Terry Pratchett

Z Wikipedii

Terry Pratchett
Terry Pratchett Podpis Terry'ego Pratchetta
Prawdziwe nazwisko	Terence David John Pratchett
Data i miejsce urodzenia	28 kwietnia 1948 Beaconsfield
Dziedzina sztuki	pisarz
Styl	fantasy, science fiction
Ważne dzieła	Świat Dysku
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Terence David John Pratchett (ur. 28 kwietnia 1948 w Beaconsfield) – angielski pisarz fantasy i science fiction, najbardziej znany z cyklu Świat Dysku. Inne jego prace to m.in. Trylogia Johnny'ego Maxwella i Trylogia Nomów. Współpracował także przy adaptacjach swoich dzieł, takich jak sztuki teatralne i gry komputerowe.

Pratchett zaczął pisać w wieku 13 lat, a swoją pierwszą pracę opublikował w wieku 15 lat^[1][2]. Jego pierwsza powieść Dywan została opublikowana w 1971. Pierwsza książka z serii Świat Dysku – Kolor magii – została opublikowana w 1983 i od tego momentu autor kończy średnio dwie książki rocznie^[3].

Pratchett był w latach 90. najlepiej sprzedającym się autorem w Wielkiej Brytanii^[3][1]. Do lutego 2007 roku sprzedał na całym świecie ok. 50 milionów książek^[4], a jego dzieła zostały przetłumaczone na 33 języki^[5]. Obecnie jest drugim najchętniej czytanym pisarzem w Wielkiej Brytanii, a w USA siódmym najchętniej czytanym pisarzem niepochodzącym ze Stanów Zjednoczonych^[6].

Terry Pratchett został Kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego w 1998 "za zasługi dla literatury"^[5]. Jego powieść Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury zdobyła w 2001 nagrodę Carnegie Medal za najlepszą książkę dla dzieci^[7]. Książki Pratchetta są często określane jako „kultowe”^[8][9].

Spis treści 1 Życiorys 1.1 Kariera 1.2 Nagrody 1.3 Życie prywatne 2 Pisarstwo 2.1 Wpływy na twórczość 2.2 Cechy charakterystyczne twórczości 2.3 Technika 3 Bibliografia 3.1 Świat Dysku 3.1.1 Wspólne prace 3.2 Trylogia Nomów 3.3 Opowieści o Johnnym Maxwellu 3.4 Inne książki 3.5 Książki zawierające prace Pratchetta 4 Adaptacje 4.1 Teatr 4.2 Telewizja 4.3 Filmy kinowe 4.4 Radio 4.5 Komiks 4.6 Gry RPG 4.7 Gry komputerowe 5 Polscy tłumacze 6 Prace o Pratchetcie 7 Przypisy 8 Linki zewnętrzne

[edytuj] Życiorys

Terry Pratchett urodził się w 1948 w Beaconsfield, jego rodzicami są David i Eileen Pratchett z Hay-on-Wye. W wieku 13 lat Pratchett opublikował w gazetce szkolnej swoje pierwsze opowiadanie – The Hades Business. Pierwsza komercyjna publikacja jego pracy nastąpiła, gdy miał 15 lat.

W wieku 17 lat Pratchett opuścił szkołę i zaczął pracować jako dziennikarz Bucks Free Press. W tym czasie ukończył także kurs dziennikarstwa^[10].

[edytuj] Kariera

Około 1968 roku^[11], podczas swojej pracy jako dziennikarz, Pratchett przeprowadzał wywiad z Peterem Banderem van Durenem, współdyrektorem niewielkiego wydawnictwa. Podczas spotkania Pratchett wspomniał, że napisał powieść Dywan^[12]. Bander van Duren i jego partner, Colin Smythe, opublikowali książkę ilustrowaną obrazami autorstwa pisarza w 1971 roku. Powieść otrzymała kilka bardzo dobrych recenzji. Kolejnymi dziełami Pratchetta były książki science fiction Ciemna strona Słońca i Warstwy wszechświata, opublikowane w 1976 i 1981 roku^[10].

