Stryj (miasto)
Z Wikipedii
Współrzędne: 49°15' N 23°51' E
| Stryj | |||||
|
|||||
| Państwo |  Ukraina |
||||
| Obwód |  lwowski |
||||
| Powierzchnia | 17 km² | ||||
| Położenie | 49° 15' N 23° 51' E |
||||
| Ludność (2004) • liczba ludności |
57 600 |
||||
| Miasta partnerskie | Leszno | ||||
|
Położenie na mapie Ukrainy
  Stryj
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Stryj (ukr. Стрий, węg. Sztrij) – dawne wolne miasto królewskie, położone nad rzeką Stryj, dopływem Dniestru. Obecnie w obwodzie lwowskim, na Ukrainie, centrum rejonu. Liczy 63 tys. mieszkańców (2001). Duży węzeł kolejowy, przemysł maszynowy, drzewny, spożywczy, materiałów budowlanych.
Spis treści |
[edytuj] Demografia
[edytuj] Nazwa
Dawne nazwy : Stryg, Stry, Stryj, Strig, Strigenses, Stryi, Strey, Striig, Strya, Sthryensis, Sthrya, Stryei, Stri. Nazwa ma etymologię proto-idoeuropejską, w znaczeniu – struga, strumień, strumyk (celtycki – sruami), nm. – stromm, perski – struth (river), Hindu – sravati, łot. – straume, litewski – sriatas, strautas.
[edytuj] Historia
- Pierwsze wzmianki pochodzą z 1385 r. Odnotowano istnienie osady i świątyni chrześcijańskiej. W połowie XIV w. wraz z ziemią halicką został przez Kazimierza Wielkiego włączony do Polski, ziemia przemyska, województwo ruskie do roku 1772,
- w 1403 r. został darowany przez Władysława Jagiełłę najmłodszemu bratu, księciu Świdrygielle
- w 1431 r. uzyskał prawa miejskie. W tym czasie król zezwolił rycerzowi Tarło na odbudowę zniszczonego miasta.
- w 1460 król Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu prawa magdeburskie. Miasto otrzymało liczne przywileje i ulgi: pozwolenie na doroczne jarmarki i sobotnie targi, połów ryb, wycinkę drzew w królewskich lasach, sprzedaż wina i piwa beczkowego w piwnicy pod ratuszem, budowę na rynku sukiennic.
- Jako powiat był jednostką administracyjna w okresie I Rzeczypospolitej, Województwo ruskie od XV w. do 1772 r.
- dalszych przywilejów udzielił Zygmunt I Stary, a następnie Zygmunt II August przyznając z dóbr królewskich łany pod uprawę pasz dla bydła.
- Stefan Batory zobowiązał kupców przywożących sól do zatrzymywania się w mieście na trzy dni, w 1576 r. nadał Żydom przywilej kupowania domów i zakładania sklepów. W połowie XVII w. istniały w Stryju liczne cechy: kupiecki, krawiecki, kuśnierski, tkacki, garncarski, kowalski, ślusarski, kołodziejski, piekarski, bednarski, słodowników, postrzygaczy i najliczniejszy szewski ze specjalnymi przywilejami nadanymi już w 1591 r. przez Zygmunta III Wazę.
- korzyści z królewskich przywilejów często były niwelowane przez najazdy Tatarów, Kozaków, Turków, Wołochów, morowe powietrze, pożary czy zbrojne zatargi mieszczan ze szlachtą pobliskiego Zapłatyna. W uporaniu się z tymi klęskami pomógł Jan Sobieski, sprawujący urząd stryjskiego starosty. Na długiej liście starostów widnieją takie nazwiska jak: hetman Jan Tarnowski, hetman Stanisław Koniecpolski, Mikołaj Sieniawski syn hetmana wielkiego koronnego, Stanisław Ciołek Poniatowski ojciec króla Stanisława Augusta, a kończy Kazimierz Poniatowski.
- w 1772 w wyniku pierwszego rozbioru Polski miasto wraz z całą Małopolską Wschodnią wchodzi w skład cesarstwa austriackiego
- 1886 – wielki pożar zniszczył doszczętnie miasto
- 1872 – budowa pierwszej linii kolejowej
- w dwudziestoleciu międzywojennym siedziba powiatu (w województwie stanisławowskim). Skład narodowościowy: Polacy – 34,5%, Żydzi – 35,6%, Ukraińcy – 28,0%, Niemcy – 1,6%.
- wrzesień 1939 – pierwsza okupacja sowiecka. Masowe aresztowania Polaków podejrzewanych o działalność patriotyczną
- 1940-1941 – masowe deportacje mieszkańców na Syberię i do Kazachstanu
- w nocy z 1 na 2 lipca 1941 wycofujący się z miasta sowieci rozstrzelali wielu więźniów więzienia w Stryju
- 1942 – utworzenie przez hitlerowców getta w którym uwięziono ok. 15 tys. Żydów z miasta i okolicy
- 1943 – likwidacja getta przez hitlerowców i ukraińskie oddziały pomocnicze. Zamordowano wówczas na miejscu lub wywieziono na miejsce kaźni w pobliskim Hołbutowie lub do obozu zagłady w Bełżcu wszystkich Żydów
- lipiec 1944 – zdobycie miasta przez Armię Czerwoną i współdziałające z nią oddziały Armii Krajowej (Akcja Burza).
