Waluty i ceny w Europie w XVIII wieku
Z Wikipedii
W Europie XVIII wieku były w obiegu różne waluty. Z ich wymienialnością zwykle nie było problemów. Wzajemne relacje kursu monet nie ulegały bardzo gwałtownym zmianom. Wielkim problemem gospodarki XVIII stulecia był powszechny brak pieniądza na rynku. W rezultacie w wielu krajach używano obcej waluty. Monety austriackie i hiszpańskie krążyły w Imperium Osmańskim. Hiszpańskie dalero (talar) z nadbitą wartością 4 szylingów i 9 pensów były popularnym środkiem płatniczym w Szkocji w drugiej połowie XVIII wieku [1].
[edytuj] Waluty europejskie
[edytuj] Imperium Habsburgów w XVIII wieku
- W 1790 roku w Austrii głównymi jednostkami monetarnymi były floren i gulden. Obie miały tę samą wartość, a ich nazwy były w zasadzie synonimiczne.
- floren = 60 grajcarów (czy krajcarów).
- w obiegu były tez złote i srebrne dukaty. 1 dukat wymieniano na 4,5 florena.
- System monetarny Austrii do 1857 r:
- 1 talar (srebrna moneta bita od XV wieku) = 2 guldeny
- 1 gulden = 60 krajcarów (kreuzer)
- 1 kreuzer = 4 fenigi = 8 halerzy
[edytuj] Prusy w XVIII wieku
W Prusach począwszy do połowy XVIII wieku system monetarny oparty był na talarze dzielącym się na grosze. Do 1821 roku istniały dwa równoległe podziały talara:
- 1 talar (Reichstaler)=12 dobrych groszy
- 1 talar=30 srebrnych groszy=360 miedzianych fenigów.
Talar (Reichstaler) był walutą używaną w całej Rzeszy niemieckiej. Ostatecznie po ujednoliceniu w 1821 roku pozostał tylko podział na 30 srebrnych groszy, który został wyparty w 1871 roku przez markę niemiecką.
- Walutą pruska był też fryderyk (Friedrichsdor - Friedrich d'or).
- W Berlinie, Frankfurcie i innych miastach niemieckich można było płacić Friedrichsdorami i Karolinami.
- Friedrich d'or bity w latach 1741-1855 był odpowiednikiem hiszpańskiego Pistola z XVII wieku. Jeden osiemnastowieczny "fryderyk ze złota" równał się 5 talarom.
- kurs z ok. 1790 wynosił 1 Friedrichsdor = 1 karolin = 11 florenów austriackich.
[edytuj] Bawaria w XVIII wieku
Karolin był bawarską złotą monetą, którą nakazał bić książę Bawarii Karol Albert w roku 1726 na wzór francuskiego luidora. Jego wartość oceniano nieco niżej niż luidora, czyli na wartość 10 guldenów (luidora na 11 guldenów). Zebranie Reichsmünztag z roku 1738 oceniło jego wartość na 8 guldenów i 5 krajcarów, lecz podczas wojny siedmioletniej wzrosła do 11 guldenów w roku 1763.
[edytuj] Niemcy Południowe
- Palatynat używał własnych Karolinów od roku 1740. Moneta ta szybko stała się środkiem płatniczym w całych południowych Niemczech i warta była 3 złote guldeny = 11 normalnych guldenów. Księstwa Hesja-Darmstadt, Palatynatu, Kolonii i Wurtemberdii naśladowały wzór karolina bawarskiego.
- W niektórych miastach zachodnich Niemiec mona było też płacić pruskimi Friedrichsdorami.
[edytuj] Italia w XVIII wieku
- We Włoszech w użyciu były złote monety zwane gigliati warte tyle co dukaty (Kurs z ok. roku 1790: 1 gigliati = 1 dukat = 4,5 florena).
- Republika Wenecka używała dukatów, waluty, którą Wenecjanie sami wynaleźli w średniowieczu.
[edytuj] Francja w XVIII wieku
- We Francji używano luidorów (Kurs z ok. roku 1790: 1 luidor = 1 friedrichsdor = 1 karolin = 11 florenów ), liwrów (1 luidor = 48 liwrów) i sou (1 liwr = 20 sous).