Po kilku zmianach miejsca pracy, w 1983 roku Pratchett zatrudnił się jako rzecznik prasowy w Central Electricity Generating Board (CEGB – Centralnego Zarządu Elektroenergetyki), w oddziale, na obszarze którego znajdowały się trzy elektrownie jądrowe. Pisarz żartował później, że wybrał idealny moment na rozpoczęcie tej kariery – tuż po wypadku w elektrowni jądrowej Three Mile Island w Pensylwanii. Mówił także, że napisałby książkę o doświadczeniach z tej pracy, gdyby uważał, że ktokolwiek mu uwierzy^[13].

Pierwsza powieść ze Świata Dysku – Kolor magii – została wydana w 1983 roku przez Colina Smythe'a (w twardej oprawie) i przez wydawnictwo New English Library (w miękkiej oprawie). Prawa do wydań w miękkiej oprawy zostały wkrótce odkupione przez wydawnictwo Transworld, które publikuje książki Pratchetta do dziś. Pratchett zdobył popularność po tym, jak program Woman's Hour nadawany w BBC Radio 4 wyemitował sześcioodcinkowy serial radiowy na podstawie Koloru magii. Stał się bardziej znany po wydaniu jego kolejnej powieści Blask fantastyczny w 1986 roku. W późniejszym czasie prawa do wersji w twardej oprawie zostały wykupione przez duże wydawnictwo Victor Gollancz, które publikuje Pratchetta do dziś, a Smythe został agentem literackim pisarza. Pratchett był pierwszym pisarzem fantasy wydawanym przez Gollancza^[10]. Okładki do obu tych książek namalował Josh Kirby, co zapoczątkowało wieloletnią współpracę obu artystów trwającą aż do śmierci malarza w 2001 roku.

Pratchett rzucił pracę w CEGB w 1987 roku po publikacji czwartej powieści ze Świata Dysku – Morta, by całkowicie skupić się na pisarstwie. Sprzedaż jego powieści szybko wzrastała i wiele książek jego autorstwa okupowało szczyty list bestsellerów. Według „The Times” Pratchett był najlepiej sprzedającym się autorem z Wielkiej Brytanii w 1996^[10]. Niektóre jego książki były wydawane przez Doubleday, inne przez Transworld. Obecnie w USA Pratchett jest publikowany przez HarperCollins.

Według raportu Bookseller's Pocket Yearbook z 2005, w 2003 Pratchett zdobył 3,4% rynku wydawniczego fantastyki w twardych oprawach, jeśli chodzi o liczbę sprzedanych egzemplarzy i 3,8% jeśli chodzi o ich wartość, co dało mu drugie miejsce po J. K. Rowling (odpowiednio 6% i 5,6%), podczas gdy na rynku książek z miękką oprawą Pratchett zajmuje piąte miejsce z 1,2% w liczbie i 1,3% w wartości sprzedanych książek (po Jamesie Pattersonie (1,9% i 1,7%), Alexandrze McCall Smisie, Johnie Grishamie i Tolkienie)^[14]. W Wielkiej Brytanii jego książki sprzedają się w 2,5 miliona egzemplarzy rocznie^[6].

[edytuj] Nagrody

Pratchett otrzymał nagrodę British Book Awards – Autor Roku w dziedzinie Fantasy i Science Fiction w 1994^[15]. W 1998 został kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego za zasługi dla literatury. Skomentował to w typowy dla siebie sposób: Sądziłem, że 'zasługi dla literatury' oznaczają powstrzymywanie się od pisania^[16]. Otrzymał także tytuł doktora honoris causa w dziedzinie literatury Uniwersytetu w Warwick w 1999^[17], Uniwersytetu w Portsmouth w 2001^[18], Uniwersytetu w Bath w 2003^[19] i Uniwersytetu w Bristolu w 2004^[20]. Powieść Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury otrzymała w 2001 roku Carnegie Medal dla najlepszej powieści dla dzieci (wręczoną w 2002 roku). W 2003 roku Pratchett umocnił swoją pozycję jednego z najbardziej lubianych brytyjskich autorów, dołączając do Charlesa Dickensa jako jedyny autor z pięcioma książkami na liście 100 najlepszych książek BBC (cztery z nich to powieści ze Świata Dysku). Był także autorem największej liczby książek w pierwszej dwusetce (piętnaście)^[21]. Wszystkie powieści o Akwili Dokuczliwej otrzymywały nagrodę Locus Award dla najlepszej książki dla młodzieży (2004, 2005, 2007)^[22].

