Wedanta
Z Wikipedii
Wedanta ( dewanagari वेदान्त , trl. vedānta, zwieńczenie wiedzy ) – jeden z nurtów klasycznej filozofii indyjskiej, zaliczany do tzw. sześciu ortodoksyjnych systemów (sad-darśana), opierający się na interpretacji myśli Upaniszad oraz Bhagawadgity w świetle Wedantasutry autorstwa Badarajany.
Wedanta nie jest całkowicie spójnym systemem filozoficznym, ale nurtem obejmującym wiele systemów, spośród których jedne były monistyczne (jak różne kierunki adwajty), inne pluralistyczne monizujące (jak wisisztadwajta Ramanudźi), inne skrajnie pluralistyczne (jak dwajta Madhwy). Niekiedy (niesłusznie) utożsamia się wedantę z jednym z jej kierunków, adwajtą.
Niektórzy współcześni myśliciele - indyjscy i zachodni (np. Paul Deussen, Rabindranath Tagore, Max Müller, Śri Aurobindo, Paul Carus, część przedstawicieli nurtu New Age) - utożsamiają wedantę, a zwłaszcza adwajtę, z filozofią wieczystą (philosophia perennis).
Spis treści |
[edytuj] Etymologia
Słowo wedanta jest zbitkiem słów weda i anta (koniec). I oznacza dosłownie "zakończenie (lub zwieńczenie) Wed". Termin ten odnosi się także do końcowych części Wed, składających się z filozoficznych spekulacji - Upaniszad.
[edytuj] Źródła myśli wedantyjskiej
Trzy teksty na których opiera się wedanta:
- Brahmasutry (Wedantasutry) - tekst uznawany za święty wyłącznie przez wedantystów, wyróżniający ją od innych kierunków myśli.
- Upaniszady - tekst uznawany za święty przez praktycznie każdego hinduistę
- Bhagawadgita - jeden z niewielu tekstów łączących praktycznie wszystkich hinduistów, jedno z głównych źródeł wiary dla wielu.
Określane są wspólnie mianem Praśtana-Trai.
Niektórzy wielcy filozofowie wedantyjscy inspirowali swą myśl dodatkowo innymi źródłami jak np. Bhagawatapurana.
[edytuj] Historia
Korzenie doktryn wedantyjskich sięgają już czasów Upaniszad, a nawet wcześniejszych tekstów wedyjsckich. Wedanta jako wyraźny odrębny kierunek powstała w czasie nieznanym, w IV lub VI wieku p.n.e. Założycielem tej szkoły był Badarajana, który spisał Brahmasutry. Wyłożył w niej doktryny wedanty. Jego dzieło było jednak niezwykle niezrozumiałe, co doprowadziło to rozwoju wedanty i jej podszkół.
Kolejnym wielkim filozofem wedantyjskim był Gaudapada, autor dzieła Karika, stanowiącego komentarz do Mandukja-upaniszady.
Najprawdopodobniej w ósmym wieku przypadł jednak prawdziwy rozkwit wedanty. Wówczas Adi Śankara (uczeń Gowindy Bhagawatpady - ucznia Gaudapady) założył jej główny system - adwajtę. Prowadził intensywną działalność misjonarską co doprowadziło do rozpowszechnienie jej po całych Indiach w miejsce innych dotychczas popularnych systemów takich jak np. nurty buddyzmu czy sankhja.
Popularność Adwajty nieco spadła na południu Indii w XI i XII w. na rzecz Wiśisztadwajty, głoszonej prez Ramanudźę. Wpływ Śankary zaznaczył się głównie w filozofii, natomiast Ramanudźy w religii.
W Indiach południowych w XIII w. popularność Adwajty i Wiśisztadwajty osłabił także Madhwa - twórca Dwajty.
W późniejszym średniowieczu powstały także inne systemy wedantyjskie, stanowiące syntezy i modyfikacje systemów dawniejszych: Dwajtadwajta założona przez Nimbarkę w Indiach południowych oraz Śuddhadwajta (Wallabha) i Aćinta Bhedabheda (Ćajtanja Mahaprabhu), które zostały założone w Indiach północno-zachodnich.
Od końca osiemnastego wieku wedanta (szczególnie Adwajta) cieszy się rosnącą popularnością na Zachodzie. Ma to związek m.in. z działalnością mistrzów duchowych, organizacji hinduistycznych i ich zwolenników takich jak: Ramakryszna, Swami Wiwekananda, Ramana Mahariszi, Nisgardatta Maharadź, Paramahansa Jogananda (Self-Realization Fellowship), Sathya Sai Baba, Śirdi Sai Baba, Bhaktiwedanta Swami Prabhupada (Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny).
[edytuj] Nurty i szkoły
[edytuj] Adwajta
Zobacz więcej w osobnym artykule: Adwajta Wedanta.
Doktrynę adwajty stworzył i skodyfikował Adi Śankara, choć opiera się ona na naukach, których otrzymał od swego mistrza Gowindy Bhagawatpady, a także na filozofii jego nauczyciela - Gaudapady.
