Biurze Informacji i Propagandy utworzono specjalną komórkę "N" (jej powołanie zaproponował na wiosnę 1940 płk. Jan Rzepecki^[4]). Komórka w październiku 1941 została przekształcona w Samodzielny Podwydział N, zwany potocznie akcją N. Akcja N zajmowała się dywersją, wojną psychologiczną i propagandą, wymierzoną przeciwko okupantowi niemieckiemu. Rowecki cyklicznie informował Rząd Polski w Londynie o rezultatach działalności akcji N.

Pod koniec 1941 utworzył organizację "Wachlarz". Doprowadził do połączenia najważniejszych organizacji konspiracyjnych w kraju w jednolite wojsko podziemne, od 1942 występujące jako Armia Krajowa. 14 lutego 1942 został komendantem głównym Armii Krajowej, następnie dokonał jej restrukturyzacji, usprawniając system dowodzenia. Był przeciwny współpracy z komunistami polskimi z PPR, m.in. nie zgadzając się na mediacje z jej nieoficjalnym przedstawicielem Michałem Żymierskim (wówczas agentem NKWD), mające miejsce w 1940. Od 1942, kiedy uzyskał zgodę na prowadzenie ograniczonej walki zbrojnej, nadzorował przygotowanie planu powstania powszechnego, jakie Polskie Państwo Podziemne zamierzało wywołać pod koniec wojny^[3]. Od 7 grudnia 1942 pełnił dodatkowo funkcję Delegata Ministra Obrony Narodowej w Kraju.

W czasie okupacji niemieckiej stał się obiektem szczególnego zainteresowania niemieckich władz bezpieczeństwa, głównie z uwagi na znaczenie stanowisk które zajmował w polskim ruchu oporu. Został uznany za "wroga numer jeden" III Rzeszy w okupowanej Polsce i umieszczony na pierwszym miejscu^[1] niemieckiej listy poszukiwanych Polaków (niem. Bekanntgewordene Personen der polnischen Wiederstandbewegung), która obejmowała 165 nazwisk najaktywniejszych dowódców polskiej konspiracji. Gestapo przywiązywało szczególną wagę do zdekonspirowania i pochwycenia Roweckiego - utworzono w tym celu specjalną komórkę zajmującą się wyłącznie polowaniem na przywódców podziemia, która dysponowała rysopisem Roweckiego i jego personaliami. W centrali niemieckich władz bezpieczeństwa w Alei Szucha wisiał jego ogromny podświetlany portret,^[5] z którym każdy funkcjonariusz lub agent niemiecki działający na ternie Warszawy musiał się dokładnie zapoznać.

Sam Rowecki nie był zwolennikiem ścisłej konspiracji,^[5] mimo iż zgodził się na ochronę osobistą wywiadu AK, ograniczył ją do spotkań służbowych - w terenie poruszając się bez obstawy^[5]. W większym stopniu zakładał, iż przed aresztowaniem i rozpoznaniem na terenie Warszawy uchroni go wtopienie się w tłum, dobra orientacja w mieście, zmiana wyglądu zewnętrznego, oraz doskonale podrobione dokumenty (niem. Kennkarte) poświadczające, iż pracuje w instytucjach niemieckich^[5].

Został wydany Niemcom przez agentów Gestapo ulokowanych w wywiadzie AK (Blanka Kaczorowska, Ludwik Kalkstein, Eugeniusz Świerczewski; w 1944 kontrwywiad AK zlikwidował Świerczewskiego za zdradę). 30 czerwca 1943 został zdekonspirowany i aresztowany w warszawskim mieszkaniu przy ul. Spiskiej 14 m. 10 przez ekipę Gestapo dowodzoną przez SS-Untersturmführera Ericha Mertena. Następnie został przewieziony do Berlina, gdzie stanowczo odrzucił niemiecką propozycję współdziałania (m. in.wzięcia udziału w planowanej akcji antybolszewickiej)^[1]. Został osadzony w połowie lipca 1943 w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, jako więzień honorowy. 1 sierpnia 1944, Heinrich Himmler, na wieść o wybuchu powstania warszawskiego nakazał niezwłoczne zgładzenie Stefana Roweckiego. Według powojennych ustaleń historyków, został on zamordowany w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, kilka minut po godz 3:00 w nocy z 1 na 2 sierpnia 1944^[6] (datę tę częściowo potwierdził IPN w toku śledztwa zakończonego w 2007^[2]).

