Symfonia

Z Wikipedii

Gatunek muzyczny o nazwie symfonia (w klasycznym kształcie) to zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy utwór muzyczny na orkiestrę, popularny w XVIII, XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Symfonia jest orkiestrowym odpowiednikiem sonaty.

Części klasycznej symfonii:

• pierwsza (szybka - allegro sonatowe)
• druga (wolna - w formie wariacji lub pieśni)
• trzecia (taneczna lub bardzo szybka - menuet, lub scherzo)
• czwarta (szybka - rondo, wariacje lub allegro sonatowe)

Jednak już w XIX wieku formę zaczęto traktować bardziej swobodnie i wielu kompozytorów modyfikowało podany schemat (np. Franz Schubert w dwuczęściowej VII symfonii, Hector Berlioz w Symfonii fantastycznej, Gustav Mahler w większości swoich dzieł). Formą pokrewną symfonii jest sonata i koncert.

Największy wpływ na rozwój gatunku mieli:

Johann Sebastian Bach - 15 symfonii (częściej używa się nazwy inwencje trzygłosowe)

Franz Joseph Haydn - ponad 104 symfonie

Wolfgang Amadeus Mozart - 41 symfonii (faktycznie 68 - jednak wiele ocalało tylko we fragmentach)

Ludwig van Beethoven - 9 symfonii

Franz Schubert - 8 symfonii (VII Wielka, VIII Niedokończona)

Robert Schumann - 4 symfonie (I Wiosenna, III Reńska)

Feliks Mendelssohn - 5 symfonii (III Szkocka, IV Włoska, V Reformacyjna)oraz 10 symfonii kameralnych

Hector Berlioz - kilka utworów o charakterze symfonii programowych, w tym Symfonia fantastyczna i Harold w Italii (z solową partią altówki)

Antonin Dworzak - 9 symfonii (IX Z nowego świata)

Johannes Brahms - 4 symfonie

Piotr Czajkowski - 6 symfonii (I Zimowe Marzenia, II Polska, III Malorosyjska, V Wielka, VI Patetyczna)

Anton Bruckner - 11 symfonii (symfonia "0" - nullte - niedokończona, symfonia "00" (-1) - szkice)

Gustav Mahler - 10 symfonii (I Tytan, VIII Symfonia Tysiąca)

Karol Szymanowski - 4 symfonie

Jean Sibelius - 7 symfonii

Siergiej Rachmaninow - 3 symfonie (oraz symfonia młodzieńcza)

Carl Nielsen - 6 symfonii

Igor Strawiński - 5 symfonii

Sergiusz Prokofiew - 7 symfonii

Dymitr Szostakowicz - 15 symfonii (oraz kilka symfonii kameralnych - aranżacji kwartetów smyczkowych na orkiestrę smyczkową)

Ralph Vaughan Williams - 9 symfonii

Charles Ives - 4 symfonie

Witold Lutosławski - 4 symfonie

Krzysztof Penderecki - 7 symfonii

Bolesław Szabelski - 5 symfonii

Henryk Mikołaj Górecki - 3 symfonie

Eduard Tubin - 10 symfonii (XI - niedokończona)

Ponadto swój wkład w rozwój gatunku pojedynczymi utworami włożyli: Georges Bizet, Camille Saint-Saëns, Aleksandr Borodin, Nikołaj Rimski-Korsakow, César Franck, Ernest Chausson, Vincent d'Indy, Edward Elgar, Benjamin Britten, William Walton, Aram Chaczaturian i inni.

Symfonia jest to reprezentatywny gatunek muzyki orkiestrowej. Można ją też uznać za sonatę na orkiestrę. Ukształtowanie się symfonii miało miejsce pod koniec XVIII w. Jednak historia powstania symfonii jest o wiele dłuższa i sięga przełomu XVI i XVII wieku. Wtedy to G. Gabrieli przekształcił formy wokalu i chanson w utwory instrumentalne.

Początki symfonii - orkiestrowy wstęp - opery, kantaty, oratorium nazwano we Włoszech sinfonią, a we Francji uwerturą. Ustalono wtedy skład symfonii, 3-częściowej: szybkiej, wolnej, szybkiej.

W pierwszej ważnej epoce dla symfonii – klasycyzmie zapoczątkowano 4-częściową symfonię: 1- szybka w formie sonatowej, 2- wolna, 3-menuet, 4-szybki finał najczęściej w postaci ronda. Szkoła mannheimska ustaliła skład orkiestry klasycznej, stworzyła podstawy klasycznej instrumentacji, wykorzystała brzmienie orkiestry do niuansów i kontrastów dynamiki, rozpowszechniła typ czteroczęściowej symfonii z menuetem. Symfonia stała się w epoce klasycznej najważniejszą formą muzyki orkiestrowej. J. Haydn i W. A. Mozart przejęli klasyczny model symfonii, ale z większą dozą wyobraźni. Tematy symfonii Haydna mają wigor i jędrność rytmicznej ludowej melodii, menuety bardziej przypominają tańce ludowe niż dworskie i są często miniaturą formy sonatowej. Jego twórczość charakteryzuje się spokojnym początkiem odznaczającym się religijnym skupieniem, natomiast w promiennych finałach forma ronda krzyżuje się z sonatową. Haydn komponując 114 symfonii rozwinął wstęp i przetworzenie allegra sonatowego, poddawał konstrukcję wiecznym eksperymentom z wielką pomysłowością połączył doskonałość formy, brzmienia i charakteru w ostatnich symfoniach – „londyńskich”. Mozart zaczął pisać symfonie (ponad 50) na wzór J. Ch. Bacha i G. Sammartiniego, potem zaczął wykorzystywać francuski styl galant, nadał mu polot, pozostawił swój geniusz na doświadczeniach szkoły mannheimskiej w dziedzinie instrumentacji i formy. Jego trzy ostatnie symfonie – g-moll, Es-;dur i C-dur Jowiszowa należą do największych arcydzieł. Symfonie L. Van Beethovena (uczeń Haydna) to rozbudowa formy (zmiany łączników, cody) i orkiestry (zwiększenie udziału instrumentów dętych, perkusji), pogłębianie ekspresji (wzbogacenie harmonii, kontrasty dynamiki, recytatyw kontrabasów w finale IX symfonii). Beethoven wytyczył rozwój muzyki na cały XIX w. Z twórczości orkiestrowej na pierwsze miejsce wysuwają się symfonie:

• III - Es-dur zwana Eroica (1803)
• V – c-moll (1808)
• VI – F-dur zwana Pastoralną (1808)
• VII – A-dur, którą Ryszard Wagner nazwał „apoteozą tańca”.
• IX – d-moll (1824), z finałową kantatą do słów Ody do radości Schillera wyrażającą ideę ogólnoludzkiego braterstwa.

Symfonia epoki Romantyzmu była połączeniem klasycznej formy i techniki kompozytorskiej Beethovena z romantyczną ekspresją i wpływem pieśni na charakter tematów. Rozwinęły się także tendencje programowe. Pojawiły się także pomysły wprowadzenia motywu przewodniego. Generalną tendencją romantyzmu było rozbudowa formy, aparatu orkiestry i gęstnienia brzmienia. Do najwybitniejszych twórców tej epoki należeli: R. Schumann, którego symfonie przenikała romantyczna ekspresja, F. Schubert, F. Mendelssohn, J. Brahms, którego 4 symfonie będące filarami światowego repertuaru koncertowego, P. Czajkowski, z którym wiąże się rozwój programowości emocjonalnej, A. Bruckner, który zespolił wagnerowską harmonię i organowe brzmienie orkiestry z techniką Beethovena, G. Mahler i H. Berlioz, którzy tworzyli symfonie często przekraczające godzinę, a ich orkiestry często nie mieściły się na scenie.

W XX wieku Symfonia jako gatunek muzyki orkiestrowej straciła na znaczeniu, niemniej obecna była w twórczości wielu wybitnych kompozytorów: Prokofiewa, Szostakowicza, Pendereckiego, Lutosławskiego czy Szabelskiego. Często zarzucano klasyczne wzorce formalne, tworząc utwory o swobodnej, a czasem wręcz eksperymentalnej budowie.

[edytuj] Zobacz też

• Symfonie
• Forma muzyczna

Czy minogi mogą dostać zawału?

Z powodu minogów zagrzebanych w dnie Wisły pod Kwidzynem wstrzymano budowę najważniejszego mostu na Pomorzu. - Czy z ich powodu mamy poświęcić interesy mieszkańców Powiśla? - pyta eurodeputowany Janusz Lewandowski. Ekolodzy odpowiadają: - Trzeba było nie zmieniać projektu na szkodliwy dla środowiska.

„Orliki” Tuska w telewizji Urbańskiego. Do przerwy 0:1

Znany dziennikarz chce robić w publicznej telewizji teleturniej o „orlikach”, ale TVP go zbywa.

Polska nie zrezygnuje z bomb kasetowych

Nasz rząd nie podpisze międzynarodowej konwencji zakazującej produkcji, handlu i stosowania bomb kasetowych. Dziś w Oslo zrobi to ponad sto krajów. Nowa konwencja już została uznana za najważniejszy traktat humanitarny i rozbrojeniowy całej dekady.

Nowogrodzka 84/86 jednak do prokuratury

Jarosław Kaczyński ocenę półmetka rządów prezydent Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz zorganizował w centrali PiS przy Nowogrodzkiej. Tym adresem interesuje się prokuratura

Niech TU-154 jeszcze sobie polatają

Nie zamierzamy rezygnować z TU-154, bo to niezłe samoloty - mówią urzędnicy MON. Ale w przyszłym roku resort ogłosi przetarg na zakup trzech lub czterech samolotów średniej wielkości dla VIP-ów.

Koniec armii poborowych

Zaczęło się ostatnie przymusowe wcielenie do polskiej armii. Potem kontakt z wojskiem skończy się na wizycie w WKU. A może nawet przez internet.

Co zamiast pomostówek

Propozycja PO dla nauczycieli: zasiłki przedemerytalne tylko dla urodzonych do 1963 r. ZNP: Chcemy więcej

Bunt proboszczów

Proboszcz jak poseł na kadencję? Proboszczowie torpedują pomysł biskupów

W Medyce znowu blokada "mrówek" i interwencja policji

Policja po raz kolejny rozbiła blokadę przejścia granicznego w Medyce na Podkarpaciu. Przejście zablokowało około setki osób, tzw. mrówek, które protestują przeciwko przepisom zmniejszającym liczbę legalnie wwożonych papierosów spoza krajów Unii Europejskiej. W starciach ranny został policjant.

Raczek i Szczygielski "najpiękniejszą parą" - TVP nie pokaże już imprez "Gali"

W planie imprez TVP2 na 2009 rok nie ma transmisji z wręczenia "Róż Gali" i nagród "Viva Najpiękniejsi". Według członka zarządu TVP Sławomira Siwka z transmitowania tych imprez zrezygnowała dyrekcja Dwójki po dokonaniu "ich oceny merytorycznej". Decyzje zarządu są następstwem transmisji "Róż Gali" sprzed dwóch tygodni: "najpiękniejszą parę" ogłoszono na niej Tomasza Raczka i Marcina Szczygielskiego.