[edytuj] Życie prywatne

Terry Pratchett poślubił swoją żonę Lyn w 1968 roku^[10]. W roku 1970 przeprowadzili się do Rowberrow w hrabstwie Somerset, a w 1976 roku urodziła się tam ich córka Rhianna. W 1993, rodzina przeniosła się na południowy zachód do Salisbury w hrabstwie Wiltshire, gdzie żyją obecnie. Rhianna Pratchett jest dziennikarką i "przypadkową kolekcjonerką kotów"^[23], napisała także opowiadanie fantasy pod tytułem Child of Chaos, rozpowszechniane wraz z grą cRPG Beyond Divinity. Pracowała też przy scenariuszach do kilku gier, m.in. Heavenly Sword i Overlord. Jest członkiem Writers' Guild of Great Britain ^[24].

Pratchett opisuje swoje sposoby spędzania wolnego czasu jako pisanie, spacery, komputery, życie ^[25].

Terry Pratchett jest także znany ze swojego zamiłowania do noszenia czarnych kapeluszy. Jako dziecko chciał zostać astronomem i zrealizował to marzenie, budując obserwatorium astronomiczne w swoim ogrodzie^[26]. Pratchett jest ateistą i Wybitnym Stronnikiem British Humanist Association^[27].

31 lipca 2005 roku Pratchett skrytykował reportaże mediów o autorce Harry'ego Pottera J. K. Rowling, stwierdzając, iż niektórzy pracownicy mediów wydają się myśleć, że wywyższanie J. K. Rowling może być osiągnięte jedynie kosztem innych pisarzy^[28][8]. Jednakże nigdy nie wypowiedział się negatywnie o samych książkach tej pisarki.

Zainteresowanie Pratchetta orangutanami, którego przejawem jest jedna z najpopularniejszych postaci ze Świata Dysku, Bibliotekarz, jest związane z pracą pisarza jako zarządcy w Orangutan Foundation UK^[29]. Jego działalność obejmowała wizytę na Borneo, gdzie w 1995 wraz z ekipą telewizyjną z Channel 4, kręcącą epizod programu "Jungle Quest", obserwował orangutany w ich naturalnym środowisku^[30]. Podążając za przykładem Pratchetta, grupy fanowskie, takie jak the Discworld Conventions, uznały Orangutan Foundation za preferowaną organizację dobroczynną^[31].

12 grudnia 2007 dziennik Guardian poinformował, że Pratchett cierpi na rzadką odmianę choroby Alzheimera. ^[32]

[edytuj] Pisarstwo

Pratchett ma w swoim dorobku zarówno powieści fantasy jak i science fiction, ale skoncentrował się niemal wyłącznie na pierwszym gatunku, gdyż według jego słów w fantasy "łatwiej zbudować świat wokół historii"^[33].

[edytuj] Wpływy na twórczość

Terry Pratchett nie ukrywa, że współczesna kultura ma wpływ na jego dzieła. Nawiązania do niej są głównym źródłem jego humoru. W swoich powieściach nawiązał do wielu postaci z kultury masowej i historii^[34], choć zwykle w dość niespodziewany sposób. Pratchett lubi kryminały, co widać w dyskowej serii o Straży Miejskiej Ankh-Morpork^[33]. Jest jedynakiem i jego postacie często nie mają rodzeństwa, ponieważ "w fikcji jedynaki są interesującymi postaciami"^[35]. Przykładem jest Susan Sto Helit.

Najwcześniejszymi inspiracjami Pratchetta były O czym szumią wierzby Kennetha Grahame, twórczość Isaaca Asimova i Arthura Clarke'a^[3]. W swoich dziełach nawiązuje także do takich pisarzy, jak P.G. Wodehouse, Tom Sharpe, Jerome K. Jerome, Larry Niven, Roy Lewis^[36], G. K. Chesterton i Mark Twain^[37].