- livre (fr. "funt")
- Stosunek sou do liwra był podobny jak relacja małej złotej monety starożytnej - solidu do funta rzymskiego. Słowo "sou" pochodzi od solidu (fr: sol).
- Sou utrzymało się we Francji do ok. 1940 (!) roku.
[edytuj] Wielka Brytania w XVIII wieku
- W osiemnastowiecznej Wielkiej Brytanii główną walutą był Funt szterling.
- W latach 1663 do 1813 bita była złota Gwinea. Początkowo była równa 20 szylingom (shillings), później 21 szylingom.
- Szyling był walutą Wielkiej Brytanii do czasu reformy monetarnej (15 lutego 1971). Równał się 1/20 funta szterlinga, a sam dzielił się na 12 pensów.
- 1 funt szterling = 20 szylingów = 240 pensów.
- Kurs z ok. roku 1790: 1 Funt szterling = 10 florenów).
[edytuj] Szwecja w XVIII wieku
- Riksdaler - talar szwedzki wprowadzony w 1534 roku pod nazwą daler, a od 1604 roku bity pod nazwą riksdaler. W latach 1777 - 1873 był podstawową walutą Szwecji. Także dzisiaj nazwa ta potocznie oznacza koronę szwedzką.
- Wartością obrachunkową odpowiadającą Riksdalerowi było w (zależności od okresu) 4-6 Marek. W chwili wprowadzenia w XVI wieku (1534) wartość dalera wynosiła 3 marki, 24 öre lub 144 fenigi.
- Karol IX Waza kazał bić Karoliny jako złotą monetę (1604-1611). Warta była wtedy 16 Marek lub 4 Riksdalery. Późniejszy (z lat 1660-1697) srebrny karolin wart był 2 Marki lub 16 Öre, potem zaś tylko 1,3 Marek. Gdy panował Adolf Fryderyk (1751-1771) nazywano je też "Adolphinami"
[edytuj] Hiszpania Burbonów
- W Hiszpanii XVIII wieku podstawowa jednostką monetarną było maravedí
- standardowa moneta srebrna real = 34 maravedís.
- tzw. real de a ocho = aż 272 maravedís
- dukat, który w XVI wieku był jeszcze monetą, a od XVII tylko jednostką obrachunkową. = 375 maravedís.
- Hiszpańskie złote escudo było standardowa monetą złotą wartą 450 maravedís.
- peseta (peso) była to moneta, w której obliczano wartość sprowadzanych z Ameryki Płd. skarbów; istniało w dwóch rodzajach: peso de mina zanikło właściwie już z końcem XVII wieku (warte było 450 maravedís. W XVIII wieku dominowało peso fuerte ("mocna peseta") peso de a ocho reales równe 272 maravedís czyli realowi de a ocho.
- vellon był małą monetą miedzianą.
- lliura był to funt, który używała Katalonia. 1 Lliura = 10 realów (10 × 34 = 340 maravedís), lub nieco mniej niż dukat [2].
- w obiegu był też (przede wszystkim w koloniach) dalero (hiszpański talar=dolar). Hiszpańskie dalero z nadbitą wartością 4 szylingów i 9 pensów były popularnym środkiem płatniczym w Szkocji w drugiej połowie XVIII wieku [3].
[edytuj] Portugalia w XVIII wieku
- w 1380 podstawową jednostką monetarną w Portugalii został srebrny portugalski real = 120 dinheiros. Od XVI wieku zaczęto bić reale również z miedzi.
[edytuj] Polska w XVIII wieku
- Od XVI wieku do 1918 grosz polski = 1/30 złotego polskiego. Stosunek ten ustabilizował się po reformie monetarnej króla Stanisława Augusta. Od 1752 grosze polskie bito w miedzi.
- Szóstak była to srebrna moneta równa 6 groszom bita w Polsce i na Litwie w latach 1528–1765.
- Do XVII wieku złoty pełnił funkcję jedynie jednostki obrachunkowej.
[edytuj] Wzajemny stosunek wartości walut europejskich ok. 1790 roku
- 1 Friedrich d'or = 1 luidor (48 liwrów) = 1 karolin palatynacki, to równowartość:
- 5 talarów austriackich (Reichstaler)/Riksdalerów szwedzkich, to równowartość:
- 11 florenów/guldenów, to równowartość:
- 2,444 dukata/gigliati, to równowartość:
- 1,1 funta szterlinga.
