Wikipedysta:Ludwig Schneider/brudnopis
Z Wikipedii
Ludwig Schneider • O mnie • Dyskusja • Wikipacierz • Do zrobienia • Artykuły • Meta Wiki • Skazani na melanż
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Zillis
Kościół św. Marcina w Zillis - niewielki romańsko-gotycki kościół. Położony jest niewielkiej miejscowości Zillis-Reichsen (Gryzonia, Szwajcaria).
[edytuj] Stary Rynek w Stralsundzie
Stary Rynek w Stralsundzie - (niem. Alter Markt) - najważniejszy plac historycznego miasta Stralsund położony w północnej części Starego Miasta (Altstadt). Rynek ten stanowi wielki zespół zabytkowy, w skład którego wchodzą dzieła gotyckiej architektury ceglanej takie jak ratusz i kościół Św. Mikołaja - fara miasta.
Przed lokacją obecnego Stralsundu, na tym terenie znajdowała się słowiańska osada Strzałów. Zamieszkiwali ją Ranowie, plemię wchodzące w skład Słowian zachodnich. Tereny te zostały podbite w 1168 przez Duńczyków. Ok roku 1200 przybyli tu niemieccy kupcy, którzy w 1234 założyli obecne miasto. Pierwsza wzmianka o rynku Starego Miasta pochodzi z 1277.
[edytuj] Katedra w Salisbury
Katedra w Salisbury (ang. Salisbury Cathedral) - wielka, gotycka, świątynia znajdująca się na obrzeżach najstarszej części miasta Salisbury położonego w południowej Anglii. Dawna siedziba założonej w 1220 diecezji Salisbury; obecnie świątynia należy do anglikańskiego Kościoła Anglii (Church of England). Wzniesiona ok. 1220-1320 katedra, której zasadniczą część - prezbiterium z kaplicą Świętej Trójcy, główny transept oraz korpus nawowy wzniesiono zaledwie w ciągu 38 lat, podczas gdy przylegające od północy monasterium kanonickie skupione wokół wielkiego kwadratowego wirydarza (80 arów) budowano przez 30 lat. Wertykalną dominantą świątyni jest wzniesiona na skrzyżowaniu naw strzelista, kwadratowa w planie wieża ze smukłym ośmiobocznym hełmem w formie iglicy. Wieża ta o wysokości 123 m. (404 stóp) jest najwyższą wieżą kościelną na terenie Zjednoczonego Królestwa, okazała malownicza całego założenia katedralnego stała się inspiracją dla artystów, wśród nich reprezentanta angielskiego romantyzmu, malarza Johna Constable'a. Jeden z czołowych przykładów gotyku angielskiego. Będąca opozycją dla francuskiego kierunku w architekturze gotyckiej struktura przestrzenna świątyni salisburskiej wywarła silny wpływ na kształt dzieł budownictwa sakralnego na terenie Wysp Brytyjskich w XII-XV w.
[edytuj] Dzieje
Genezy katedry salisburskiej należy szukać na przełomie IX i X w. kiedy to w latach 1075-1092 Normanowie wybudowali świątynię w obrębie historycznej osady Old Sarum w pobliżu Salisbury. Ponieważ z czasem relacje między duchowieństwem i wojskowymi osady uległy pogorszeniu, duchowieństwo postanowiło obrać nowe miejsce siedziby. Miało to miejsce w XI w. Dzięki darowiznom i rocznym wpływom ze strony kanoników i wikariuszy inicjatywa budowy katedry była realna. Nową siedzibę obrał znany z bogactwa biskup Richard Poore. Legenda mówi iż biskup z Old Sarum wybierawszy miejsce wzniesienia świątyni wystrzelił z łuku strzałę, która przy okazji ugodziła w jelenia zabijając go. I tu wybudowano katedrę.
Kamień fundacyjny pod nową katedrę został położony dnia 28 kwietnia 1220. Ze względu na grząski teren i otaczające świątynię liczne mokradła zastosowano tu odmienną strukturę fundamentów składającą się jedynie z czterech "nóg" , jednakże umożliwiła ona wzniesienie wielkiej świątyni. Budowa trwała stosunkowo szybko. W 1258 wzniesiono korpus nawowy, transept oraz prezbiterium z własną nawą poprzeczną. W 1265 zamknięto część zachodnią masywną fasadą. Krużganki i oktogonalny kapitularz ukończono ok. 1280 r. Kolejny etap prac budowlany trwał do 1320 r. Przede wszystkim wzniesiono strzelista wieżę na skrzyżowaniu naw. Prace nad krużgankami trwały długo - 30 lat, 1240-1270, podczas gdy wielki korpus nawowy, transept i prezbiterium wzniesiono w ciągu 36 lat. W 1265 postawiono obok świątyni wysoką na 100 m. dzwonnicę. 1331 katedra wraz z monasterium i rezydencją biskupią otoczono murem.
