Encyclopédie
Z Wikipedii
"Wielka Encyklopedia Francuska" (oryginalny tytuł Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers - encyklopedia albo słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł) – encyklopedia wydawana we Francji w latach 1751-1766, a z późniejszymi suplementami i wydaniami poprawionymi - w 1772, 1777 i 1780. Encyklopedia ta w późniejszych latach doczekała się wielu wydań w tłumaczeniu na inne języki i wydawnictw wzorujących się na niej i z niej korzystających.
W zamierzeniu Encyclopédie miała być kompendium ówczesnej wiedzy z zakresu nauki, sztuki i rzemiosła, a jej twórcy sami za cel zakładali dokonanie "zmiany myślenia". We wprowadzeniu pn. Discours Préliminaire des Éditeurs napisanym przez d'Alemberta w otwarty sposób przedstawiono oświeceniowe ideały. Uważa się, że to monumentalne dzieło stało się jednym ze szczytowych osiągnięć okresu Oświecenia.
Miała ona wielkie znaczenie społeczne, polityczne i kulturowe. Zawarte w niej reformatorskie hasła utorowały drogę rewolucji francuskiej.
Spis treści |
[edytuj] Geneza powstania
W 1726 roku we Francji założono Société des Arts, które opracowało projekt wydania encyklopedii wiedzy i umiejętności, jednak do jego realizacji nie doszło.
Inny, oddzielny projekt wydania encyklopedii obejmującej wiedzę ogólną i użytkową powstał w środowisku masońskim. Co ważne, André Le Breton, jeden z głównych wydawców i inicjatorów Wielkiej Encyklopedii Francuskiej, był od 1729 roku mistrzem paryskiej loży masońskiej.
Po fiasku wydania tłumaczenia angielskiej Cyclopaedii Ephraima Chambersa w dniu 16 października 1747 roku Le Breton podpisał z Diderotem i d'Alembertem umowę na napisanie encyklopedii. W październiku 1750 wydany został prospekt tego wydawnictwa, a pierwszy tom miał ukazać się w lipcu 1751.
We Francji powstał odpowiedni klimat i zapotrzebowanie na wydawnictwa encyklopedyczne obejmujące całość wiedzy, popularne były słowniki i kompendia obejmujące jakiś zakres wiedzy (historyczne, geograficzne itp.). U podłoża stały filozoficzne nurty oświeceniowe i poszerzająca się wiara w postęp, osiągany dzięki rozwojowi nauki. Zauważano ich wartość dla wiedzy jako takiej i praktyczność w codziennym życiu.
[edytuj] Autorzy i redaktorzy
Pierwszym, któremu Andre Le Breton powierzył tworzenie encyklopedii, był francuski matematyk Jean-Paul de Gua de Malves, który z kolei zatrudnił młodych Condillaca, d'Alemberta i Diderota. Po 13 miesiącach z powodu niewłaściwego podejścia Le Breton zwolnił de Malvesa i podpisał umowę z d'Alembertem i Diderotem (16 października 1747). Największy wpływ na kształtowanie treści i ostateczny kształt Wielkiej Encyklopedii Francuskiej miał Denis Diderot. To on dobierał autorów, ustalał zestaw haseł i najczęściej dokonywał ostatecznej redakcji. Zestaw autorów i redaktorów zmieniał się, ale najdłużej Encyklopedią zajmował się Diderot i zapewne jego intelekt i osobowość najbardziej się na niej odcisnęły.
Grupę uczonych i myślicieli uczestniczących w tworzeniu tego dzieła nazwano później encyklopedystami. Byli to:
- Jean le Rond d'Alembert
- Denis Diderot
- André Le Breton - wydawca, autor, zajmował się też redakcją
- Étienne de Condillac
- Louis Jean Daubenton
- Claude Adrien Helvétius (Helwecjusz)
- Paul d'Holbach
- Chevalier de Jaucourt
- Monteskiusz
- Jan Jakub Rousseau
- Anne Robert Jacques Turgot
- Wolter
- François Quesnay
[edytuj] Wielka Encyklopedia Francuska w liczbach
- 50 tomów
- 71819 haseł
- 2880 ilustracji
- 19 tys. stron
- 21 mln słów
[edytuj] Chronologia publikacji WEF[1]
[edytuj] Publikacja kolejnych tomów
| Nr tomu | Hasła | Data |
|---|---|---|
| 1. | A - Azymites | czerwiec 1751 |
| 2. | B - Cézimbra | styczeń 1752 (datowany 1751) |
| 3. | Cha- Consécration | październik 1753 |
| 4. | Conseil - Dizier, Saint | październik 1754 |
| 5. | Do - Esymnete | listopad 1755 |
| 6. | Et - Fne | październik 1756 |
| 7. | Foang- Gythium | listopad 1757 |
| 8. | H - Itzehoa | grudzień 1765 |
| 9. | Ju - Mamira | grudzień 1765 |
| 10. | Mammelle - Myva | grudzień 1765 |
| 11. | N - Parkinsone | grudzień 1765 |
| 12. | Parlement - Potytric | grudzień 1765 |
| 13. | Pomacies - Reggio | grudzień 1765 |
| 14. | Reggio - Semyda | grudzień 1765 |
| 15. | Sen - Tchupriki | grudzień 1765 |
| 16. | Teanum - Vénerie | grudzień 1765 |
| 17. | Vénérien - Zzuéné oraz Articles omis | grudzień 1765 |
[edytuj] Publikacja ilustracji
| Nr tomu | Część | Data |
|---|---|---|
| 1. (18) | 1. część | 1762 |
| 2. (19) | 2. część, 1. partia | 1763 |
| 3. (20) | 2. część, 2. partia | 1763 |
| 4. (21) | 3. część | 1765 |
| 5. (22) | 4. część | 1767 |
| 6. (23) | 5. część/6. tom | 1768 |
| 7. (24) | 6. część/7. tom | 1769 |
| 8. (25) | 7. część/8. tom | 1771 |
| 9. (26) | 8.część/9. tom | 1771 |
| 10. (27) | 9. część/10. tom | 1772 |
| 11. (28) | 10. część/11. tom | 1772 |
[edytuj] Znaczenie
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Ukończenie WEF zajęło 25 lat i mimo trudności, do których należały waśnie między twórcami, cenzura przedrewolucyjnego państwa francuskiego, a nawet zakaz druku, okazała się wielkim sukcesem wydawniczym. W sumie sprzedano ponad 25 tys. kompletów l'Encyclopédie, co przyniosło 2,5 mln liwrów zysku (co odpowiada wartości ok. 30 mln dolarów amerykańskich w 2007).
