Transawangarda

Z Wikipedii

Transawangarda (wł. la transavanguardia) – włoska nazwa ruchu w sztuce współczesnej lat 80., pojawiającego się niemal równocześnie w wielu krajach. Sztuka transawangardy wyrasta ze sprzeciwu wobec modernizmu, formalizmu, kategorii estetycznej nowości, jest pierwszą zdecydowanie postmodernistyczną tendencją w sztuce, początkowo terminy transawangarda i postmodernizm w sztuce były używane zamiennie, dopiero z biegiem czasu granice tego drugiego znacznie się rozszerzyły.

Spis treści 1 Termin 2 Charakterystyka ruchu 3 Narodziny transawangardy 4 Transawangarda w Polsce 5 Awangarda a transawangarda 6 Ocena transawangardy 7 Główni przedstawiciele 8 Przypisy 9 Zobacz też 10 Bibliografia 11 Linki zewnętrzne

[edytuj] Termin

Termin użyty po raz pierwszy w 1979 roku przez włoskiego krytyka i historyka sztuki – Achille Bonito Olivę. W piśmie Flash Art z listopada tego roku opublikował on artykuł pt. The Italian Trans-Avantgarde. Oznacza tyle, co przekroczyć awangardę, ponad, czy poza awangardą. Początkowo używany tylko w odniesieniu do sztuki włoskiej, w krótkim czasie objął swym znaczeniem wszystkie podobne ruchy artystyczne lat 80. Oliva tworząc termin uniknął narosłych w tamtym czasie wokół słowa postmodernizm kontrowersji, ^[1] We Włoszech oprócz terminu transawangarda używa się Arte cifra (sztuka szyfrów), we Francji Nouveaux fauves (nowi fowiści) lub od grupy artystycznej La Figuration libre (wolna figuracja), w Stanach Zjednoczonych New Wave, wymiennie z New Imagine Painting, Bad Painting lub Wild Painting, łączona jest też ze zjawiskiem postgraffiti, w Niemczech i krajach niemieckojęzycznych Neue Wilde, a w Polsce Nowa ekspresja, choć środowisko wrocławskie zwykło się określać niemiecką nazwą.

[edytuj] Charakterystyka ruchu

Charakterystyczną cechą transawangardy było korzystanie z tradycji sztuki, także przedawangardowej, ludyczność, łączenie rożnych technik, nie tylko tradycyjnych (np. malarstwa z filmem, rzeźbą, czy muzykę rockową), sięganie po to, co awangarda odesłała do lamusa: warsztatową sprawność (choć dzieła sprawiają wrażenie formalnie niedbałych), figuratywność, narracyjność, subiektywizm, regionalizmy itp., z jednoczesnym odrzuceniem ideologii niesionych przez awangardę i kluczowych dla niej kategorii, takich, jak nowość, oryginalność, wyjątkowość, autentyczność, Transawangarda porzuca charakterystyczne dla awangardy złudzenia (np. wiarę w możliwość oddziaływania poprzez sztukę na życie, wskazywanie celów rozwoju historii, koncepcję liniowego rozwoju sztuki) oraz jej uprzedzenia, jak negowanie wartości dziedzictwa historycznego, eklektyzmu, negatywnego nastawienia do kultury masowej. Transawangarda odrzuca również niezwykle silny, przewodzący awangardzie imperatyw nowości, oryginalności, jej celem jest przywrócić sztuce i artystom ich pierwotny sens. Dawne kategorie, po które sięga transawangarda przywoływane są z ironicznym dystansem,w sposób, który nie wskazywał czy jest to żart, czy wypowiedź poważna, pastisz, czy wypowiedź serio, piękno, czy kicz. Transawangarda nie powracała wcale do dobrze znanego, oswojonego świata pojęć i wartości, a wskazywała na wieloznaczność współczesnego świata. Oliva wskazywał na pokrewieństwo z szesnastowiecznym manieryzmem, podobnie bowiem jak transawangarda, zrodził się on z kryzysu wartości kulturowych, wyrażając niepokoje swojej epoki. Odrzucając modernistyczne złudzenia, akcentując wieloznaczność, pluralizm i nieokreśloność transawangarda realizuje główne założenia postmodernizmu. Pomimo, iż na pierwszy rzut oka, sztuka "dzikich" wydaje się odważna pod względem społeczno-obyczajowym, to rzeczywisty poziom jej zaangażowania okazuje się dosyć niski.