W latach 1788-91 miała miejsce gruntowna konserwacja świątyni. Prace prowadził James Wyatt, znany architekt, reprezentant stylu neoklasycystycznego i jeden z pionierów neogotyku w Anglii. Niektóre zabiegi takie jak przeniesienie przegrody chórowej i wyburzenie stumetrowej dzwonnicy stojącej na północny-zachód od katedry. Dzwony przeniesiono i zawieszono w wieżach katedr w Norwich i w Ely. 1860-78 przypada druga renowacja świątyni i zabudowań monasterium, pod kierunkiem znanego architekta-neogotycysty Sir Georga Gilberta Scotta. W 1947 w dawnym pałacu biskupim urządzono szkołą katedralną (Cathedral School). W dawnym Domu Króla (mieszkał w nim m.in. Jakub I Stuart, założono w 1981 Muzea Salisbury i South Wiltshire (Salisbury and South Wiltshire Museums). Pod koniec lat 80-tych ubiegłego wieku podjęto kolejną restaurację katedry w 2000 r. ukończono remont wieży i fasady zachodniej.
[edytuj] Architektura
Zbudowana z wapienia i piaskowca katedra w Salisbury jest trójnawową bazyliką, z dwoma transeptami i prostokątnie zamkniętym prezbiterium, otoczone ambitem. Oś wschodnią katedry zamyka kaplica Świętej Trójcy w formie trójnawowej hali z niewielkim wydzielonym prostokątnym prezbiterium na osi.
Prezbiterium składa się z sześciu przęseł, przy czym dwa (tj. trzecie i czwarte od wschodu) krzyżują się z krótszym transeptem. Większy, również dwunawowy transept usytuowany jest mniej więcej na wysokości połowy długości całej katedry. Korpus nawowy składa się z dziesięciu przęseł, zamknięty jest od zachodu parawanową fasadą, którą flankują w narożach dwie niskie, kwadratowe wieże. Na skrzyżowaniu naw wznosi się główna wieża. Architektura katedry oznacza się jednolitością, całe wnętrze jest nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym (wyjątek stanowi skrzyżowanie naw, nakryte jest sklepieniem sieciowym) wspartym na profilowanych służkach. W większości partii zastosowano podział na trzy kondygnacje. Dolną tworzy ciąg arkad międzynawowych, środkową tryforia, w górnej części znajdują się okna. Przy czym, grube, masywne mury magistralne od wewnątrz poprzedzają dodatkowe ścianki z ostrołukowymi, bogato profilowanymi arkadami, o wspartymi na smukłych filarach wiązkowych. Ścianki z murami magistralnymi połączone są masywnymi przyporami, których znaczna część jest wysunięta na zewnątrz. Przypory te zasadniczym elementem konstrukcyjnym. Arkady międzynawowe wsparte są na masywnych okrągłych filarach, do których z czterech stron przylegają mniejsze filary. W celu nadania plastyczności użyto wewnątrz dwóch materii, oprócz jasnego wapienia użyto tzw. purble marble - skały osadowej zbliżonej do marmuru, która występuje głównie w południowej Anglii, łatwe polerowanie materiały przyniosło efekt połysku. Z tego materiału zbudowane są przede wszystkim liczne filary wiązkowe wspierające arkady oraz kolumienki przylegające do filarów międzynawowych.
Na zewnątrz ściany są oszkarpowane; uskokowe przypory oddzielają poszczególne przęsła. Masywne grube mury (zwane mur épais) są przeprute ostrołukowymi oknami. W dolnych partiach przeważają okna parzyste, w górnych potrójne. Na szczytach wieńczących elewacje transeptu i wschodnią ścianę prezbiterium znajduje się po pięć okien. Podział ścian na trzy kondygnacje jest jedynie czytelny na zewnątrz w elewacjach transeptu, w pozostałych partie kondygnację środkową przysłaniają dachy naw bocznych. Wewnątrz dachów ukryte są łęki oporowe. Każda z elewacji jest zwieńczona kamienną balustradą. Naroża ścian silnie zaakcentowano wielobocznymi wieżyczkami wznoszącymi się powyżej przypór.
Architektura katedry salisburskiej zawiera w sobie zasadnicze cechy angielskiego gotyku. Rzut katedry zawiera tylko kąty proste. Plan katedry oznacza się klarownością, regularnym rozplanowaniem. Korpus nawowy, prezbiterium, jak kaplica Św. Trójcy oparte są na wspólnych osiach biegnących z zachodu na wschód. Obejście chórowe jest niskie, zgodne jest z wysokością naw bocznych. Prowadzi ono do kaplicy (retrochoir), zaś zastrzeżone dla duchowieństwa prostokątne prezbiterium oddzielone jest ze wszystkich stron przegrodą. Na zewnątrz bryła katedry oznacza się klarownością odzwierciedla ona hieratyczny układ nie tylko samej budowli, lecz także porządek społeczny w średniowiecznej Anglii.
