Wałcz

Z Wikipedii

Współrzędne: 53°16'16" N 16°28'00" E53.2711111 16.4666667 (Wałcz)

Wałcz
Herb Wałcza Flaga Wałcza
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	wałecki
Gmina  - rodzaj	Wałcz miejska
Prawa miejskie	1303
Burmistrz	Zdzisław Józef Tuderek
Powierzchnia	38,15 km²
Położenie	53° 16'16'' N 16° 28'00'' E
Wysokość	109 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość	26 094 683,8 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	67
Kod pocztowy	78-600
Tablice rejestracyjne	ZWA
Położenie na mapie Polski Wałcz
TERC10 (TERYT)	3217011
SIMC10	0967245
Urząd miejski3 pl. Wolności 1 78-600 Wałcz tel. 67 258-44-71; faks 67 258-26-18 (e-mail)
Strona internetowa miasta

Wałcz (kaszb. Wôłcz, niem. Deutsch Krone) – miasto w Polsce, w południowo-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego, gmina miejska, siedziba władz powiatu wałeckiego oraz wiejskiej gminy Wałcz. Miasto położone jest w środkowej części Pojezierza Południowopomorskiego nad jeziorami Raduń i Zamkowym. Wałcz jest powiatowym centrum administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym, siedzibą urzędów i instytucji lokalnych. W czerwcu 2007 roku miasto miało 26 tysięcy mieszkańców ².

W Wałczu stacjonuje 100 Batalion Łączności, a także ma siedzibę 107 Szpital Wojskowy. Miasto jest także siedzibą dekanatu.

Spis treści 1 Środowisko naturalne 2 Historia 3 Architektura 3.1 Zabytki 3.2 Pomniki i miejsca pamięci narodowej 4 Gospodarka 5 Kultura i sport 6 Oświata 7 Religia 8 Turystyka 9 Komunikacja 10 Administracja 10.1 Współpraca samorządowa 11 Przypisy 12 Linki zewnętrzne

[edytuj] Środowisko naturalne

Wałcz jest położony na Pojezierzu Wałeckim, jednak mniejsza północno-wschodnia część miasta znajduje się już na Równinie Wałeckiej - oba mezoregiony należą do Pojezierza Południowopomorskiego. Miasto znajduje się na terenie płaskim, urozmaiconym jedynie niewielkimi wzniesieniami^[1].

Wałcz usadowiony jest nad jeziorami Raduń (pow. 227,10 ha) oraz Zamkowym (pow. 129,57 ha). Jeziora te znajdują się w granicach administracyjnych miasta. Przez miasto przepływa rzeka Żydówka. Na terenie miasta ok. 11,2% stanowią jeziora i rzeki, których powierzchnia łącznie wynosi 427 ha^[1].

W niewielkiej odległości od miasta znajdują się także inne jeziora: Chmiel Duży, Chmiel Mały, Raduń Mały, Ostrowiec Wielki, Lubianka, Łabędzie. Akweny te położone są w zwartych kompleksach lasów o zróżnicowanym drzewostanie. Miasto z trzech stron (od zachodu, południa i wschodu) także otoczone jest lasami.

Struktura użytkowania gruntów (2005)¹

Rodzaj	Powierzchnia	%
Użytki rolne	1545 ha	40,50%
Lasy i grunty leśne	682 ha	17,88%
Pozostałe grunty i nieużytki	1589 ha	41,65%
Σ	3815 ha	100%

Wałcz leży na południowo-wschodnich krańcach województwa zachodniopomorskiego. Najbliższe duże miasta to: Szczecin (130 km), Bydgoszcz (115 km), Piła (26 km), Poznań (120 km), Gorzów Wielkopolski (107 km), Koszalin (120 km).

Według danych z roku 2007, Wałcz ma obszar 38,15 km² ¹.

Miasto stanowi 4,20% powierzchni powiatu. Mieszkańcy Wałcza stanowią 48% ludności powiatu wałeckiego (2006¹).

Cztery dzielnice Wałcza były osobnymi miejscowościami tzn. Chrząstkowo, Morzyca, Olszynka, Sosnówka.

[edytuj] Historia

W okresie powstawania państwowych organizacji plemiennych dzisiejsza ziemia wałecka leżała na pograniczu wpływów Pomorzan i Polan. Należy przyjąć, że do czasów przedpaństwowych Polski, ziemie te były pod kulturowym i politycznym wpływem Pomorzan i związane były z losem dziejowym Pomorza Zachodniego. Poprzez wyprawy wojenne na Pomorze organizowane w 1. połowie XII wieku przez Bolesława Krzywoustego okolice te zostały włączone do państwa polskiego, stanowiąc północne rubieże Wielkopolski^[2].