[edytuj] Cechy charakterystyczne twórczości

Poza swoim charakterystycznym stylem pisania, Pratchett jest znany z używania w swoich książkach licznych, czasem wielopoziomowych przypisów^[38]. Przypisy te wprowadzają zazwyczaj do powieści element humorystyczny lub komentują narrację i występują w różnej liczbie^[39]. Piętrowe przypisy są spotykane niezwykle rzadko w beletrystyce i nie są używane nigdy w wydawnictwach encyklopedycznych.

Inną charakterystyczną cechą dzieł Pratchetta jest brak podziału na rozdziały w większości z nich^[40]. Pratchett tłumaczy to stwierdzeniem "życie nie dzieje się w rozdziałach" i ani w filmach, ani u Homera nie ma podziału na rozdziały. Pisarz uważa, że w powieściach dla dorosłych rozdziały są zbędne^[41]. Jednakże od tej reguły zdarzają się wyjątki: na rozdziały jest podzielony cykl o Akwili Dokuczliwej, a także Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury.

Imiona bohaterów i nazwy miejsc są często u Pratchetta aluzjami do ludzi i rzeczy w realnym świecie^[42][43]. Niektórzy bohaterowie są parodiami dobrze znanych postaci, np. Cohen Barbarzyńca to dyskowa wersja Conana Barbarzyńcy, zaś Leonard z Quirmu – Leonarda da Vinci.

Słynnym zabiegiem Pratchetta jest także akcentowanie wypowiedzi jednej z najbardziej znanych postaci Dysku, Śmierci, przez zapisywanie ich wielkimi literami, nie zaczynając wypowiedzi od pauzy.

[edytuj] Technika

Pratchett zaczął używać komputerów do pisania, kiedy tylko stało się to możliwe. Jego pierwszym komputerem był Sinclair ZX81, ale pisać zaczął na modelu Amstrad 464, zastąpionym później przez PC. W wyniku jego doświadczeń z komputerami powstał Hex, jedyne fikcyjne urządzenie tego typu w Świecie Dysku^[44]. Kiedy podróżuje, zawsze zabiera ze sobą przenośny komputer do pisania^[13].

Pratchett jest zapalonym graczem komputerowym i współpracował z zespołami programistów tworzących gry na podstawie jego prac. Lubi gry, które są inteligentne i posiadają pewną głębię i za przykład podaje Half-Life 2^[45].

Pratchett był jednym z pierwszych pisarzy używających Internetu do komunikowania się ze swoimi fanami. Od 1992 współpracuje przy prowadzeniu usenetowej grupy dyskusyjnej alt.fan.pratchett ^[46].

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Świat Dysku

Licząca obecnie około czterdziestu książek seria Świat Dysku, to humorystyczne, a często satyryczne fantasy. Autor osadził akcję w wymyślonym przez siebie świecie - Świecie Dysku - jako alegorii zwykłego, codziennego życia. Nazwa Świat Dysku pochodzi od jego konstrukcji – świat ten jest ogromnym dyskiem leżącym na grzbiecie czterech słoni, które z kolei stoją na skorupie olbrzymiego żółwia A'Tuina płynącego przez pustkę. Jest to nawiązanie do jednego ze średniowiecznych wyobrażeń Ziemi. Powieści parodiują wiele zjawisk i idei dzisiejszego świata: kultowe postacie fantasy i science fiction (np. Conana Barbarzyńcę), filmy Ingmara Bergmana, specyfikę Australii, Hollywood, prasę, muzykę rock and roll czy historię Egiptu, nawiązują też do religii, filozofii, związków zawodowych, polityki czy monarchii.