Katedra w Salisbury odzwierciedla także świadomość wagi tradycji anglo-normańskiej w architekturze i niezależność od gotyku francuskiego. Recepcja form francuskiego gotyku katedralnego w katedrze w Salisbury uległa silnej modyfikacji. Diafaniczna, przezroczysta konstrukcja katedry francuskiej oparta na spiętrzeniu łuków oporowych została tu zastąpiona prostotą, uporządkowanym zespoleniem brył i monumentalnością. Świątynia nie jest wzniesiona w centrum miasta (co czynili Francuzi) lecz na peryferiach Salisbury, na rozległym wydzielonym terenie pozbawionym zwartej zabudowy. Trwające przez niemal całe średniowiecze konflikty Anglii z Francją wpłynęły również na kulturę angielską, przyniosły liczne konsekwencje także w dziedzinach artystycznej
[edytuj] Ciekawostki
Stanowiąca kwintesencję dojrzałego gotyku angielskiego katedra w Salisbury stała się inspiracją dla artystów. Charakterystyczna sylwetka katedry wraz z niemal wiejskim otoczeniem stała się treścią kilku obrazów Johna Constable'a czołowego malarza angielskiego romantyzmu. Katedra została uwieczniona w jego obrazach takich jak Widok na katedrę w Salisbury z podwórza biskupa (1823 ponadto inne wersje), Katedra w Salisbury, (ok. 1825 i kilka wersji późniejszych), Katedra w Salisbury widziana z bagien (1829), Katedra w Salisbury od południowego zachodu, Widok Salisbury. W każdym z tych obrazów gotycki kościół jest wpisany w krajobraz i specyficzny nastrój, który charakteryzuje pejzaże Constable'a. Zleceniodawcami obrazów byli także biskupi Salisbury, np. Widok na katedrę w Salisbury z podwórza biskupa, wersja z 1823 r. została namalowana dla ówczesnego biskupa Johna Fishera. Katedra była tematem powieści Wieża napisanej przez Williama Goldinga wydanej w 1964 opowiadającej jak fikcyjny bohater Dean Jocelin wznosił 123 metrową wieżę. O katedrze mowa jest także w noweli historycznej Edwarda Rutherfurda zatytułowanej Sarum.
[edytuj] Galeria
 Krajobraz z katedrą salisburską |
 Fasada zachodnia |
Widok wnętrza w kierunku wschodnim |
 Widok na transept |
 Widok z wirydarza na krużganki |
 Gotyckie rzeźby |
 Widok na katedrę z lotu ptaka |
 Jeden z gotyckich zworników |
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Sydney H. Evans, Salisbury Cathedral: A reflective Guide, Salisbury 1985
- John Harwey, English Cathedrals, London 1956
- Alec Clifton-Taylor, The Cathedrals of England, London 1967
- Andrew Martindale, Gothic Art, London 1967
- Hermann Fillitz (red.), Das Mittelalter, Berlin 1969 (Propyläen Kunstgeschichte t. 5)
- Paul Frankl, Gothic Architecture, Harmondsworth 2000
- Rolf Toman (red.) Gotyk. Architektura, rzeźba, malarstwo, Köln 1998
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona oficjalna
- Adrian Fletcher's Paradoxplace – Strona o katedrze i Wielkiej Karcie Wolności
- OrthodoxWiki.
- Dzieje chóru
- Galeria zdjęć
- Galeria zdjęć
- Panoramic tour
- Zdjęcia detali architektonicznych
- Informacje turystyczne
- Sacred Destinations
Współrzędne: 51°3'53" N 1°47'51" W
[edytuj] Zamek Eltz
Zamek Eltz (niem. Burg Eltz) - monumentalny zamek w Niemczech w rejonie Eifel (Nadrenia-Palatynat) w kotlinie usytuowanej nad rzeka Elzbach, lewym dopływem Mozeli. Zamek ten znajduje się na obszarze gminy Wierschem w powiecie Mayen-Koblenz. Historyczna siedziba rodu von Eltz, znana już przed 1157 r. Obecnie pełniąca funkcję warownia dzięki swojej malowniczej architekturze i położeniu jest jedną z ważniejszych w Nadrenii atrakcji turystycznych. Jeden z ważniejszych przykładów późnogotyckiej architektury świeckiej w Niemczech.