[edytuj] Narodziny transawangardy

Na przełomie lat 70. i 80. wśród artystów i krytyków rosło powszechne przekonanie o wyczerpaniu możliwości królującego od dekady konceptualizmu, opadła również pierwsza fala entuzjazmu dla nowych mediów (wideo, komputer, laser, hologram). Bunt młodego pokolenia artystów wyraził się powrotem do "materializacji" sztuki w tradycyjnych formach, takich jak malarstwo. Nowe tendencje pojawiły się niemal równocześnie w kilku krajach Europy i Stanach Zjednoczonych. Ponieważ zbiegło się to z okresem prosperity, nowe tendencje znalazły szybką akceptację społeczną, dzieła te bowiem, w przeciwieństwie do konceptualnych, można było nabyć i powiesić na ścianie.

W Niemczech, w których tradycje ekspresjonistyczne są szczególnie silne, prekursorami neoekspresjonizmu na początku lat 60. byli Georg Baselitz, Eugene Schönebeck, Jörg Immendorf i Markus Lüpertz. W USA tendencje transawangardowe można wywieść ze sztuki Willema de Koninga, a we Francji z twórczości Jeanna Dubuffeta.

W polskiej sztuce powojennej tendencje ekspresjonistyczne nigdy przedtem nie miały poza twórczością Waldemara Cwenarskiego i Andrzeja Wróblewskiego szerszej reprezentacji, sami artyści oprócz wspomnianego Wróblewskiego powoływali się czasem też na Jerzego Zielińskiego

[edytuj] Transawangarda w Polsce

Debiutujące w stanie wojennym młode pokolenie niejako "naturalnie" włączyło się w nurty ekspresyjne (określane u nas jako Nowa ekspresja), a ich wystąpienia charakteryzowały się ogromną siłą i liczebnością. Artyści odwracając sie od oficjalnych instytucji kultury wytwarzali spontanicznie struktury zastępcze, jakimi były grupy artystyczne, niezwykle liczne w tamtym okresie (Gruppa, Luxus, Koło Klipsa, Sternenhoch, Riders of the Lost Black Volga, O'pa). Za sprawą Nowej ekspresji następuje znacząca decentralizacja polskiej mapy artystycznej (duża rangę zyskują Poznań, Gdańsk, Wrocław, Łódź, i Lublin).

[edytuj] Awangarda a transawangarda

Funkcjonujący od początku wieku awangardowy paradygmat sztuki, którego głównym założeniem (zwłaszcza od czasów neoawangardy) jest postulat nowości, wg którego każde dzieło musi odkrywać jakąś nową strukturę artystyczną, badać nieznane dotąd sztuce miejsca, w latach 80. zdaje się wyczerpywać. Według Petera Bürgera motorem napędowym awangardy była ucieczka od kultury masowej, awangarda chciała być elitarna, niezrozumiała dla mas, autonomiczna. Miała jednocześnie poczucie misji uczenia społeczeństwa rozumienia sztuki, ale zawsze chciała być o dwa kroki przed masową publicznością. I tu powstaje błędne koło, ponieważ ci, których stać było na zakup sztuki, a chcieli jednocześnie konstruować swój wyższy status zgłaszali akces do "wtajemniczonych" poprzez akceptacje sztuki awangardy. Wobec akceptacji artyści posuwali się o krok dalej. Tak, czy inaczej sztuka awangardowa wyczerpała w pewnym momencie swoje drogi rozwoju, wyeksplorowała większość możliwości, postulat oryginalności okazał się coraz trudniejszy do spełnienia, skoro "wszystko już było". Kresem awangardy było unicestwienie samego dzieła w takich przypadkach jak: wytarty gumką przez Rauschenberga rysunek de Kooninga, Galeria pustych ścian Kleina, 4'33'' Johna Cage'a (cztery minuty i trzydzieści trzy sekundy ciszy). Pojawiły się głosy o "śmierci sztuki", które jednak należy interpretować jako śmierć sztuki awangardowej. Awangarda umarła, transawangarda proponowała powrót do pierwotnego sensu sztuki, gdzie obraz nie jest niczym więcej, jak tylko obrazem.