W 1296 r. tereny te opanowała Brandenburgia. 23 kwietnia 1303 r. Ulrich Schoning i Rudolf Liebenthal otrzymali od margrabiów brandenburskich: Ottona, Konrada i Waldemara przywilej na założenie miasta Arnskrone koło dotychczasowej osady Wolczen. Prócz praw miejskich Wałcz został także uposażony w 208 łanów ziemi ornej, łąki oraz dwa jeziora z wyspami i półwyspem, a także na 16 lat został zwolniony z podatków.

W 1368 r. na mocy układu zawartego przez Kazimierza Wielkiego i Ottona VIII Leniwego gród został przyłączony do Polski. Król potwierdził także przywilej miejski dla Wałcza, a w zamku osadził swojego starostę. Miasto w kwietniu 1378 r. spłonęło doszczętnie, wraz z otaczającym je ostrokołem i kościołem. W okresie I Rzeczypospolitej, Wałcz należał do woj. poznańskiego i był siedzibą starostwa grodowego.

Od 1773 r. po I rozbiorze Polski miasto należało do prowincji państwa pruskiego zwanej Prusy Zachodnie. W XIX w. miasto odznaczało się szybkim rozwojem ekonomicznym. Działało tu kilku tartaków, odlewnia żelaza, fabryka maszyn, mebli, drukarnia, wapienniki, browar. W 1880 r. połączono Wałcz linią kolejową z Piłą, a w latach 1888-1914 z Człopą, Kaliszem Pomorskim, Złocieńcem i Złotowem.

Traktat wersalski pozostawił zamieszkany w zdecydowanej większości przez Niemców Wałcz w Rzeszy Niemieckiej, w prowincji Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej.

W 1945 r. miasto zostało włączone do Polski, większość jego ludności wysiedlono do Niemiec. W 1946 roku miasto zostało włączone do woj. szczecińskiego, by następnie w 1950 roku w wyniku podziału tego województwa znaleźć się w woj. koszalińskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa pilskiego. W wyniku reformy administracyjnej państwa od 1999 r. Wałcz należy do woj. zachodniopomorskiego.

[edytuj] Architektura

[edytuj] Zabytki

Zabytki chronione prawem w Wałczu:

• ratusz z 1890 r. - część średniowiecznego zespołu urbanistycznego
• Kościół greckokatolicki Podwyższenia Krzyża Świętego z 1923-1924 (ul. 12 lutego)
• Kościół św. Mikołaja – budowla neogotycka z 1865 r.
• Kościół św. Antoniego (ul. Sądowa) – budowla neogotycka zbudowana w latach 1902-1907 z cegły ceramicznej o wątkach krzyżowym i główkowym, na zaprawie wapiennej. Kościół wzniesiono na planie krzyża, z prostokątną nawą, przeciętą szerokim transeptem (nawą poprzeczną). Od wschodu dostawiono do nawy prostokątne prezbiterium i niewielką zakrystię, zaś od zachodu – smukłą czterokondygnacyjną wieżę nakrytą ostrosłupowym hełmem. Bryła kościoła opięta jest przyporami, wzbogacona południowym i północnym szczytem transeptu. Urozmaicona jest okrągłymi klatkami schodowymi, wiodącymi na poziom empor bocznych oraz osobną klatką na wieżę.
• kaplica ewangelicka, obecnie będąca cerkwią prawosławną pw. Św. Trójcy
• kolegium pojezuickie (ul. Kilińszczaków 59)
• klasycystyczny dwór z początku XIX w., będący obecnie Muzeum Ziemi Wałeckiej (ul. Pocztowa 14)
• spichlerz (ul. Kilińszczaków 57)
• szkoła znana jako Ateny Wałeckie z 1805 r. (ul. Kilińszczaków), obecnie Zespół Szkół nr 1
• szkoła (ul. Sądowa 9)
• poczta (ul. Kilińszczaków 30, Pocztowa 2) – budowla neogotycka z 1895 r.
• dworzec kolejowy
• cmentarz ewangelicki (ul. Kujawska 13, 15)
• cmentarz katolicki (ul. Zdobywców Wału Pomorskiego 58)
• cmentarz wojenny żołnierzy Armii Czerwonej i Wojska Polskiego
• budynek dawnego szpitala powiatowego, zlikwidowanego pod koniec 2007 roku (ul. Zdobywców Wału Pomorskiego 52-54)
• zabytkowy bank (ul. Bankowa 3/5)
• zabytkowe budynki (ul. Orla 35, ul. Sądowa 1)
• zabytkowa willa (ul. Dąbrowskiego 18)
• kamienica (ul. Wojska Polskiego 41), obecnie powiatowy urząd pracy