[edytuj] Kościoły
Od 1396 parafia w Stryju należała do diecezji przemyskiej (dwa lata wcześniej należała do archidiecezji halickiej). W 1594 parafia weszła w skład dekanatu w Samborze, a w 1787 przeszła do archidiecezji lwowskiej, do dekanatu halickiego. Na początku XIX w. Stryj był centrum dekanatu stryjskiego. Aktualnie w skład dekanatu stryjskiego wchodzą parafie: Borysław, Brzozdowce, Chodorów, Drohobycz, Medenice, Mikołajów, Morszyn, Nowosielce, Rozdół, Skole, Słońsk, Stryj, Sucha Dolina, Truskawiec, Wołoszcza, Żydaczów, Żurawno.
- Kościół pw. Narodzenia Matki Bożej
- 1396 – za założyciela kościoła pw. Narodzenia Matki Bożej uważa się Kazimierza Wielkiego
- lata 20. XV w. – budowa murowanego kościoła
- 1640 – po pożarze mieszczanie odbudowali świątynię, większą od poprzedniej
- 1722 – po kolejnym pożarze (zniszczony dach, wieża i dzwony) siłami mieszczan i proboszcza ks. Franciszka Rogaczewskiego świątynia została odremontowana
- 1743 – wizytuje parafię abp. Wacław Sierakowski, metropolita lwowski
- 1827, październik – pożar znów zniszczył dach, wieżę i dzwony
- 17 kwietnia 1886 – pożar całkowicie zniszczył świątynię, również obraz z głównego ołtarza Narodzenie Matki Bożej
- 1891 – koniec odbudowy kościoła, której dokonał ks. Ludwik Ollender – dobudowano nową zakrystię, poszerzono główną nawę, zbudowano nową wieżę
- 1894 – kościół poświęcił ks. Jan Puzyna, biskup pomocniczy archidiecezji lwowskiej
- 1935 – abp Bolesław Twardowski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej z głównego ołtarza i poświęcił dzwony
- po wojnie kościół był cały czas czynny. Przyjeżdżali do niego wierni m.in. ze Skolego, Truskawca, Drohobycza.
- 8 września 1995 – świątynia była ogłoszona Sanktuarium Matki Bożej Wspomożycielki Ludzkich Nadziei
- 26 czerwca 2001 – Ojciec Święty Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki na Ukrainę we Lwowie poświęcił koronę Matki Bożej Stryjskiej
- 9 września 2001 – kard. Marian Jaworski koronował obraz Matki Bożej Stryjskiej
- Kościół pw. Marii Magdaleny
- XVI w. – został zbudowany kościół pw. Marii Magdaleny
- 1687 – otrzymali ten kościół oo. Franciszkanie, którzy zbudowali przy kościele klasztor
- 1787 – kasata józefińska, władze austriackie zamykają kościół i klasztor, w okresie późniejszym przekazali go grekokatolikom
- 1945 – po wydarzeniach pseudosoboru lwowskiego cerkiew grekokatolicką zamknięto, a świątynię wkrótce przekazano Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej
- 1990 – świątynię oddano grekokatolikom
- Kościół pw. św. Józefa (ss. Serafitek)
- 1897 – siostry rozpoczynają swoja posługę w Stryju
- 1907 – abp J. Bilczewski, metropolita lwowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła pw. św. Józefa
- 1910 – ukończenie budowy kościoła
- 1946 – po wojnie kościół władze zamknęły; najpierw w nim był skład żelazny, później – meblowy
- 1999 – kościół oddany Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Autokefalicznej
- Kaplica Najświętszej Marii Panny (XVII w.)
[edytuj] Słynni mieszkańcy
- Artur Grottger
- Józef Koffler
- Kornel Makuszyński
- Julian Stryjkowski
- Kazimierz Wierzyński
- Zbyszko Cyganiewicz
- Imelda Żak
- Zygmunt Szendzielarz (Szyndzielarz) pseud. "Łupaszko", ur. w Stryju, 12 lutego 1910, jeden z najsławniejszych kresowych powstańców-zagończyków.
- Antoni Celowski, ur. w Stryju w 1783 r. Po studiach we Lwowie rozpoczął w r.1807 pracę w państwowej administracji Księstwa Warszawskiego, a od 1825 r. pełnił funkcję komisarza fabryk na terenie nowopowstałego Królestwa Polskiego. Zajmował się też badaniami naukowymi. Opracował m.in. w 1827 r. technologię produkcji cukru z pszenicy. Zmarł 26 czerwca 1855 w Wiedniu. (na podstawie "Kresy Wschodnie – Stryj" opr. Adama Żarnowskiego)
- Kazimierz Nowak
- Andrzej Nosowicz ur.18 listopada 1867 r w Stryju. Studia na Politechnice Lwowskiej. Od 1910 zastępca naczelnika służb technicznych w Dyrekcji Kolei Północnych w Wiedniu z siedzibą w Krakowie. Budowniczy linii kolejowych Tarnopol-Halicz, Lwów-Podhajce. W Polsce niepodległej naczelnik Dyrekcji Kolei Państwowych i od 1923 minister kolei żelaznych. Zmarł w 1940 r.