[edytuj] Okres powojenny

W latach stalinizmu w Polsce (1945-1956) oficjalna ocena działalności Roweckiego była skrajnie i jednostronnie negatywna^[7]. Ówczesna historiografia, posługując się nie popartymi faktami twierdzeniami^[1] twierdziła iż dowództwo Armii Krajowej współpracowało z Niemcami. Rowecki również był prezentowany w tym kontekście, dominowało jednak przedstawianie go w opozycji do sanacyjnych oficerów z Komendy Głównej Armii Krajowej (w szczególności Tadeusza Komorowskiego i Tadeusza Pełczyńskiego), a w konsekwencji jako ich ofiarę - działania te wpisywały się w politykę prześladowania członków Armii Krajowej, która oficjalnie zakończyła się wraz ze śmiercią Bieruta w 1956. Dopiero w następnych latach, kiedy rozpoczął się etap rehabilitacji bezpodstawnie skazanych żołnierzy AK, podjęto próby obiektywnych ocen jego dokonań - pierwszy życiorys Roweckiego opublikowano dopiero w Encyklopedii Współczesnej z 1959. W późniejszym okresie publikowano również wspomnienia ludzi z którymi współpracował (Jana Rzepeckiego, Józefa Szyrmera, Antoniego Sikorskiego i Stanisława Kozickiego).

[edytuj] Rehabilitacja

Ograniczone przemiany ustrojowe w Polsce, które dokonały się po protestach społecznych z roku 1980, które dotyczyły także zmian w postrzeganiu historii najnowszej, spowodowały wzrost zainteresowania postacią Roweckiego i próby przywrócenia pamięci o jego dokonaniach. Zaczęły się ukazywać reportaże i publikacje które przedstawiały postać generała w bardziej pozytywnym świetle, w dalszym ciągu jednak pozostawały zniekształcone przez propagandę PRL.

W sierpniu 1981 uzyskano zgodę władz PRL na odsłonięcie tablicy pamiątkowej na ścianie budynku przy ul. Spiskiej 14 w Warszawie, gdzie Rowecki został aresztowany. We wrześniu 1981 umieszczono kolejną tablicę w jego rodzinnym mieście, Piotrkowie Trybunalskim. W marcu 1983 odsłonięto tablicę przy ul. Marszałkowskiej 4 w Warszawie (dawny lokal konspiracyjny "Grota"). W 1981 jego imię otrzymał także nowo wybudowany most w Warszawie, oraz w 1985 statek (MS Generał Grot-Rowecki). Pierwszy jego pomnik w Polsce odsłonięto 19 września 2004 w Tychach. 11 czerwca 2005, odsłonięto także pomnik w Warszawie, przy ul. Chopina (według projektu Zbigniewa Mikiewicza i Przemysława Dudziaka).

Odznaczony Orderem Orła Białego (pośmiertnie, 1995), Order Virtuti Militari klasy IV (1942) i V (1923), Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta klasy IV, Krzyżem Walecznych (ośmiokrotnie, 1922, 1943), Złotym Krzyżem Zasługi (dwukrotnie), francuską Legią Honorową klasy IV (1937), Krzyżem Armii Krajowej (pośmiertnie, 1967). 9 sierpnia 1984 prezydent USA Ronald Reagan odznaczył go pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Legii Zasługi.