[edytuj] Pomniki i miejsca pamięci narodowej

• Pomnik Zdobywców Wału Pomorskiego
• Pomnik Józefa Piłsudskiego przy Zespole Szkół nr 3

[edytuj] Gospodarka

Według danych z 2006 roku w mieście działało 3 847 prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 3 255 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. W 2006 r. działalność prowadziło 27 spółek handlowych z udziałem kapitału zagranicznego i 21 spółdzielni (wg danych z 2006 r.)¹.

Struktura demograficzna mieszkańców Wałcza wg danych z 31 grudnia 2007 r.:¹

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	26 094	100	13 683	52,44	12 411	47,56
wiek przedprodukcyjny (0 - 17 lat)	5 061	19,4	2 509	9,62	2 552	9,78
wiek produkcyjny (18 - 65 lat)	17 416	66,74	8 600	32,96	8 816	33,79
wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat)	3 617	13,86	2 574	9,86	1 043	4

Według danych z roku 2005⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1629,34 zł.

[edytuj] Kultura i sport

Tuż obok mostu, wśród ogromnych drzew lasu bukowego, położony jest Ośrodek Przygotowań Olimpijskich - słynna wałecka Bukowina.

Bezpośrednio po wojnie, za sprawą Nadleśniczego Lasów Miejskich Wałcza Winanda Osińskiego oraz słynnego trenera Jana Mulaka, rozpoczął tu trening polski lekkoatletyczny "Wunderteam", jedna z najlepszych reprezentacji na świecie na przełomie lat 50. i 60 XX w. Do dziś olimpijską formę szlifują w COS kajakarze oraz przedstawiciele sportów zespołowych. Klimat Bukowiny ma właściwości lecznicze.^{[potrzebne źródło]}

Wałecką drużyną piłkarską jest KS "Orzeł" Wałcz. Zespół rozgrywa mecze na stadionie przy ulicy Wolińskiej. Klub powstał w 1946 roku. Orzeł Wałcz posiada biało-czerwone barwy klubowe. Wychowankiem klubu jest Aleksander Ptak.

Na Dolnym Mieście znajduje się skatepark.

[edytuj] Oświata

Miasto posiada 5 przedszkoli z czego 1 niepubliczne, 3 szkoły podstawowe, 3 gimnazja, a także 1 gimnazjum dla dorosłych.

Szkoły ponadgimnazjalne w Wałczu:

• II Liceum Ogólnokształcące im. ks. Józefa Tischnera (ul. Bydgoska 52)
• Zespół Szkół Nr 1, które obejmuje I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Wielkiego
• Zespół Szkół Nr 2
• Zespół Szkół Nr 3 im. I Armii Wojska Polskiego
• Zespół Szkół Nr 4 Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego im. Władysława Broniewskiego

[edytuj] Religia

Wałcz podzielony jest pomiędzy 3 parafie rzymskokatolickich, które podlegają pod dekanat Wałcz. Największą świątynią w mieście jest kościół św. Mikołaja.

Miasto obejmuje także parafia grekokatolicka pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Pańskiego, a także parafia prawosławna pod wezwaniem Św. Trójcy, której cerkiew jest dawną ewangelicką kaplicą cmentarną z XIX w. Do protestanckich tradycji Wałcza nawiązuje działający w mieście zbór zielonoświątkowy.

[edytuj] Turystyka

Nad jeziorem Raduń usytuowany jest MOSiR (Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji), który dysponuje sprzętem sportowym, m.in. motorówkami, kajakami, rowerami wodnymi oraz statkiem spacerowym Delfin. Miejsce to służy też jako baza wypadowa do wędrówek pieszych, rajdów rowerowych oraz spływów kajakowych. Tu bierze swój początek tzw. Pętla Wałecka - szlak kajakowy, który przebiega przez sześć jezior, połączonych niewielkimi ciekami wodnymi i kończy się w jeziorze Bytyń Wielki. Z MOSiR-u biorą też swój początek szlaki piesze i rowerowe, które z obu stron oplatają jezioro Raduń oraz biegną okalającymi je lasami, aż do wsi letniskowej Strączno.

Nad jeziorami wałeckimi znajdują się liczne plaże i kąpieliska, a także pola namiotowe i wypożyczalnie sprzętu sportowego.