- Jan Kociniak
- Danuta Baduszkowa
- Erazm Semkowicz ur.1878 r. we Lwowie, zm. 1945 r. w Sanoku, adwokat i senator RP
[edytuj] Pobliskie miejscowości
- Bolechów
- Chodorów
- Derżów
- Dolina
- Drohobycz
- Kałusz
- Morszyn
- Sambor
- Skole
- Truskawiec
- Żydaczów
- Kochawina miejsce kultu Maryjnego, cudowny obraz MB Kochawińskiej, obecnie w Gliwicach
[edytuj] Bibliografia
- "Kresy Wschodnie – Stryj" opr. Adama Żarnowskiego
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Kresy Wschodnie – Stryj
- Stryj w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich
|
|||||||
|
||||||||||
| Medyka: ''Mrówki'' zgromadziły się przed Urzędem Miasta |
Około stu osób, tzw. mrówek, zebrało się przed Urzędem Miasta Przemyśla. Protestują przeciwko zmianom przepisów celnych, które pozwalają przenosić przez granicę tylko 40 sztuk papierosów. |
| Amnestia dla wszystkich, którzy unikali służby wojskowej |
Mężczyźni, którzy są zarejestrowani, lecz ukrywają się i ignorują wezwania - zostaną przeniesieni do rezerwy. Ci którzy ukrywali się przed rejestracją - teraz będą musieli najpierw się zarejestrować i dopiero wtedy zostaną przeniesieni do rezerwy - ogłosił dziś szef MON Bogdan Klich. |
| Gen. Sikorski nie został zastrzelony ani uduszony |
Prezes IPN Janusz Kurtyka potwierdził, że gen. Władysław Sikorski zginął w katastrofie lotniczej. - W trakcie badań nie stwierdzono śladów, które by wskazywały, że generał został postrzelony bądź uduszony. |
| Dalajlama: zawsze zazdrościłem Wałęsie wąsów |
Rozpoczęło się spotkanie noblistów z 600 młodymi ludźmi z całego kraju. Uczestniczą w nim Lech Wałęsa, Shirn Ebadi (irańska obrończyni praw kobiet), prezydent RPA Frederik de Klerk oraz Dalajlama XIV, który dziennikarzy poinformował, że Wałęsie zazdrości... wąsów,. Wałęsa uważa, że przyznanie mu 25 lat temu Pokojowej Nagrody Nobla było zachętą dla ruchu "Solidarność" do dalszego działania. |
| Kategoria A, życie z wyrokiem |
Paweł od trzech lata żyje jak zbieg z więzienia. Jedna litera w książeczce wojskowej i sprzeciw wobec obowiązkowej służby wojskowej zmieniły jego życie. Dzisiaj Ministerstwo Obrony Narodowej ogłosiło amnestię dla takich jak on. |
| Wizyta prezydenta w Azji skrócona, odwołano przyjęcie |
Lech Kaczyński wróci do Polski wcześniej niż początkowo planowano. Polski prezydent miał wydać w sobotę przyjęcie w hotelu w Seulu. Jednak impreza została odwołana i w sobotę przed północą polska delegacja będzie już w kraju. |
| Sejm przeciw odwołaniu Komorowskiego |
Sejm odrzucił wniosek PiS-u o odwołanie Bronisława Komorowskiego z funkcji marszałka Sejmu. Komorowski powiedział chwilę potem, że choć Sejm nie poparł PiS-u, to wniosek, debata i głosowanie to dla niego cenne doświadczenie: - Nauczyło mnie to, że trzeba miarkować także to, co chce się wyrazić językiem ironii - stwierdził. - Dziękuję wszystkim - zakończył. |
| A co mnie jakiś barman na Cyprze obchodzi? |
Tymi słowami Jacek Kurski skomentował doniesienia Polaka, pracującego w hotelu na Cyprze, o pijanych dwóch posłach PiS, którzy zniszczyli hotelowe wózki golfowe. Kurski zapewnił też o swoim poparciu dla kolegów i porównał całą sprawę do swojego niedawnego drogowego wybryku, czyli "rzekomej afery, która podnieciła tabloidy". |
| Lądowanie z turbulencjami: Lech Kaczyński przybył do Seulu |
Prezydent RP Lech Kaczyński przybył około godz. 5.50 rano czasu polskiego do Seulu. Wizyta w Korei Południowej ma charakter oficjalny i kończy trwającą od niedzieli podróż prezydenta po Azji. |
| Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga |
Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta” |