[edytuj] Książki i publikacje

• Stefan Rowecki: Umocnienia polowe. Warszawa: Komisja Wojskowa, Szkoła Podchorążych W.P., 1918. 
• Stefan Rowecki: Umocnienia polowe. Cz. 2 Kurs I-ej klasy. Warszawa: Komisja Wojskowa, Szkoła Podchorążych W. P., 1918. 
• Stefan Rowecki: Atlas (100 rysunków) do Umocnień polowych wojny pozycyjnej (część II-ga). Warszawa: Komisja Wojskowa, Szkoła Podchorążych W.P., 1918. 
• Stefan Rowecki: Umocnienia polowe. Warszawa: Księgarnia Wojskowa, M.S.W. Departament Naukowo-Szkolny, 1919. 
• Stefan Rowecki: Umocnienia polowe. Atlas. Warszawa: Księgarnia Wojskowa, M.S.W. Departament Naukowo-Szkolny, 1919. 
• Stefan Rowecki, Seweryn Elterlein: Czerwona Armja Bolszewicka: (jej organizacja, wartość i taktyka) : opracowane na podstawie doświadczeń bojowych z 1918-20 r.. [S.l.; s.n] Drukarnia D-wa 4 Armii, 1920. 
• Stefan Rowecki: Okopywanie się i urządzanie pozycji. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1921. 
• Stefan Rowecki: Walki uliczne. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1928. 
• Stefan Rowecki (red.): Przegląd Wojskowy. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Oddział II Sztabu Generalnego i Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1924-1935. 
• Stefan Rowecki: Wspomnienia i notatki: czerwiec wrzesień 1939. [S.l. s.n.], [ 1980 ]. 
• Stefan Rowecki: Dzieje oręża polskiego. [S.l.] "Wolny Polak", [ 1983 ]. 
• Stefan Rowecki: Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906-1939) (wybór tekstów: Andrzej Krzysztof Kunert, Józef Szyrmer; [wstęp A.K. Kunert]). Warszawa: Czytelnik, 1988. ISBN 8307015472. 

[edytuj] Śledztwo IPN ws. zamordowania "Grota" Roweckiego

30 marca 2007 Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu umorzyła śledztwo w sprawie zamordowania w sierpniu 1944 w niemieckim obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen gen. dyw. Stefana "Grota" Roweckiego, z uwagi na śmierć sprawców: Heinricha Himmlera, Antona Kindla (komendanta obozu w Sachsenhausen) i Kurta Eckariusa (komendanta podobozu Zellenbau)^[2].

W toku śledztwa prowadzonego przez IPN-KŚZpNP ustalono, iż generał Stefan Rowecki został zamordowany w okresie pomiędzy 2-7 sierpnia 1944,^[2] prawdopodobnie na terenie krematorium obozu Sachsenhausen, na specjalny rozkaz Heinricha Himmlera, który polecił Antonowi Kaindlowi – komendantowi obozu w Sachsenhausen oraz Kurtowi Eckariusowi – komendantowi podobozu Zellenbau natychmiastowe wykonanie egzekucji generała. Przeprowadzenie egzekucji nastąpiło bezpośrednio po wybuchu powstania warszawskiego w dniu 1 sierpnia 1944^[2]. Nie ustalono miejsca pochówku generała, ani też bezpośrednich sprawców zabójstwa.

Jednocześnie IPN-KŚZpNP stwierdził, iż zamordowanie generała Stefana "Grota" Roweckiego stanowiło zbrodnię w rozumieniu art. 1 pkt 1 Dekretu z dnia 31 sierpnia 1944, "o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy, winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego". Uznano także, że zbrodnia ta miała charakter zbrodni przeciwko ludzkości, ponieważ była aktem prześladowania z uwagi na przynależność generała do określonej grupy narodowościowej i politycznej^[2].