[edytuj] Dzieje
Zamek ten położony w pobliżu szlaku handlowego łączącego żyzne tereny Mainfeld z portami rzecznymi na Mozeli. W XI wieku ziemie te podlegały cesarzowi. Tereny na których powstał zamek otrzym,ał z rąk cesarza Fryderyka Barbarossy Rudolf von Eltz, wstępny wielkiego rodu von Eltz. Stąd też nazwa wzniesionej z kamienia rezydencji-warowni.
[edytuj] Ród Eltzów
Eltzowie który podzielił się z czasem na trzy gałęzie. Sprawili trzej bracia, Eliasz, Wilhelm i Teodoryk, każdy ze szczepów sygnował się własnym herbem. Ród Eliasza miał w herbie złotego lwa, ród Wilhelma lwa srebrnego, zaś linia Teodoryka rogatego bawoła. Do swoich nazwisk dodawali nowe człony wywodzące się od kolejnych posiadłości. Stąd ród Eltzów Rubenachów, Kempenichów znanych później jako Rodendorfowie. Pomimo licznych posiadłości rodzina mieszkała razem, co było powodem rozbudowy zamku. Ekspansja wpływów Von Eltzów spowodowała liczne konflikty z właścicielami sąsiednich posiadłości. W 1333 r. zamek ten był oblegany przez rycerstwo Baldwina arcybiskupa Trewiru, który na jednym ze wzgórz otaczających kotlinę na której leży zamek Eltz wzniósł warownię znaną jako Burg Trutzeltz. Świadectwem tych wydarzeń są ustawione na jednym z dziedzińców wielkie kamienie - pociski, które wystrzeliwano z katapult. Po ugodzie z arcybiskupem nastąpiła kolejna rozbudowa warowni. W okresie nowożytności wpływy rodu Eltzów były znaczne. Reprezentujący ten ród byli reprezentantami największych arcybiskupstw Rzeszy - Trewiru i Moguncji. Sprawowali również funkcję elektorów Rzeszy. W dobie reformacji Eltzowie wspierali obóz katolicki. Arcybiskup Trewiru Jakub III von Eltz, był jednym z członków soboru trydenckiego. W służbie trewirskich elektorów działał żołnierz, marszałek polny Jan Jakub. Apogeum wpływów rodzina osiągnęła w pierwszej połowie XVIII w. za panowania Filipa Karola, duchowego przywódcy niemieckich katolików. Bogate włości rodu znajdowały się na terenie całych Niemiec: w pobliskiej Koblencji, ponadto w Boppard, Würzburgu, Elteville. W XVIII w. Eltzowie kupili leżący niedaleko Belgradu Vukovar za sumę 175 tys. reńskich guldenów. Podczas wojny o Palatynat (miała miejsce w latach 1688-89) zamek uległ zniszczeniom, wkrótce go odbudowano. W latach 1794-1815 warownię okupowały wojska francuskie, zamek stanowił rezydencje komendanta oddziału okupującego Koblencję. Graf Hugo Philipp zu Eltz, ówczesny właściciel rezydencji wyemigrował. Zaniedbaną rezydencję gruntownie odnowiono w latach 1845-1888, opiekował się nią wówczas Karl zu Eltz.
[edytuj] Zamek
Obecny kształt położonym na wysokim wzgórzu zamku-warowni jest wynikiem wielu faz budowy od XII do XVIII w. oraz gruntownej konserwacji przeprowadzonej do lat 80-tych XIX stulecia. Zamek ten jest rozbudowaną strukturą architektoniczną której zasadniczą część tworzy kompleks trzech wielokondygnacyjnych skrzydeł skupionych wokół nieregularnego w planie zbliżonego do trójkąta dziedzińca. Najstarszą częścią zamku jest tzw. Platteltz, wzniesiony na planie kwadratu, który zachował pozostałości romańskiej budowli. W 1472 dla rodu Rübenach wzniesiono wschodnie skrzydło mieszczące oprócz reprezentacyjnych sal i sypialni tzw. niższy hol oraz malowniczą gotycką kaplicę z witrażami przedstawiającymi wizerunki wstępnych rodu von Eltz. Zarówno jak od zewnątrz jak wewnątrz, część tę zdobi typowa dla późnego gotyku dekoracja. W latach 1490-1540 wzniesiono skrzydło południowo-zachodnie tzw. dom Rodendorfów, również w stylu późnogotyckim. Około 1530 dla rodu Kempenich wzniesiono skrzydło północne. Wszystkie te skrzydła są wielokondygnacyjne. Wraz z pobliskimi przybudówkami, oraz tworzącymi wielkie zaplecze budynkami gospodarczymi zamek ten mieści ponad 100 izb. Nawarstwienie poszczególnych budynków tworzących zamek, liczne typowe dla późnego gotyku wykusze, kominy, wieże oraz nieregularne przybudówki oraz położenie uczyniły zamek Eltz budowlą o wysokich walorach estetycznych i wielką atrakcję turystyczną.