Brzegi jeziora Raduńskiego spięte są mostem wiszącym, będącym również tutejszą atrakcją. Pod koniec XIX wieku przez jezioro przerzucono most o konstrukcji drewnianej. W latach 70. XX w. w tym samym miejscu postawiono żelazną konstrukcję. Most przeznaczony jest do ruchu pieszego.

Na bezpośrednie okolice Wałcza składają się tereny leżące w gminie wiejskiej Wałcz. Dużą atrakcją (oprócz śródleśnych jezior) są tu pomniki przyrody. Głównie drzewa bądź ich zespoły, kilka gniazd bielika.^{[styl do poprawy]} W niewielkiej odległości od Wałcza (przy drodze nr 163), między Kłębowcem, a Golcami znajduje się rezerwat leśny o powierzchni około 16 ha, w którym występują: buczyna, łęg wiązowy i grąd. Wysokość dwustuletnich buków i dębów przekracza tu 30 metrów, a obwód niektórych z nich wynosi około 5 metrów. Rezerwat zwiedzać można tylko po wyznaczonych ścieżkach.

Atrakcje w Wałczu:

• Park Linowy w Rudnicy - jeden z największych tego typu obiektów w Polsce.
• trzy fontanny zlokalizowane na Placu Wolności, Placu Cechu Rzemiosł Różnych i jeziorze Zamkowym
• most wiszący nad jeziorem Raduń
• szlak kajakowy "Wałecka Pętla Kajakowa"
• "Magiczna Górka" - do końca niewyjaśnione zjawisko w pobliżu Wałcza - na drodze pomiędzy Strącznem i Rutwicą istnieje górka, pod którą przedmioty (w tym i samochody) wtaczają się "same".
• pozostałości schronów i umocnień Wału Pomorskiego

[edytuj] Komunikacja

Przez Wałcz prowadzą drogi krajowe: nr 10 od granicy w Lubieszynie do Płońska, oraz nr 22 z Kostrzyna do okolic Braniewa, a także wojewódzkie: nr 163 z Kołobrzegu i nr 178 do Obornik Wlkp. Na rok 2008 planowane jest rozpoczęcie budowy obwodnicy dla Wałcza, co znacznie odciąży ruch samochodowy przez centrum miasta.

Miasto posiada dworzec kolejowy przez który przechodzi linia kolejowa nr 403 biegnąca w kierunku Piły.

Komunikację autobusową w rejonie Wałcza zapewnia przedsiębiorstwo PKS Wałcz. Linie autobusowe PKS Wałcz łączą miasto z Poznaniem, Szczecinem, Bydgoszczą, Toruniem, Kołobrzegiem i Gorzowem Wielkopolskim. Docierają tu także autobusy Polskiego Expresu, KomfortBus, KSK Poznań, PKS Piła, PKS Szczecin, PKS Kołobrzeg i inne.

Komunikację miejską w mieście obsługuje Zakład Komunikacji Miejskiej. Autobusy ZKM kursują na 50 liniach zapewniając połączenia zarówno wewnątrz miasta jak i z przyległymi wsiami. Część kursów ma charakter typowo szkolny i wykonywane są jedynie w dni nauki szkolnej.

[edytuj] Administracja

Wałcz ma status gminy miejskiej – mieszkańcy terenów wiejskich wokół Wałcza tworzą odrębny samorząd (gmina Wałcz). Mieszkańcy Wałcza wybierają do swojej Rady Miejskiej 21 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz jest ratusz na Placu Wolności.

Burmistrzowie Wałcza:

• Władysław Polcyn (1990 – lipiec 1994)
• Zdzisław Józef Tuderek (od 1994 r.)

Miasto jest także siedzibą władz powiatowych. Starostwo wałeckie mieści się na ul. Dąbrowskiego.

Posłowie do Sejmu RP posiadający biura poselskie w mieście: Marian Goliński (PiS), Czesław Hoc (PiS), Stanisław Wziątek (SLD), Paweł Suski (PO).

Senator posiadający biuro senatorskie w mieście: Piotr Zientarski (PO).