[edytuj] Wspólne prace

Wraz z Ianem Stewardem i Jackiem Cohenem, Pratchett napisał Naukę Świata Dysku (The Science of Discworld) (1999), Naukę Świata Dysku II:Glob (The Science of Discworld II: The Globe) (2002) i Naukę Świata Dysku III:Zegarek Darwina (The Science of Discworld III: Darwin's Watch) (2005). Wszystkie te książki opowiadają o postaciach ze Świata Dysku obserwujących i eksperymentujących na świecie bardzo podobnym do naszego. Powieści te posiadają także rozdziały, które w popularnonaukowy sposób opisują prawa rządzące naszym światem (np. ewolucję). W 1999 Terry Pratchett nazwał Cohena i Stewarta Honorowymi Czarodziejami z Niewidocznego Uniwersytetu. Stało się to na tej samej ceremonii, na której Terry Pratchett otrzymał od Uniwersytetu w Warwick honorowy stopień naukowy^[47].

[edytuj] Trylogia Nomów

• 1989 – Nomów księga wyjścia (Truckers),
• 1990 – Nomów księga kopania (Diggers),
• 1990 – Nomów księga odlotu (Wings)

[edytuj] Opowieści o Johnnym Maxwellu

• 1992 – Tylko ty możesz uratować ludzkość (Only You Can Save Mankind),
• 1993 – Johnny i zmarli (Johnny and the Dead),
• 1995 – Johnny i bomba (Johnny and the Bomb)

[edytuj] Inne książki

• 1971 – Dywan (The Carpet People), później mocno zmieniona i wydana ponownie w 1992,
• 1976 – Ciemna strona Słońca (The Dark Side of the Sun),
• 1981 – Warstwy wszechświata (Strata) - Drugie polskie wydanie jako Dysk, jedna z nielicznych książek science fiction w dorobku autora, nieco nawiązująca do Pierścienia Larry'ego Nivena,
• 1989 – Kot w stanie czystym (The Unadulterated Cat) - opowieść o prawdziwych kotach (z Grayem Jolliffem),
• 1990 – Dobry omen (Good Omens) z Neilem Gaimanem
• 2008 - Nation (nie wydana w Polsce)

[edytuj] Książki zawierające prace Pratchetta

• After the King pod redakcją Martina H. Greenberga (1992) zawiera Trollowy most, opowiadanie o Cohenie Barbarzyńcy,
• The Wizards of Odd pod redakcją Petera Haininga (1996) (polskie wydania: Czarnoksiężnicy z dziwacznego grodu, 1999; ponownie Czarnoksiężnicy z Krainy Osobliwości, 2007) zawiera opowiadanie Teatr okrucieństwa,
• The Flying Sorcerers pod redakcją Petera Haininga (1997) - "sequel" książki The Wizards of Odd zawiera opowiadanie "Turntables of the Night",
• Knights of Madness, pod redakcją Petera Haininga (1998) - "sequel" książki The Flying Sorcerers zawiera opowiadanie Trollowy most,
• Legends, pod redakcją Roberta Silverberga (1998) (polskie wydanie - Legendy - 1999) zawiera opowiadanie Rybki małe z wszystkich mórz,
• Meditations on Middle-Earth (2002),
• The Leaky Establishment powieść Davida Langforda do której Pratchett napisał przedmowę,
• The Mammoth Book of Comic Fantasy pod redakcją Mike'a Ashleya (2001) zawierająca Trollowy most,
• Once More* *With Footnotes pod redakcją Priscilli Olson i Sheili M. Perry (2004) - książka będąca zbiorem opowiadań, esejów i artykułów autorstwa Pratcheta,
• Now We Are Sick napisana przez Neila Gaimana i Stephena Jonesa zawierająca wiersz "The Secret Book of the Dead",
• The Writers' and Artists' Yearbook 2007 zawierająca artykuł autorstwa Pratchetta o procesie pisania fantasy.

[edytuj] Adaptacje

[edytuj] Teatr

Johnny i zmarli i 14 powieści Świata Dysku zostały przerobione na sztuki teatralne przez Stephena Briggsa i opublikowane w formie książki^[48]. Dodatkowo Panowie i damy zostały zaadaptowane na scenę przez Iranę Brown, a Piramidy przez Suzi Holyoake w 1999^[49].

[edytuj] Telewizja

Na podstawie powieści Johnny i zmarli powstał serial telewizyjny dla ITV w 1995. W styczniu 2006 BBC stworzył trzyczęściową adaptację książki Johnny i bomba.