W części zamku urządzono muzeum, w którym znajdują się zbiory malarstwa (m.in. obraz Madonny z Dzieciątkiem pędzla Lucasa Cranacha Starszego), duża kolekcja militariów, oraz dawnej odzieży codziennej ( m.in. zbiór butów rajtarskich). W domu Rodendorfów znajduje się zbiór dawnych sztandarów. Sala elektorska, będąca Johanna Jakob zu Eltz, elektora Trewiru i Philipp Karl zu Eltz, elektora Moguncji zachowała reprezentacyjny charakter i dawny wystrój na który tworzą dawne meble oraz flamandzkie tapiserie z XVII w.
[edytuj] Galeria
 Widok na zamek z lotu ptaka |
 Widok od strony południowej |
 Widok od strony zachodniej |
 Widok od strony dziedzińca. |
 Jedna z komnat zamkowych |
 |
 Zbroja turniejowa z ok. 1500 r. |
 Kuchnia |
[edytuj] Bibliografia
- Ute Ritzenhofen: Burg Eltz, Berlin 2002, ISBN 3422062483
- Ernst Ulmann: Gotik, Leipzig 1960
- Reina Gabriele: Zamki świata, Warszawa 200, ISBN 83-213-4459-3
- Ernst Ulnann (red.): Geschichte der deutschen kunst 1370-1450, Leipzig 1980
[edytuj] Linki zewnętrzne
- (de)(en)Oficjalna strona zamku
- (de)Burg Eltz na EBIDAT
- (de)Artykuł o zamku Eltz
- (pl)O zamku Eltz
[edytuj] Kulturforum
Kulturforum - nowoczesne założenie urbanistyczno-architektoniczne w centrum Berlina, powstałe w latach 50-tych XX wieku. Znajduje się na terenie dzielnicy Tiergarten, w pobliżu Mitte. Przez Kulturforum i pobliski Potsdamer Platz przebiega Bundesstraße 1. Kulturforum to przede wszystkim wielki ośrodek kultury i sztuki, znajdują się przy tym placu liczne muzea, filharmonia biblioteki i inne instytucje o charakterze kulturalno-naukowym.
Przed II wojną światową teren obecnego Kulturforum był gęsto zabudowany licznymi kamienicami, będące rezultatem wielkiej urbanizacji dawnej stolicy Królestwa Prus, która miała miejsce po zjednoczeniu Niemiec w 1871. Przeważała typowa dla schyłku XIX wieku eklektyczna zabudowa czynszowa, którą tworzyły monumentalne wielokondygnacyjne domy z rozległymi podworcami. Domy te tworzyły obszerne kwartały otaczające niewielki plac Mätthäikirchplatz którego centrum stanowił starszy, pochodzący z połowy XIX w. neoromański kościół Św. Mateusza wzniesiony wg projektu Friedricha A. Stülera. W okresie III Rzeszy planowano ten teren wyburzyć, na miejscu którego miała powstać jedno z zamierzeń Stolica Świata - Welthauptstadt Germania - jedyne w rodzaju "miasto w mieście" o neoklasycyzującej architekturze zaakceptowanej przez NSDAP. Projektantem tej koncepcji był Albert Speer.
Koncepcja ta nie doczekała się realizacji. Lata II wojny światowej, bombardowania spowodowane alianckimi nalotami dywanowymi oraz walki o Berlin w 1945 spowodowały całkowite zniszczenie zabudowy. Po wojnie, kiedy to Tiergarten został wcielony do brytyjskiej strefy okupacyjnej całe kwartały zostały zburzone. Zachowano jedynie kościół Św. Mateusza. Obszar ten wszedł w skład Berlina Zachodniego, ten wielki plac został od strony wschodniej w 1961 zamknięty murem berlińskim.
Zasadniczą przyczyną powstania Kulturforum były konsekwencje wynikające z podziału Berlina na dwie części. Większość siedzib instytucji kulturalnych powstałe przed wojną w tym opera, teatry czy Wyspa Muzeów znalazły się na terenie Berlina Wschodniego. W 1959 zapadła decyzja o wybudowaniu alternatywnego dla stolicy NRD centrum kulturalnego, w ramach tej inwestycji zatrudniono czołowe osobistości nowoczesnej architektury i urbanistyki.
Pierwszą budowlą powstałą na tym terenie jest filharmonia powstała w latach 1960-63 wg projektu Hansa Scharouna, ten sam architekt wzniósł w 1964 dla Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Stiftung Preußischer Kulturbesitz) nowy gmach oddziału Biblioteki Państwowej (Staatsbibliotek) i Salę Muzyki Kameralnej (Kammermusiksaal) ten ostatni gmach wznosił wraz z Schauronem arch. Edgar Wisniewski. W latach 1965-68 powstał nowoczesny gmach Neue Nationalgalerie (Nowej Galerii Państwowej) zaprojektowany przez Ludwiga Mies van der Rohe.