[edytuj] Porównanie siły nabywczej walut z ok. 1790 roku z dolarem z ok. 1990 roku
- 1 floren z 1790 r. = 16,5 $ z 1990 r.
- 1 Funt szterling z 1790 r. = 165 $ z 1990 r.
- 1 luidor/friedrich d'or/karolin z 1790 r. = 181,5 $ z 1990 r.
- 1 talar/dalero/riksdaler z 1790 r. = ok. 36,2 $ z 1990 r.
- 1 liwr z 1790 r. = 3,77 $ z 1990 r.
- 1 dolar amerykański z 1774 roku (przed 1785 rokiem waluta nieoficjalna) = 11,11 dolara z 1989 roku, dolar z 1780 = 6,25 dolara z 1989, a dolar z 1790 = 9,09 dolara z 1989 roku. [1], a więc choć był z nazwy talarem (dolar=talar=daler=dalero) to musiał mieć w 1790 roku wartość ponad trzykrotnie mniejszą niż np. riskdaler szwedzki (mimo że USA cierpiały na deflację, ale ich prestiż międzynarodowy był wtedy mizerny). Za 1 luidora można by w 1790 roku dostać 20 ówczesnych dolarów, a za funta 18 dolarów.
[edytuj] Zarobki
[edytuj] Hanower
- W 1709 roku Jerzy I Hanowerski, elektor Hanoweru, nadał Georgowi Friedrichowi Händlowi pensję w wysokości 1000 talarów rocznie.
[edytuj] Londyn
- W 1713 roku królowa Anna Stuart przyznała Georgowi Friedrichowi Händlowi dożywotnią pensję w wysokości 200 funtów rocznie.
- Joseph Haydn w ciągu czterech sezonów w Londynie (1791-1795) zarobił 2400 funtów szterlingów = 24 000 florenów (odpowiednik ok. 400 000 dolarów z 1990). Rok 1791 przyniósł mu 5883 floreny.
- Arystokrata Fitzwilliam Darcy z powieści Jane Austen Duma i uprzedzenie miał 10 000 funtów szterlingów dochodu rocznie, kpt. Quinn z "Barrego Lyndona" miał 5000.
[edytuj] Paryż
- Wielka Encyklopedia Francuska (25 tys. kompletów po 28 tomów) - sprzedaż l'Encyclopédie przyniosła 2,5 mln liwrów zysku (co odpowiada wartości ok. 30 mln $ obecnie).
- Jean Le Rond d'Alembert, przystępując do współpracy z encyklopedystami, miał wg kontraktu otrzymać 500 liwrów wynagrodzenia od każdego tomu.
- Subskrypcja (na dziesięć początkowo zakładanych tomów), której termin upływał 1 maja 1751 roku, wynosiła; 60 liwrów za tom 1 i 2, 24 za każdy następny i 40 za dwa tomy plansz. Łącznie całość miała wynosić 280 liwrów, zaś w wolnej sprzedaży 372 liwry.
- źródło: Zofia Libiszowska, Francja Encyklopedystów, Warszawa 1973, ss. 276-277 i 292.
[edytuj] Salzburg
- Roczna pensja Mozarta w Salzburgu (po 1778 roku) wynosiła 450 florenów (100 dukatów = 7425 dolarów z 1990 roku).
[edytuj] Wiedeń
- Organista Leopold Hoffmann z wiedeńskiej katedry św. Szczepana zarabiał 2000 florenów rocznie.
- Kapelmistrz cesarski Antonio Salieri zarabiał w 1790 roku 1200 florenów rocznie.
- U szczytu swej sławy (w roku 1787) śpiewaczka Nancy Storace pobierała od cesarza Józefa II 4500 florenów rocznie (na ceny z ok. 1990 - ok. 77 500 $).
- Bibliotekarz biblioteki cesarskiej Gottfried van Swieten zarabiał, poza licznymi apanażami i przywilejami, 8000 florenów rocznie.
- Książę Esterhazy zarobił w roku 1762 1 milion florenów netto.
- Skomponowanie dużej pełnospektaklowej opery przynosiło w 1790 zwykle ok. 100 florenów. Za Così fan tutte Mozart dostał wyjątkowo dużo, bo 200 florenów.