Główną tezą Adwajta Wedanty jest całkowita jedność atmana (prawdziwej jaźni każdej żywej istoty) i Brahmana (Absolutu, Boga). Śankara uważał, że prawdziwą naturą każdego jest Brahman, jednak wszechświat, który jest mają uniemożliwia istotom dostrzeżenie tego. Poznanie prawdziwej natury można uzyskać poprzez zdobywanie wiedzy duchowej (dźńana), intensywną medytację nad własną naturą; poznanie Brahmana jest równorzędne z zespoleniem się z nim i uświadomieniem sobie prawdy o nierzeczywistości świata.
Według Śankary, w chwili uświadomienia sobie własnej brahmanicznej natury wszechświat jaki dotychczas widzieliśmy ulega unieważnieniu (badha), uważamy go za nierzeczywisty, podobnie jak w chwili przebudzania uważamy nasze sny za nierzeczywiste. Śankara uważał, że istnieją trzy poziomy rzeczywistości:
- Istnienie pozorne - sny, halucynacje itp.
- Istnienie empiryczne - świat który dostrzegamy na jawie
- Istnienie absolutne - Brahman; Śankara podkreślał, że nie ma istnienia wyższego od Brahmana
Brahman jest uważany przez Śankarę za istotę najwyższą, bezforemną podtrzymującą wszechświat. Można go jednak przedstawić symbolicznie, co ma duże znaczenie przy kulcie religijnym, co (w hinduizmie) jest często praktykowane.
[edytuj] Wisisztadwajta
System wisisztadwajta został stworzony w Indiach południowych przez Ramanudźę, który żył w jedenastym i dwunastym wieku ery chrześcijańskiej. Wywodził się z wisznuizmu. Wisisztadwajta stanowiła "zmodyfikowany monizm", zmodyfikowaną formę adwajty Adi Śankary. Ramanudźa kładł nacisk na Brahmana (nazywanego przez niego Wisznu) jako Boga osobowego, pełnego łaski i miłości wobec swych bhaktów. Według Ramanudźy rzeczywistość była jedna, jednak miała trzy aspekty: Brahman, materia i dusze. Ostatnie dwa były zależne od pierwszej oraz pierwsza była zależna od ostatniej. Ramanudźa odrzucił także twierdzenie o nierzeczywistości materii.
Ramanudźa uznał wiedzę duchową i czynności rytualne za skuteczne sposoby osiągnięcia zbawienia, jednak jego zdaniem najlepsze było oddanie się Bogu lub/i poddanie mu duszy (prapatti).
Ramanudźa był jednym z kilku wybitnych średniowiecznych teologów wisznuickich, którzy udzielili bhaktyzmowi podbudowy filozoficznej.
[edytuj] Dwajta
System dwajty stworzył Madhwa Anandatirtha w XIII wieku. Rozwinął koncepcje Ramanudźy odchodząc całkowicie od monizmu. Podobnie jak Ramanudźa głosił realność trzech różnych kategorii: Boga, dusz i materii, jednak według Madhwy były to byty odrębne, natomiast Ramanudźa uważał, że tworzyły razem jedną rzeczywistość. Madhwa odrzucił doktryny Upaniszad o jedności Jaźni i Boga, interpretując je jako metafory. Madhwa uważał, że zbawienia dostępują dobre i szlachetne dusze przez łaskę Wisznu. Twórca Dwajta Wedanty wprowadził także kompletnie obcą hinduizmowi ideę wiecznego potępienia, na co mieli jego zdaniem zostać skazani niegodziwcy. Zwyczajne dusze zdaniem Madhwy podlegały po prostu transmigracji.
Madhwa w swojej teologii szczególną uwagę poświęca Waju (dewie wiatru) jako aspektowi Boga aktywnemu w przyrodzie. Podobieństwa Waju do chrześcijańskiego Ducha Świętego, obca hinduizmowi doktryna wiecznego potępienia, dualizm są argumentami popierającymi hipotezę, że Madhwa znajdował się pod wpływem osady chrześcijańskiej w Malabarze.
[edytuj] Dwajtadwajta
System dwajtadwajty (dualistycznego monizmu) stworzył Nimbarka (teorie na temat dat jego życia są bardzo różne). Zgodnie z tym systemem Brahman jest najwyższym bytem, Absolutem, pełnym łaski, miłości i szczęścia. Dochodzi się do niego poprzez łaskę i oddanie się mu. Dusze i wszechświat są emanacją Brahmana, są przez niego powstrzymywane i całkowicie od niego zależne. Są jednocześnie tym samym co Brahman i różne od niego. Aby opisać stosunek między nimi używa się analogii np. Brahman jest jak Słońce, a dusze i wszechświat jak jego promienie.