Kolejna rozbudowa Kulturforum przypada na lat 80-te ubiegłego stulecia. Wcześniej bo w 1978 Fundacja Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego otrzymała nową siedzibę Muzeum Rzemiosła Artystycznego (Kunstgewerbemuseum) zaprojektowaną przez Rolfa Gutbroda, kolejne inwestycje dla tej fundacji, jakie powstały wówczas przy Kulturforum to Gabinet Rycin (Kupferstichkabinett, Sammlung der Zeichnungen und Druckgraphik) oraz Biblioteka Sztuki (Kunstbibliothek) Edgar Wisniewski wybudował w 1984 Muzeum Instrumentów Muzycznych (Musikinstrumenten-Museum).
Po upadku muru berlińskiego i zjednoczeniu Niemiec prace nad rozbudową Kulturforum wciąż trwały. Najważniejszą realizacją powstałą w obrębie tego założenia jest wzniesiona przez architektów Heinza Hilmera und Christopha Sattlera Galeria Narodowa (Gemäldegalerie) do której przeniesiono z Dahlem zbiory europejskiego malarstwa należące do Państwowych Muzeów Berlińskich i Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona Kulturforum w Berlinie
- Kulturforum: Państwowe Muzea Berlińskie
- O Kulturforum na stronie Senatu Berlina
- O Kulturforum na stronie A wiew on Cities
[edytuj] Ołtarz Świętej Krwi
Ołtarz Świętej Krwi (Heiligblutaltar) - ołtarz główny w kościele Św. Jakuba w Rothenburg ob der Tauber - dzieło Tilmana Riemenschneidera - niemieckiego rzeźbiarza działającego we Frankonii (część obecnej Bawarii). Spośród licznych w jego oeuvre realizacji artystycznych, jest jednym z ważniejszych i największych dzieł rzeźbiarza. Przykład późnogotyckiej rzeźby ze przełomu XV i XVI w.
[edytuj] Dzieje ołtarza
Zanim powstał obecny ołtarz, w roku ok. 1270 do głównej fary frankońskiego Rothenburga sprowadzono relikwie Krwi Chrystusa. Przez całe średniowiecze kiedy to kult relikwii był wyjątkowo silny, tak cenna pamiątka po Chrystusie stała się celem licznych pielgrzymek, zwłaszcza regionalnych. Cuda jakie doświadczali pielgrzymi i liczne odpusty uczyniły kościół Św.Jakuba znaczącym sanktuaruim na terenie Frankonii. Pierwotnie relikwia Krwi Pańskiej znajdowała się w wykonanym dla niej ostensorium (rodzaj relikwiarza) w kształcie krzyża wykonanym po 1270 r. W 1499 rada miasta Rothenburga z ówczesnym burmistrzem Erhartem Harscherem podjęła decyzję wzniesienia specjalnie dla relikwii nowego munumentalnego ołtarza. Pracę polecono pochodzącemu z Heiligenstadt i proawdzącemu w Würzburgu swój wielki warsztat Tilmanowi Riemenschneiderowi z którym 15 kwietnia 1501 r. zleceniodawcy dzieła podpisali kontrakt na wykonanie dzieła. 8 maja 1502 uroczyście umieszczono Krew Chrystusa na zwieńczeniu nowego retabulum ołtarzowego, choć prace przy ołtarzu nadal trwały do 1505 r. Zważywszy na miejsce, znaczenie relikwii oraz wielkość dzieła artysta otrzymał niewielką zapłatę, 60 guldenów. Prawdopodobnie to było zależne od monochromii snycerki, pozbawionej jakiejkolwiek dekoracji malarskiej. Po reformacji we Frankonii miała miejsce wojna chłopska, za którą Tilman Riemenschneider się opowiedział, za co przypłacił torturami i więzieniem w twierdzy Marienberg, co więcej wiedząc o zdolnościach artystycznych Tilmana, Konrad von Thüngen, ówczesny arcybiskup Würzburga polecił połamać ręce artyście. Los Ołtarza Świętej Krwi potoczył się inaczej, pozorny brak przepychu, polichromii spowodowały iż tryptyk był mniej wystawiony na ataki wrogów idolatrii i ocalał.