Dwuczęściowy film Hogfather nakręcony na podstawie Wiedźmikołaja, w którym wystąpili m.in. David Jason i Ian Richardson (a także, jako statysta, sam pisarz) po raz pierwszy został nadany przed świętami Bożego Narodzenia, 17 i 18 grudnia 2006 na kanale Sky One. Pratchett był przeciwny filmom z żywymi aktorami osadzonymi w Świecie Dysku po negatywnych doświadczeniach z reżyserami z Hollywood^[50]. Zmienił swoje zdanie, gdy zobaczył, że reżyser Vadim Jean i producent Rod Brown byli bardzo entuzjastyczni i chętni do współpracy^[51].

Również dwuczęściowy Kolor magii (film) (będący w istocie połączeniem powieści Kolor magii i Blask fantastyczny) zostały wyemitowane na Wielkanoc (23 i 24 marca) 2008 roku, także przez Sky One^[52][53]. W rolach głównych wystąpili David Jason jako Rincewind i Sean Astin jako Dwukwiat.

Trylogia Nomów została zekranizowana jako seria filmów animowanych przez Cosgrove Hall Films dla Thames Television. Trzy wiedźmy i Muzyka duszy także zostały zanimowane przez Cosgrove Hall Films dla Channel 4 w 1996.

[edytuj] Filmy kinowe

Na podstawie powieści Terry'ego Pratchetta Wolni Ciutludzie ma zostać nakręcony film w reżyserii Sama Raimi; planowa data wejścia na ekrany to 2008^[54].

[edytuj] Radio

Kolor magii, Straż! Straż!, Trzy wiedźmy, Mort i Pomniejsze bóstwa zostały zaadaptowane jako słuchowiska, a na podstawie książki Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury można było wysłuchać 90 minutowej sztuki^[55] w BBC Radio 4.

[edytuj] Komiks

Na podstawie książek Kolor magii, Blask fantastyczny, Mort i Straż! Straż! zostały wydane powieści graficzne.

[edytuj] Gry RPG

GURPS Discworld (wydawca Steve Jackson Games, 1998) i GURPS Discworld Also (wydawca Steve Jackson Games, 2001) to podręczniki do gier fabularnych napisane przez Terry'ego Pratchetta i Phila Mastersa, które pozwalają graczom "wejść" do Świata Dysku (oba są oparte na mechanice GURPS). Pierwsza z tych książek została ponownie wydana we wrześniu 2002 pod tytułem The Discworld Roleplaying Game z ilustracjami autorstwa Paula Kidby.

[edytuj] Gry komputerowe

Świat Dysku stał się podstawą kilku gier komputerowych wydanych na różnych platformach, takich jak Sega Saturn, Sony Playstation, Philips CD-i i 3DO, a także na PC, zarówno w wersji dla systemu DOS, jak i Windows. Najbardziej znanymi grami są:

• The Colour of Magic, pierwsza gra o Świecie Dysku i jak dotąd jedyna bazująca na konkretnej powieści wydana w 1986 na ZX Spectrum i Commodore 64.
• Discworld, animowana gra typu wskaż i kliknij stworzona przez Teeny Weeny Games i Perfect 10 Productions w 1995.
• Discworld II: Missing, Presumed...!?, sequel gry Discworld wydana przez Perfect Entertainment w 1996, w Ameryce Północnej z podtytułem Mortality Bytes!.
• Discworld Noir pierwsza bazująca na Świecie Dysku gra 3D, parodia gatunku filmowego film noir. Gra została zrobiona przez Perfect Entertainment i opublikowana przez GT Interactive na PC i PlayStation w 1999. Wydana jedynie w Europie.

[edytuj] Polscy tłumacze

Najbardziej znanym tłumaczem dzieł Pratchetta na język polski jest Piotr Cholewa, który przełożył prawie wszystkie książki z cyklu Świat Dysku (poza dwoma pierwszymi o Akwili Dokuczliwej oraz Zadziwiającym Maurycym i jego uczonych szczurach, które zostały przełożone przez Dorotę Malinowską-Grupińską). Cholewa przetłumaczył także trzecią część o Akwili, zmieniając nazwy własne i imiona niektórych postaci, np. główną bohaterkę nazwał Tiffany Obolałą. Pierwsze, nienależące do dyskowego cyklu, książki Pratchetta przetłumaczył Jarosław Kotarski.