[edytuj] Ocena transawangardy

Łącząc transawangardę z końcem awangardy wystawia się ją na zarzut afirmacji rzeczywistości, hedonizmu i skrajnego relatywizmu. Z obecnej perspektywy transawangarda jawi się jednak jako czas przełomu, anarchistyczny, burzycielski ruch, odświeżający teren sztuki, przed dalszym etapem rozwoju^[2].

[edytuj] Główni przedstawiciele

• we Włoszech: Sandro Chia, Francesco Clemente, Nicola de Maria, Mimmo Paladino, Enzo Cucchi i Remo Salvadori.
• we Francji: Remy Blanchard, François Boisrond, Robert Combas, Harvé di Rosa, Jean-Mitchel Alberola, Gerard Garouste, Jean-Charles Blais i Jacqueline Gainon
• w Stanach Zjednoczonych: Julian Schnabel, Malcolm Morley, David Salle, Jean-Michel Basquiat, Keith Harring
• w Wielkiej Brytanii: Christopher Le Brun, Bruce MacLean, Ken Kiff i Peter Wilson
• w Niemczech: Dieter Hacker, Rainer Fetting, Helmut Middendorf, Salomé, Bernard Zimmer, Ina Barfuss, Thomas Wachweger, Elvira Bach, Hans Peter Adamski, Peter Bömmels, Walter Dahn, Georg Jiři Dokoupil, Gerard Kever, Gerhard Naschberger, Stefan Szczęsny, Volker Tannert, Milan Kunc, Peter Angermann, Jan Knap, Albert Oehlen, Markus Oehlen, Werner Brüttner, Angela Hampel, Trakia Wendisch, Walter Libuda, Wolfgang Smy
• w Austrii: Siegfrid Anzinger, Hubert Schmalix, Aloise Mosbacher, Alfred Klinkan, Erwin Bohatsch, Erwin Wurm
• w Szwajcarii: Martin Disler, Claude Sandoza, Klaudia Schifferle
• w Hiszpanii: Chem Cobo, Miguel Barcelo
• w Polsce: Wojciech Tracewski, Maciej Dowgiałło, Waldemar Umiastowski, Zdzisław Nitka, Szymon Urbański, Paweł Susid, Jerzy Boniński
• na Węgrzech: Karoly Dorosz, El Kazowskij, László Lugossy, Janos Vetö, Lóránt Méhes

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Podaję za: Krystyna Wilkoszewska, Wariacje...
2. ↑ Krzysztof Stanisławski, Nowa ekspresja.

[edytuj] Zobacz też

• postmodernizm (sztuka)
• postmodernizm (filozofia)
• postmodernizm (architektura)
• neofowizm

[edytuj] Bibliografia

• Sztuka świata, tom 10, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1996, ISBN 83-213-3826-7.
• Krzysztof Stanisławski, Nowa ekspresja, w: Grzegorz Dziamski (red.) Od neoawangardy do postmodernizmu, Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. 1996, ISBN 83-85323-21-X.
• Grzegorz Dziamski, Awangarda po awangardzie Poznań, 1995, ISBN 83-7112-086-9.
• Grzegorz Dziamski (red.), Awangarda w perspektywie postmodernizmu, Poznań, 1996, ISBN 83-7112-119-9
• Krystyna Wilkoszewska, Wariacje na postmodernizm, Kraków, 1996, ISBN 97883-242-0905-7
• Silvia Ferrari, Sztuka XX wieku, Warszawa, 2002, ISBN 83-213-4243-4