[edytuj] Współpraca samorządowa

• Bad Essen
• Kyritz
• Werne
• powiat Demmin
• powiat Osnabrück

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Serwis Informacyjny Miasta Wałcz
• Wałcz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich

p • d • e Miasta województwa zachodniopomorskiego Miasta powiatowe Białogard • Choszczno • Drawsko Pomorskie • Goleniów • Gryfice • Gryfino • Kamień Pomorski • Kołobrzeg • Koszalin • Łobez • Myślibórz • Police • Pyrzyce • Sławno • Stargard Szczeciński • Szczecin • Szczecinek • Świdwin • Świnoujście • Wałcz  Miasta gminne Barlinek • Barwice • Biały Bór • Bobolice • Borne Sulinowo • Cedynia • Chociwel • Chojna • Czaplinek • Człopa • Darłowo • Dębno • Dobra Nowogardzka • Dobrzany • Drawno • Dziwnów • Golczewo • Ińsko • Kalisz Pomorski • Karlino • Lipiany • Maszewo • Mieszkowice • Międzyzdroje • Mirosławiec • Moryń • Nowe Warpno • Nowogard • Pełczyce • Płoty • Polanów • Połczyn-Zdrój • Recz • Resko • Sianów • Suchań • Trzcińsko-Zdrój • Trzebiatów • Tuczno • Węgorzyno • Wolin • Złocieniec

Prokurator chce kary w zawieszeniu dla aktora Zbigniewa B.

Kary roku więzienia w zawieszeniu na trzy lata oraz grzywny chce prokuratura dla znanego aktora Zbigniewa B., oskarżonego o nakłanianie do poświadczenia nieprawdy przy zdawaniu egzaminu na prawo jazdy.

Sikorski proponuje muzeum stosunków polsko-niemieckich (krótka)

Szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski zaproponował w piątek w Berlinie stworzenie muzeum stosunków polsko-niemieckich. Według niego Polska i Niemcy powinny być prekursorami procesu tworzenia "wspólnej świadomości historycznej Europy".

Chopin będzie patronem wygonu

Brudny plac, zabudowany obrzydliwymi budami ma nosić imię Fryderyka Chopina. PO i PiS są zachwycone, protestują internauci i lewica. W obronie pl. Defilad można nawet podpisać petycję.

Bony na prawnika i zmierzch radców prawnych

O bonach na pomoc prawną oraz planowanym połączeniu zawodów adwokata i radcy prawnego mówił podczas piątkowej konferencji prawniczej na Uniwersytecie Wrocławskim minister sprawiedliwości Zbigniew Ćwiąkalski.

Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" na Niesiołowskiego

Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" szefa PiS Jarosława Kaczyńskiego na wicemarszałka Stefana Niesiołowskiego. Sprzeciwił się marszałek Krzysztof Putra z PiS.

Tusk spotka się z Dalajlamą. A z Sarkozym?

Premier Donald Tusk spotka się jutro z Dalajlamą - dowiedziało się Radio TOK FM. Do rozmowy przywódców ma dojść tuż po południu w gdańskiej Filharmonii Bałtyckiej. Informację potwierdza Centrum Informacyjne Rządu. Nie wiadomo jeszcze, czy dojdzie do zapowiadanego spotkania Dalajlamy z prezydentem Francji.

Polscy pracownicy hotelu na Cyprze są pewni winy Karskiego i Zbonikowskiego

Polscy pracownicy z hotelu Le Meridien na Cyprze nie mają wątpliwości - to parlamentarzyści Karski i Zbonikowski są winni zepsucia dwóch pojazdów golfowych. Według nich właściciel jest zbyt bogatym człowiekiem, by szukać zarobku poprzez odszkodowanie.

Lech Kaczyński w Azji - Słońce Peru II?

Po siedmiu dniach azjatyckiej podróży Lecha Kaczyńskiego wiemy już, że zepsuł się jego samolot, a podczas lądowania w Seulu wpadł w turbulencje. Pamiętamy, że założenie kimona zajęło prezydentowej pół godziny. Nie wiemy natomiast, co Lech Kaczyński uzyskał dla Polski. Sprawdziliśmy dziś, co prezydent załatwił w Azji. A raczej - czego nie załatwił.

Dalajlama: wiele zawdzięczam Polsce i Polakom

- Mało kto to wie, ale gdy w latach 50-tych znalazłem się na uchodźstwie poznałem dwoje wspaniałych Polaków. Byli dużo starsi ode mnie. Ta kobieta Polka była wtedy dla mnie jak przybrana matka, to dzięki niej zostałem wegetarianinem - opowiadał dziś w Gdańsku Dalajlama. Mówił też o wdzięczności za "Solidarność", Okrągły Stół i "polską determinację i siłę woli".

Nowy Targ: wybuch gazu, dwie osoby nie żyją

Dwie osoby zginęły, a trzy są ciężko ranne. To wynik zawalenia się domu jednorodzinnego przy ulicy Waksmundzkiej w Nowym Targu. Przyczyny wybuchu gazu nie są na razie znane.