- W płodnym dla niego roku 1791 Mozart zarobił 5763 floreny (pensje, honoraria i pożyczki).
[edytuj] Ceny towarów i usług
[edytuj] Amsterdam
- W roku 1800 pisarz Cornelis van der Aa wydał antyrewolucyjny prospekt, co kosztowało go 150 guldenów.
[edytuj] Paryż
- W maju 1785 roku ambasador USA Thomas Jefferson wynajął Hotel de Langeac jako swą przyszłą siedzibę, za sumę 7500 liwrów rocznie.
[edytuj] Londyn
- W styczniu 1731 roku egzemplarz gazety comiesięcznej Gentleman's Magazine kosztował 6 pensów.
- w maju 1792 za zwykłe miejsce w Covent Garden Theatre trzeba było zapłacić tyle co za całą lożę w wiedeńskim Burgtheater.
[edytuj] Wiedeń
- W 1780 roku z okazji koronacji Józefa II Karl Ditters von Dittersdorf kupił dwa wykwintne ubrania za 700 florenów (ok. 11 550 $ z lat 1990).
- W 1785 średnia wiedeńska rodzina z trojgiem dzieci i służbą potrzebowała, żyjąc na średnim poziomie, ok. 400-500 florenów rocznie.
- 16 kwietnia Loża w Burgtheater kosztowała 4 floreny 30 grajcarów. Najlepsze miejsce na parterze 1 floren i 25 grajcarów.
- ceny towarów w Wiedniu ok. 1790 roku:
- proste męskie ubranie - 30-50 florenów
- wytworna suknia - od ok. 100 florenów
- para jedwabnych pończoch męskich - 5 florenów.
[edytuj] Polska
- W 1719 roku w Kaliszu maksymalna cena urzędowa na chleb pszenny wynosiła 3 grosze , na chleb żytni 2 grosze , a na garniec (3,75 l) piwa jęczmiennego 7 groszy i 1 szeląga.
[edytuj] Rachunki państwowe
[edytuj] Francja
- W roku 1753 francuski dług państwowy tylko w papierach wartościowych (mniej niż połowa ogólnego długu) wynosił ponad 1 360 000 000 liwrów. Przy nieznacznej inflacji ogólny dług państwowy w roku 1764 wynosił 2 350 000 000 liwrów. Ta druga wartość wyrażona w funtach brytyjskich wynosiłaby (1 funt = ok. 43,6 liwra) ok. 538 999 083 funtów, co biorąc pod uwagę ponad dwukrotnie liczniejszą ówczesną populację Francji, oznaczałoby, że per capita dług francuski państwowy byłby mniejszy niż np. dług brytyjski z 1783 roku. Dług brytyjski był jednak lepiej obsługiwany przez państwo i Bank of England.
- źródło: Jeremy Black, Europa XVIII wieku, PIW Warszawa 1997, s. 360.
[edytuj] Wielka Brytania
- Gdy trwała wojna siedmioletnia (1756-1763), rząd brytyjski wydał na nią 83 000 000 funtów, z czego ok. 37% pochodziło z pożyczek.
- W roku 1765 władze brytyjskie kupiły od księcia Altholl suwerenność Wyspy Man za 70 000 funtów i roczną pensję.
- Roczne publiczne wydatki brytyjskie to: 10 400 000 funtów w roku 1775 i 29 300 000 funtów w 1783. W latach 1776-1783 wydano łącznie 114 600 000 funtów.
- W 1775 brytyjski dług publiczny wynosił 127 000 000 funtów, a w roku 1783 - 232 000 000 funtów.
[edytuj] Dania
- W roku 1765 holenderski dom handlowy Clifford zaaranżował 10 mln guldenów pożyczki dla Korony Duńskiej.
[edytuj] Szwecja
- W roku 1701 Karol XII pożyczył od władz Republiki Zjednoczonych Prowincji 750 000 florenów pod zastaw opłat portowych z portu Ryga.
[edytuj] Rosja
- W roku 1763 dochody z pogłównego dały Rosji 6 000 000 rubli, a w latach 1784-1793 już przeciętnie 21-23 mln na rok.
- źródło: Jeremy Black, Europa XVIII wieku, PIW Warszawa 1997, ss. 414-430.