Wielka Encyklopedia Francuska była pod wpływem angielskiej myśli filozoficznej (Francis Bacon, John Locke). Autorzy prezentowali wiarę w powszechny postęp, który miał być osiągany dzięki rozwojowi naukowemu.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Przypisy
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Wielka Encyklopedia Francuska online na francuskich Wikiźródłach (w wersji tekstowej i jako faksymile oryginału)
| Trąba powietrzna nad Ustką |
Po godzinie 19.30 nad Ustką pojawiła się trąba powietrzna - informują internauci. Jak, relacjonują, trąba nie sięgnęła ziemi. Zniknęła po ok. 15 minutach. |
| TVN pozywa Macierewicza |
Telewizja TVN pozwała b. szefa Komisji Weryfikacyjnej WSI Antoniego Macierewicza. Według stacji Macierewicz w czwartkowym wywiadzie dla "Rzeczpospolitej" naruszył reputację TVN S.A. Telewizja domaga się odwołania zarzutów i 100 tys. zł na cele społeczne. |
| Tusk: Redzikowo - najbezpieczniejsze miejsce w Polsce |
Premier Donald Tusk zapewnił w Redzikowie, że ta miejscowość będzie jednym z najlepiej strzeżonych miejsc w Europie. To właśnie tam będą zainstalowane elementy tarczy antyrakietowej. Później premier pojechał do Słupska, gdzie przekonywał do budowy tarczy mieszkańców regionu. |
| SLD za potępieniem Rosji, ale przeciw sankcjom |
Sojusz Lewicy Demokratycznej opowiada się za potępieniem działań Rosji wobec Gruzji, ale jest przeciwny nakładaniu na nią sankcji - powiedziała na konferencji w Sejmie wiceszefowa SLD Jolanta Szymanek-Deresz. |
| Samochód koziołkował kilka razy a kierowca bez szwanku |
Świadkowie tego wypadku mogli sądzić, że kierowca nie żyje, a w najlepszym wypadku jest ciężko ranny. Jadąca szybko toyota zjechała na pas obok i z całej siły uderzyła w barierki. Siła uderzenia była tak wielka, że wyrzuciło auto na druga stronę jezdni. Tam samochód przekoziołkował kilka razy i zatrzymał się tuż przed nadjeżdżającym z naprzeciwka pojazdem. |
| Związkowcy pod kancelarią premiera: Złodzieje |
Według "Solidarności" ok. 50 tys., a według policji ok. 18 tys. związkowców pomimo deszczu protestowało w stolicy pod hasłem "Godna praca i godna emerytura, to godne życie". Delegacja "S" przekazała szefowi doradców premiera Michałowi Boniemu petycję do rządu. Manifestanci odpalili pod kancelarią premiera petardy, krzyczeli "Złodzieje, złodzieje", "Wszystko ściema, cudów nie ma" i "Solidarność, Solidarność". Jedna osoba została ranna. |
| 28-letni górnik zginął w kopalni "Bielszowice" |
28-letni górnik zmarł w piątek rano w kopalni "Bielszowice" w Rudzie Śląskiej. |
| "Delegacja polska w Brukseli pod przewodnictwem prezydenta" |
Prezydent i premier polecą razem na szczyt do Brukseli. Delegacji będzie przewodniczył prezydent - powiedział po spotkaniu Lecha Kaczyńskiego i Donalda Tuska wiceszef Kancelarii Prezydenta, Piotr Kownacki. - Nie było co do tego żadnych wątpliwości - mówił. Jego słowa potwierdził premier. |
| Śląski "baron" paliwowy po prawie 5 latach wyszedł z aresztu |
Po prawie pięciu latach spędzonych w areszcie Henryk M., zwany śląskim baronem paliwowym, wyszedł w piątek na wolność. Na kolejne przedłużenie okresu jego aresztowania w czwartek nie zgodził się Sąd Apelacyjny w Katowicach. |
| "Kancelaria Prezydenta dobijała się o zaproszenie dla Lecha Kaczyńskiego do Brukseli" |
Minister z Kancelarii Prezydenta dzwonił do sekretariatu prezydenta Francji prosić o zaproszenie do Brukseli dla prezydenta Lecha Kaczyńskiego - ujawnił w Radiu Zet szef gabinetu politycznego Donalda Tuska, Sławomir Nowak. |