[edytuj] Wygląd
Wykonany z drewna lipowego, wysoki na 9 metrów ołtarz umieszczony jest przy absydzie zamykającej południową nawę boczną fary rothenburskiej. Jest to tryptyk o wysokim zwieńczeniu i ażurowej trójarkadowej predelli, przy której stoją pełnoplastyczne figury - ukrzyżowany Chrystus adorowany przez dwa anioły trzymające w rękach Arma Christi - kolumnę biczowania oraz krzyż. Powyżej zaś znajduje się korpus ze sceną główną - Ostatnią Wieczerzą którą tworzą pełnoplastyczne figury Jezusa Chrystusa i Dwunastu Apostołów otaczających stół. Para skrzydeł bocznych zawiera Wjazd Chrystusa do Jerozolimy (po lewej) i Modlitwę w Ogrojcu (po prawej), sceny te są płaskorzeźbione. Na niewielkich kwaterach wieńczących skrzydła znajdują się płaskorzeźbione popiersia świętych Zachariasza i Tomasza z Akwinu. Na podwyższonej osi korpusu ołtarza umieszczone jest srebrne, późnoromańskie ostensorium w formie krzyża z klejnotem wykonanym z kryształu górskiego mieszczącym relikwię Krwi Chrystusa. Ramiona krzyża zdobią plakietki z grawerowanymi wyobrażeniami Czterech Ewangelistów. Krzyż ten podtrzymują dwa rzeźbione przez Tilmana anioły. Po bokach krzyża ukazano Marię z Archaniołem Gabrielem towrzące scenę Zwiastowania. Krzyż i scena Zwiastowania są umieszczone pod baldachimami na których wznoszą się trzy smukłe ażurowe wieżyczki wzbogacone zdynamizowanymi elemantami architektury późnogotyckiej. Na środkowej znajduje się pełnoplastyczna figura Chrystusa Boleściwego.
[edytuj] Analiza
W treści ołtarza domunują wątki z Pasji Chrystusa w których szcególnie uwzględniono obecność Krwi Pańskiej. Wszakże cykl narracyjny rozpoczyna Zwiastowanie, a następnie triumfalny Wjazd do Jerozolimy kolejne sceny bezpośrednio odnoszą się do przelanej Krwi Chrystusa. Scena główna ołtarza Ostatnia Wieczerza pozostaje w bezpośrednim związku z relikwią Krwi - to jest krew moja - Chrystus ustanowił tym samym Eucharystię. W kompozycji ołtarza centralne miejsce nie zajmuje Zbawiciel, lecz ukazany w profilu Judasz Iskariota ostentacyjnie pokazujący Nauczycielowi sakwę ze srebrnikami. Jest to zapowiedź zdrady a w konsekwencji wydania Jezusa na śmierć krzyżową, która przyniesie zbawienie. Ja wiem, których wybrałem; lecz [potrzeba], aby się wypełniło Pismo: Kto ze Mną spożywa chleb, ten podniósł na Mnie swoją piętę (J 13, 23). Natomiast Chrystus kieruje wzrok ku Janowi - najmłodszemu uczniowi, którego przytula do lewego ramienia. Jest to ilustracja wątku z Ewangelii św. Jana Nie mówię o was wszystkich. "Jeden z uczniów Jego - ten, którego Jezus miłował spoczywał na Jego piersi" (J 13, 23). Zestawienie przeciwnych relacji apostołów z Chrystusem unaocznia kolejny passus z Ewangelii św. Jana "Piotr obróciwszy się zobaczył idącego za sobą ucznia, którego miłował Jezus, a który to w czasie uczty spoczywał na Jego piersi i powiedział: «Panie, kto jest ten, który Cię zdradzi?" (J 21, 20). Ponadto, jeden z apostołów zasiadających przy stole wskazuje prawą ręką na stół ołtarzowy, co łączy Ostatnią Wieczerzę z kościelną Eucharystią. Dalszy ciąg narracji tworzy scena Modlitwy w Ogrojcu gdzie Chrystus modli się zwracając w stronę kielicha postawionego na wysokiej skale. W oddali podąża w stronę Zbawiciela grupa oprawców z Judaszem na czele. Natomiast scena Ukrzyżowania jest ukazana na predelli, zaś pamiątka zbawczej śmierci Chrystusa umieszczona jest w krzyżu relikwiarzowym. Powyżej jego Chrystus jako Vir Dolorum wskazuje ręką na przebity bok z którego wypłynęła krew.