W 1995 Piotr Cholewa za przełożenie Koloru magii otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich.

[edytuj] Prace o Pratchetcie

Kolekcja esejów o pracy pisarza została zawarta w książce Terry Pratchett: Guilty of Literature, zredagowanej przez Andrewa M. Butlera, Edwarda Jamesa i Farah Mendlesohn, opublikowanej przez Science Fiction Foundation w 2000. Druga, poszerzona edycja tej książki została wydana przez Old Earth Books w 2004. Andrew M. Butler napisał także Pocket Essentials Guide to Terry Pratchett opublikowane w 2001. Writers Uncovered: Terry Pratchett to biografia dla młodych czytelników napisana przez Vica Parkera, wydana przez Heinemann Library w 2006.

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Terry'ego Pratchetta (en)
• L-Space Web (en)

Czy minogi mogą dostać zawału?

Z powodu minogów zagrzebanych w dnie Wisły pod Kwidzynem wstrzymano budowę najważniejszego mostu na Pomorzu. - Czy z ich powodu mamy poświęcić interesy mieszkańców Powiśla? - pyta eurodeputowany Janusz Lewandowski. Ekolodzy odpowiadają: - Trzeba było nie zmieniać projektu na szkodliwy dla środowiska.

„Orliki” Tuska w telewizji Urbańskiego. Do przerwy 0:1

Znany dziennikarz chce robić w publicznej telewizji teleturniej o „orlikach”, ale TVP go zbywa.

Polska nie zrezygnuje z bomb kasetowych

Nasz rząd nie podpisze międzynarodowej konwencji zakazującej produkcji, handlu i stosowania bomb kasetowych. Dziś w Oslo zrobi to ponad sto krajów. Nowa konwencja już została uznana za najważniejszy traktat humanitarny i rozbrojeniowy całej dekady.

Nowogrodzka 84/86 jednak do prokuratury

Jarosław Kaczyński ocenę półmetka rządów prezydent Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz zorganizował w centrali PiS przy Nowogrodzkiej. Tym adresem interesuje się prokuratura

Niech TU-154 jeszcze sobie polatają

Nie zamierzamy rezygnować z TU-154, bo to niezłe samoloty - mówią urzędnicy MON. Ale w przyszłym roku resort ogłosi przetarg na zakup trzech lub czterech samolotów średniej wielkości dla VIP-ów.

Koniec armii poborowych

Zaczęło się ostatnie przymusowe wcielenie do polskiej armii. Potem kontakt z wojskiem skończy się na wizycie w WKU. A może nawet przez internet.

Co zamiast pomostówek

Propozycja PO dla nauczycieli: zasiłki przedemerytalne tylko dla urodzonych do 1963 r. ZNP: Chcemy więcej

Bunt proboszczów

Proboszcz jak poseł na kadencję? Proboszczowie torpedują pomysł biskupów

W Medyce znowu blokada "mrówek" i interwencja policji

Policja po raz kolejny rozbiła blokadę przejścia granicznego w Medyce na Podkarpaciu. Przejście zablokowało około setki osób, tzw. mrówek, które protestują przeciwko przepisom zmniejszającym liczbę legalnie wwożonych papierosów spoza krajów Unii Europejskiej. W starciach ranny został policjant.

Raczek i Szczygielski "najpiękniejszą parą" - TVP nie pokaże już imprez "Gali"

W planie imprez TVP2 na 2009 rok nie ma transmisji z wręczenia "Róż Gali" i nagród "Viva Najpiękniejsi". Według członka zarządu TVP Sławomira Siwka z transmitowania tych imprez zrezygnowała dyrekcja Dwójki po dokonaniu "ich oceny merytorycznej". Decyzje zarządu są następstwem transmisji "Róż Gali" sprzed dwóch tygodni: "najpiękniejszą parę" ogłoszono na niej Tomasza Raczka i Marcina Szczygielskiego.