[edytuj] Śuddhadwajta
System śuddhadwajty (czystego monizmu) stworzył Wallabha w czternastym i piętnastym wieku. Jest on bardzo podobny do adwajty Śankary; wywodzi się z tradycji wisznuickiej. Jedyna różnica polega na tym, że śuddhadwajta nie uznaje świata za nierzeczywisty, lecz za przejaw Brahmana. Według Wallabhy wszechobecny, wszechmocny, wszechwiedzący Brahman jest jedyną prawdziwą istotą. Świat to jego przejaw, a dusze to jego części. Prawdziwą naturą każdej duszy jest Brahman. Wallabha kładł bardzo silny nacisk na oddanie się Bogu i jego łaskę jako drogę do niego.
[edytuj] Aćinta Bhedabheda
System ten stworzył Ćajtanja Mahaprabhu w szesnastym wieku. Uważał on Brahmana (Wisznu) za wszechprzenikającego Boga, pełnego łaski i miłości oraz za jedyną istotę. Kładł nacisk na silne oddanie Bogu, szczególnie poprzez śpiew religijny. System Ćajtanji jest jednocześnie dualistyczny i monistyczny, podobnie jak system Nimbarki. Z dwajtadwajty właśnie zaczerpnął Ćajtanja doktryny o stosunku pomiędzy Brahmanem a duszami i materią.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Arthur L. Basham Indie, wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy 1964
- Wielka historia świata tom V, wyd. Oxford Educational sp. z.o.o. 2005 ISBN 83-7425-030-5
- Swami Śiwananda All About Hinduism, wersja internetowa
| Prokurator chce kary w zawieszeniu dla aktora Zbigniewa B. |
Kary roku więzienia w zawieszeniu na trzy lata oraz grzywny chce prokuratura dla znanego aktora Zbigniewa B., oskarżonego o nakłanianie do poświadczenia nieprawdy przy zdawaniu egzaminu na prawo jazdy. |
| Sikorski proponuje muzeum stosunków polsko-niemieckich (krótka) |
Szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski zaproponował w piątek w Berlinie stworzenie muzeum stosunków polsko-niemieckich. Według niego Polska i Niemcy powinny być prekursorami procesu tworzenia "wspólnej świadomości historycznej Europy". |
| Chopin będzie patronem wygonu |
Brudny plac, zabudowany obrzydliwymi budami ma nosić imię Fryderyka Chopina. PO i PiS są zachwycone, protestują internauci i lewica. W obronie pl. Defilad można nawet podpisać petycję. |
| Bony na prawnika i zmierzch radców prawnych |
O bonach na pomoc prawną oraz planowanym połączeniu zawodów adwokata i radcy prawnego mówił podczas piątkowej konferencji prawniczej na Uniwersytecie Wrocławskim minister sprawiedliwości Zbigniew Ćwiąkalski. |
| Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" na Niesiołowskiego |
Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" szefa PiS Jarosława Kaczyńskiego na wicemarszałka Stefana Niesiołowskiego. Sprzeciwił się marszałek Krzysztof Putra z PiS. |
| Tusk spotka się z Dalajlamą. A z Sarkozym? |
Premier Donald Tusk spotka się jutro z Dalajlamą - dowiedziało się Radio TOK FM. Do rozmowy przywódców ma dojść tuż po południu w gdańskiej Filharmonii Bałtyckiej. Informację potwierdza Centrum Informacyjne Rządu. Nie wiadomo jeszcze, czy dojdzie do zapowiadanego spotkania Dalajlamy z prezydentem Francji. |
| Polscy pracownicy hotelu na Cyprze są pewni winy Karskiego i Zbonikowskiego |
Polscy pracownicy z hotelu Le Meridien na Cyprze nie mają wątpliwości - to parlamentarzyści Karski i Zbonikowski są winni zepsucia dwóch pojazdów golfowych. Według nich właściciel jest zbyt bogatym człowiekiem, by szukać zarobku poprzez odszkodowanie. |
| Lech Kaczyński w Azji - Słońce Peru II? |
Po siedmiu dniach azjatyckiej podróży Lecha Kaczyńskiego wiemy, że zepsuł się jego samolot, a podczas lądowania w Seulu wpadł w turbulencje. Pamiętamy, że założenie kimona zajęło prezydentowej pół godziny. Nie wiemy natomiast, co Lech Kaczyński uzyskał dla Polski. Sprawdziliśmy dziś, co prezydent załatwił w Azji. A raczej - czego nie załatwił. |
| Dalajlama: wiele zawdzięczam Polsce i Polakom |
- Mało kto to wie, ale gdy w latach 50-tych znalazłem się na uchodźstwie poznałem dwoje wspaniałych Polaków. Byli dużo starsi ode mnie. Ta kobieta Polka była wtedy dla mnie jak przybrana matka, to dzięki niej zostałem wegetarianinem - opowiadał dziś w Gdańsku Dalajlama. Mówił też o wdzięczności za "Solidarność", Okrągły Stół i "polską determinację i siłę woli". |
| Nowy Targ: wybuch gazu, dwie osoby nie żyją |
Dwie osoby zginęły, a trzy są ciężko ranne. To wynik zawalenia się domu jednorodzinnego przy ulicy Waksmundzkiej w Nowym Targu. Przyczyny wybuchu gazu nie są na razie znane. |