Od strony formalnej dzieło to kryje cechy charakterystyczne dla Riemenschenidera. Przede wszystkim zamiłowanie twórcy do monochromatycznej snycerki (choć jak wiadomo Tilman wykonywał realizacje z innych materiałów). Brak polichromii rekonpensował wnikliwą analizą detalu i powierzchni drewna, jego sposób modelowania rzeźby miał na celu uzyskanie mocnego modelunku światłocieniowego. Zwracał uwagę na kąt padania światła, stąd predella, scena główna oraz zwieńczenie są wyjątkowo lekkie i oparte na "diafanicznej" konstrukcji. Uwagę zwraca tło Ostatniej Wieczerzy - na które tworzą trzy wieloboczne absydy których ściany są przeprute wielkimi ostrołukowymi oknami z dekoracją maswerkową. Przez te okna pada prawdziwe światło, zaś układ ścian odpowiada architekturze kościoła w którym znajduje się ołtarz. Lekkość części środkowej jest skontrastowana z ciężkimi skrzydłami bocznymi z reliefami. Postaci cechuje daleko idący naturalizm. Wraz z realistyczną obserwacją twarzy przeplatają się "zmanieryzowane" fałdy szat, czy układy kosmyków zazwyczaj gęstych, kędzierzawych włosów czy brody. Fałdy szat cechuje silny dynamizm, oraz dekoracyjność. Bogactwo dekoracji kumuluje się w zwieńczeniach poszczególnych skrzydeł - zdobią meandrycznie przeplatające się gałęzie z usychającymi liśćmi, co jest charakterystyczne dla późnogotyckiej rzeźby południowych krajów Rzeszy (Bawaria, Frankonia, Szwabia]], Austria, Tyrol etc.).
[edytuj] Literatura
- Michael Baxandall: Die Kunst der Bildschnitzer. Tilman Riemenschneider, Veit Stoß & ihre Zeitgenossen. München 2004
- Iris Kalden-Rosenfeld: Tilman Riemenschneider und seine Werkstatt. Mit einem Katalog der
allgemein als Arbeiten Riemenschneiders und seiner Werkstatt akzeptierten Werke. Königstein i. Ts. 2006
- Claudia Lichte, Jürgen Lenssen: Tilman Riemenschneider: Werke seiner Blütezeit. Werke
seiner Glaubenswelt, Regensburg 2004
[edytuj] Linki zewnętrzne
Kategoria:Rzeźby Kategoria:Sztuka średniowiecza
[edytuj] Wniebowzięcie z Warty
Wniebowzięcie z Warty - obraz z kościoła Bernardynów w Warcie (woj. łódzkie). Jeden z ważniejszych przykładów gotyckiego malarstwa tablicowego z XV w na terenie Polski. Obecnie obraz ten zdobi ołtarz główny katedry we Włocławku.
[edytuj] Wygląd
Prawdopodobnie to jest część środkowa poliptyku, którego skrzydła nie zachowały się do dziś. Dzieło to jest namalowane techniką tempery na desce. Wymiary to 249 x 246 cm. Obraz ten ilustruje scenę Wniebowzięcia NMP, zajmującą centralną część kompozycji. Maryja ukazana została w pozie modlitewnej stojący obok niej Chrystus, który trzyma chorągiew z krzyżem, zaś w drugiej podtrzymuje płaszcz Matki Bożej. Stoją na wyobrażeniu niebieskiego firnamentu w pozie en trois quartes, łączy ich silna relacja wzrokowa. Otaczają ich liczne anioły, niektóre z nich trzymają banderole z łacińskimi inskrypcjami.
Grupa Chrystusa i Marii stanowią łącznik pomiędzy sferami niebiańską i ziemską. W usianej gwiazdami sferze niebiańskiej rezydują liczne zastępy aniołów. Na ich twarzach emanuje uśmiech, część z nich przypatruje się aktowi wniebiowzięcia inne grupy wzajemnie się pocieszają i pozdrawiają. Natomiast sferę ziemską tworzy górzysty krajobraz z doliną pośrodku, w której znajduje się miasto z kilkoma kościołami. Na jednym wzgórzu (po prawej) stoi warowny zamek. Pośrodku, na samym dole otwarty grobowiec z odłożoną płytą wierzchnią, po bokach sarkofagu świadkowie niezwykłego wydarzenia - apostołowie umieszczeni w dwóch sześcioosobowych grupach. Na ich twarzach maluje się napięcie, zdziwienie i wewnętrzne poruszenie.
[edytuj] Analiza
W swoim kształcie obraz jest niemalże kwadratowy, co wykorzystał artysta w aranżowaniu kompozycji. Oparta jest na pięciu zarysach zbliżonych do koła - jednego większego w którym umieszczony jest Chrystus i Maria i czterech mniejszych, w dwóch dolnych kołach znajdują się apostołowie w górnych aniołowie. Pozy i gestykulacje postaci nadają obrazowi silny dynamizm podobnie jak sarkofag, który jest ukośnie umieszczony podobnie jak jego wieko. Ponadto w tych przedmiotach wyraźnie widać próbę ukazania perspektywy zbieżnej. Od strony formalno-genetycznej dzieło to łączone jest z wpływem twórczości takich osobowości jak Wit Stwosz, Jan Polak oraz Mistrz Apoteozy Marii, który działał w Kolonii.