[edytuj] Linki zewnętrzne

• (en) A. B. Oliva, Manifest transawangardy
• (en) Transavanguardia – artykuł towarzyszący wystawie w Muzeum Sztuki współczesnej w Turynie.
• (en) Tate Glossary: Transavanguardia (3 ilustracje)

Wyjazdowe obrady klubu PO: wraca sprawa Staroń

Podczas wyjazdowego posiedzenia klubu PO w miejscowości Ossa k. Rawy Mazowieckiej Lidia Staroń czyniła wyrzuty kolegom, że nie wsparli jej po publikacji "Rzeczpospolitej". Gazeta napisała, że Staroń zarobiła kilkaset tysięcy zł, bo ustawa, nad którą pracowała, pozwoliła jej uwłaszczyć lokal usługowy. Donald Tusk - relacjonuje zastrzegający anonimowość uczestnik obrad - poparł Staroń, natomiast Zbigniew Chlebowski nie zabrał głosu.

Pierwsza ofiara mrozu. Mężczyzna znaleziony na Podkarpaciu

45-letni mężczyzna jest najprawdopodobniej pierwszą tegoroczną ofiarą mrozów na Podkarpaciu. Policjanci wyjaśniają dokładne przyczyny śmierci mieszkańca Trzebuski. Mężczyznę znaleziono niespełna sto metrów od jego domu. Wiele wskazuje na to, że zmarł w wyniku wychłodzenia organizmu.

Pacelt nie jest już wiceministrem sportu

Ostrowiecki poseł Platformy Obywatelskiej Zbigniew Pacelt został odwołany ze stanowiska wiceministra sportu.

Osiedlowy zespół ukradł sprzęt Acid Drinkers

Policjanci odzyskali sprzęt muzyczny należący do zespołu Acid Drinkers. Złodziejami okazali się 17-letni Jakub K. i 18-letni Paweł K., członkowie osiedlowego zespołu z Ełku. Za kradzież odpowiedzą przed sądem. Grozi im nawet pięć lat więzienia.

Pijany policjant spowodował kolizję

26-letni pijany policjant spowodował w sobotę w Elblągu kolizję. Funkcjonariusz, który miał w wydychanym powietrzu 2,5 promila alkoholu, straci pracę. Czeka go także sprawa karna - poinformowała Justyna Grzeczka z elbląskiej policji.

Drugie podejście PO do ustawy o mediach

PO wraca do rozmów z lewicą o zmianach w mediach. W przyszłym tygodniu politycy Platformy maja wyłożyć na stół nowy projekt ustawy medialnej - dowiedział się "Dziennik".

PiS zaniepokojone sprawą posłów Sejmu Litwy z Kartą Polaka

PiS jest zaniepokojone sprawą posłów litewskiego Sejmu posiadających Kartę Polaka. Dwóm z trzech posłów AWPL grozi utrata mandatu litewskiego posła z powodu przyjęcia przez nich Karty, co budzi na Litwie kontrowersje.

Ojciec, gdy wypił, znęcał się nad córką

Ojciec nadużywał alkoholu. Gdy był pijany, bił córkę drewnianą listewką. Dziewczynka opowiedziała o tym opiekunce ze świetlicy osiedlowej. Ta o sprawie zawiadomiła policję. 47-letniego Arkadiusza L. zatrzymano. Miał prawie promil alkoholu we krwi. Został aresztowany na trzy miesiące.

Kaczyński: Pokażemy inne przypadki pijanych posłów w Sejmie

- PiS nie będzie podejmował żadnych decyzji w sprawie Elżbiety Kruk - powiedział Jarosław Kaczyński. Posłanka w czasie wczorajszych porannych głosowań w Sejmie chwiała się na nogach i niewyraźnie mówiła.

Zawieje i zamiecie na południu, dużo śniegu na północy

Zawieje i zamiecie śnieżne mogą nękać aż do jutrzejszego popołudnia całe południe Polski. na północy, nad Bałtykiem pada i ma padać śnieg. Jak zapowiada Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu doby może tam spaść nawet 20 centymetrów śniegu.