[edytuj] Źródła
- Wolfgang Amadeus Mozart, Listy, Warszawa PWN 1991,s. 11-14.
- John Lynch, Boubon Spain, Oxford 1989.
- Jeremy Black, Europa XVIII wieku, PIW Warszawa 1997,s. 282.
- Zofia Libiszowska, Francja Encyklopedystów, Warszawa 1973, s. 276-277 i 292.
- Zofia Libiszowska, Jefferson, Ossolineum 1984, s. 136-137.
- muenzen-lexikon
- http://www.giacomo-casanova.de/catour1.htm
Przypisy
| Prokurator chce kary w zawieszeniu dla aktora Zbigniewa B. |
Kary roku więzienia w zawieszeniu na trzy lata oraz grzywny chce prokuratura dla znanego aktora Zbigniewa B., oskarżonego o nakłanianie do poświadczenia nieprawdy przy zdawaniu egzaminu na prawo jazdy. |
| Sikorski proponuje muzeum stosunków polsko-niemieckich |
Szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski zaproponował w piątek w Berlinie stworzenie muzeum stosunków polsko-niemieckich. Według niego Polska i Niemcy powinny być prekursorami procesu tworzenia "wspólnej świadomości historycznej Europy". |
| Chopin będzie patronem wygonu |
Brudny plac, zabudowany obrzydliwymi budami ma nosić imię Fryderyka Chopina. PO i PiS są zachwycone, protestują internauci i lewica. W obronie pl. Defilad można nawet podpisać petycję. |
| Bony na prawnika i zmierzch radców prawnych |
O bonach na pomoc prawną oraz planowanym połączeniu zawodów adwokata i radcy prawnego mówił podczas piątkowej konferencji prawniczej na Uniwersytecie Wrocławskim minister sprawiedliwości Zbigniew Ćwiąkalski. |
| Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" na Niesiołowskiego |
Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" szefa PiS Jarosława Kaczyńskiego na wicemarszałka Stefana Niesiołowskiego. Sprzeciwił się marszałek Krzysztof Putra z PiS. |
| Tusk spotka się z Dalajlamą. A z Sarkozym? |
Premier Donald Tusk spotka się jutro z Dalajlamą - dowiedziało się Radio TOK FM. Do rozmowy przywódców ma dojść tuż po południu w gdańskiej Filharmonii Bałtyckiej. Informację potwierdza Centrum Informacyjne Rządu. Nie wiadomo jeszcze, czy dojdzie do zapowiadanego spotkania Dalajlamy z prezydentem Francji. |
| Polscy pracownicy hotelu na Cyprze są pewni winy Karskiego i Zbonikowskiego |
Polscy pracownicy z hotelu Le Meridien na Cyprze nie mają wątpliwości - to parlamentarzyści Karski i Zbonikowski są winni zepsucia dwóch pojazdów golfowych. Według nich właściciel jest zbyt bogatym człowiekiem, by szukać zarobku poprzez odszkodowanie. |
| Lech Kaczyński w Azji - Słońce Peru II? |
Po siedmiu dniach azjatyckiej podróży Lecha Kaczyńskiego wiemy, że zepsuł się jego samolot, a podczas lądowania w Seulu wpadł w turbulencje. Pamiętamy, że założenie kimona zajęło prezydentowej pół godziny. Nie wiemy natomiast, co Lech Kaczyński uzyskał dla Polski. Sprawdziliśmy dziś, co prezydent załatwił w Azji. A raczej - czego nie załatwił. |
| Dalajlama: wiele zawdzięczam Polsce i Polakom |
- Mało kto to wie, ale gdy w latach 50-tych znalazłem się na uchodźstwie poznałem dwoje wspaniałych Polaków. Byli dużo starsi ode mnie. Ta kobieta Polka była wtedy dla mnie jak przybrana matka, to dzięki niej zostałem wegetarianinem - opowiadał dziś w Gdańsku Dalajlama. Mówił też o wdzięczności za "Solidarność", Okrągły Stół i "polską determinację i siłę woli". |
| Nowy Targ: wybuch gazu, dwie osoby nie żyją |
Dwie osoby zginęły, a trzy są ciężko ranne. To wynik zawalenia się domu jednorodzinnego przy ulicy Waksmundzkiej w Nowym Targu. Przyczyny wybuchu gazu nie są na razie znane. |