[edytuj] Galeria

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, Wydawnictwo Rytm, Warszawa, 2005, ISBN 83-7399-084-4
• Andrzej Krzysztof Kunert, Tomasz Szarota, Generał Stefan Rowecki "Grot" , Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa, 2003, ISBN 83-7399-033-X
• Cezary Leżeński, Bez buławy. Generała "Grota" żołnierski los, Wydawnictwo LSW, Warszawa, 1988, ISBN 83-2053-856-4
• Grzegorz Mazur, Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1987, ISBN 83-2110-892-X
• Tomasz Szarota, Stefan Rowecki "Grot" , Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1985, ISBN 83-01-04578-7
• Tadeusz Żenczykowski, Generał Grot. U kresu walki, Wydawnictwo Polonia, Londyn, 1983

[edytuj] Zobacz też

• Armia Krajowa
• Kampania wrześniowa
• Powstanie warszawskie
• Ofiary nazizmu

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Gen. dyw. Stefan Grot-Rowecki - strona biograficzna

Medyka: ''Mrówki'' zgromadziły się przed Urzędem Miasta

Około stu osób, tzw. mrówek, zebrało się przed Urzędem Miasta Przemyśla. Protestują przeciwko zmianom przepisów celnych, które pozwalają przenosić przez granicę tylko 40 sztuk papierosów.

Amnestia dla wszystkich, którzy unikali służby wojskowej

Mężczyźni, którzy są zarejestrowani, lecz ukrywają się i ignorują wezwania - zostaną przeniesieni do rezerwy. Ci którzy ukrywali się przed rejestracją - teraz będą musieli najpierw się zarejestrować i dopiero wtedy zostaną przeniesieni do rezerwy - ogłosił dziś szef MON Bogdan Klich.

Gen. Sikorski nie został zastrzelony ani uduszony

Prezes IPN Janusz Kurtyka potwierdził, że gen. Władysław Sikorski zginął w katastrofie lotniczej. - W trakcie badań nie stwierdzono śladów, które by wskazywały, że generał został postrzelony bądź uduszony.

Wałęsa i inni nobliści na spotkaniu z młodzieżą

Były prezydent Lech Wałęsa uważa, że przyznanie mu 25 lat temu Pokojowej Nagrody Nobla było zachętą dla ruchu "Solidarność" do dalszego działania. Po konferencji prasowej prezydent, wraz z pozostałymi noblistami, weźmie udział w dyskusji z 600 młodymi ludźmi z całego kraju.

Kategoria A, życie z wyrokiem

Paweł od trzech lata żyje jak zbieg z więzienia. Jedna litera w książeczce wojskowej i sprzeciw wobec obowiązkowej służby wojskowej zmieniły jego życie. Dzisiaj ma szansę na amnestię, jeśli ogłosi ją Ministerstwo Obrony Narodowej.

Wizyta prezydenta w Azji skrócona, odwołano przyjęcie

Lech Kaczyński wróci do Polski wcześniej niż początkowo planowano. Polski prezydent miał wydać w sobotę przyjęcie w hotelu w Seulu. Jednak impreza została odwołana i w sobotę przed północą polska delegacja będzie już w kraju.

Sejm przeciw odwołaniu Komorowskiego

Sejm odrzucił wniosek PiS-u o odwołanie Bronisława Komorowskiego z funkcji marszałka Sejmu. Komorowski powiedział chwilę potem, że choć Sejm nie poparł PiS-u, to wniosek, debata i głosowanie to dla niego cenne doświadczenie: - Nauczyło mnie to, że trzeba miarkować także to, co chce się wyrazić językiem ironii - stwierdził. - Dziękuję wszystkim - zakończył.

A co mnie jakiś barman na Cyprze obchodzi?

Tymi słowami Jacek Kurski skomentował doniesienia Polaka, pracującego w hotelu na Cyprze, o pijanych dwóch posłach PiS, którzy zniszczyli hotelowe wózki golfowe. Kurski zapewnił też o swoim poparciu dla kolegów i porównał całą sprawę do swojego niedawnego drogowego wybryku, czyli "rzekomej afery, która podnieciła tabloidy".

Lądowanie z turbulencjami: Lech Kaczyński przybył do Seulu

Prezydent RP Lech Kaczyński przybył około godz. 5.50 rano czasu polskiego do Seulu. Wizyta w Korei Południowej ma charakter oficjalny i kończy trwającą od niedzieli podróż prezydenta po Azji.

Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga

Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta”