Wiolonczela
Z Wikipedii
| Wiolonczela ang. Cello |
|
 |
|
| Klasyfikacja naukowa | |
| Chordofon złożony | |
| Klasyfikacja popularna | |
| instrument smyczkowy | |
| Skala instrumentu | |
 |
|
| Podobne instrumenty | |
| Kompozytorzy i instrumentaliści | |
Wiolonczela – tenorowo-basowy instrument strunowy z grupy smyczkowych.
Spis treści |
[edytuj] Instrument - budowa
Wiolonczela składa się z dużego pudła rezonansowego z dwoma otworami w kształcie stylizowanej litery f (ef) oraz szyjki z bezprogową podstrunnicą, zakończoną główką w charakterystycznym kształcie ślimaka. Struny, podparte na mostku (zwanym też podstawkiem), napinane są za pomocą klinowych naciągów - kołków, umieszczonych po obu stronach główki, z drugiej strony zaczepione są na strunociągu. Dla wygodniejszego strojenia używa się maszynek, które pozwalają zmieniać w pewnym stopniu wysokość dźwięku struny.
Struny wiolonczeli były niegdyś wykonywane z preparowanych jelit zwierzęcych lub z linek tkanych ze srebrnych drutów. Współcześnie niemal wyłącznie wykonywane są ze stali.
Instrument ma cztery struny normalnie strojone w kwintach do następujących dźwięków (począwszy od najniżej strojonej) -
C (65.4Hz), G (98Hz), d (146,8Hz),a (220Hz), i obejmuje zakres dźwięków od C do a². Tessitura wiolonczeli w orkiestrze jest oczywiście mniejsza i obejmuje skalę C–c²
[edytuj] Historia wiolonczeli
Początki wiolonczeli sięgają XVI wieku. Instrument podobnie jak inne z tej rodziny - skrzypce, czy altówka wyewoluował z violi da braccio. Pierwszy raz wiolonczela wspominana jest przez Martina Agricolę w 1529. Pisze on o niej jako o basowym instrumencie smyczkowym posiadającym trzy struny. W innych pismach z tego okresu mówi się też o czterostrunowej wersji. Pierwszym znanym twórcą wiolonczel był Nicola Amati (zmarły 1684), jednak dopiero jego uczeń, słynny Antonio Stradivari, stworzył standard instrumentu obowiązujący do dziś. Między innymi ustalił jej długość na 29 1/2 cala (75 cm) o dwa cale mniej niż wiolonczeli Amatiego (80 cm).
Na wiolonczeli gra się siedząc, obejmując kolanami pudło rezonansowe, które dodatkowo oparte jest nóżką o ziemię. Gryf wznoszący się pionowo w górę znajduje się na wysokości przedramienia i ramienia. Wiolonczela posiada piękne, niskie, melancholijne brzmienie, choć w wysokim rejestrze brzmi jasno, czasem nawet „błyskotliwie”. Będąc częścią kwartetu smyczkowego, orkiestry kameralnej i symfonicznej jest także ważnym instrumentem solowym. Od czasów baroku do współczesności powstała olbrzymia liczba utworów muzycznych specjalnie na wiolonczelę.
Za pierwsze utwory solowe uznawane są kompozycje Domenica Gabriellego z 1689 r. Do najstarszych wykonywanych obecnie utworów należy "Sześć suit na wiolonczelę solo" Jana Sebastiana Bacha. Mimo to, w muzyce barokowej wiolonczela była zazwyczaj instrumentem realizującym podstawę harmoniczną, czyli basso continuo. W drugiej połowie XVIII wieku stopniowo usamodzielniała się. Do emancypacji wiolonczeli ogromnie przyczynił się wirtuoz tego instrumentu Luigi Boccherini. Wiolonczela jest utworem koncertującym nawet w wielu jego utworach kameralnych. Do popularności wiolonczeli przyczynił się też fakt, iż grało na niej wielu arystokratów; najsłynniejszym wśród "koronowanych" wiolonczelistów był Fryderyk Wilhelm II, król Prus (dla niego komponował także Boccherini). Ze względów obyczajowych na wiolonczeli grywali niemal wyłącznie mężczyźni; jeszcze w początkach XX wieku nieliczne kobiety-wiolonczelistki trzymały instrument z boku, a nie tak, jak to jest dziś normą dla wszystkich, tj. między nogami.
W XX wieku wiolonczela przeżyła prawdziwy rozkwit. Znakomici wykonawcy wprowadzili wiolonczelę do sal koncertowych jako instrument solowy. Oni też byli inspiracją dla kompozytorów, którzy ogromnie poszerzyli skromny dotychczas repertuar solowy na ten instrument. Wyjątkową zasługę w tym "renesansie" wiolonczeli miał Mścisław Rostropowicz. Komponował dla niego m.in. Siergiej Prokofiew, Dymitr Szostakowicz, Witold Lutosławski. Będąc genialnym pedagogiem, wykształcił ogromną liczbę znakomitych solistów, którzy umocnili pozycję wiolonczeli jako instrumentu solowego obok fortepianu i skrzypiec.
Najstarszą wiolonczelą będącą do dzisiaj w użyciu jest instrument wykonany w 1566 roku przez Andrea Amatiego dla orkiestry francuskiego króla Karola IX. Nie tylko znakomicie brzmi, ale jest także przepięknie intarsjowany. Gra na nim niemiecki wiolonczelista Julius Berger.[1]
[edytuj] Koncerty i utwory orkiestrowe z koncertujące z wiolonczelą
- koncerty Antonia Vivaldiego
- Koncert C-dur i Koncert D-dur Josepha Haydna
- koncerty Luigiego Boccheriniego (zwłaszcza Koncert B-dur)
- Koncert a-moll Roberta Schumanna
- I Koncert a-moll op. 33 Camille’a Saint-Saënsa
- Koncert h-moll op. 104 Antonina Dworzaka
- Wariacje na temat rokokowy Piotra Czajkowskiego
- Koncert e-moll op. 85 Edwarda Elgara
- Don Kichot (poemat symfoniczny z solową wiolonczelą) Richarda Straussa
- Symfonia-koncert na wiolonczelę i orkiestrę op. 125 Sergiusza Prokofiewa
- Concertino op. 132 Prokofiewa (ukończony przez Kabalewskiego)
- I Koncert wiolonczelowy Es-dur op. 107 Dymitra Szostakowicza
- II Koncert wiolonczelowy G-dur op. 126 Szostakowicza
- Koncert wiolonczelowy Arama Chaczaturiana
- "Tout un monde lointain" Henri Dutilleux
- Koncert na wiolonczelę Witolda Lutosławskiego
- Koncert wiolonczelowy György Ligetiego
- Canti Amadei op. 63 i II Koncert wiolonczelowy op. 85 Krzysztofa Meyera
- The Protecxting Veil Johna Tavenera
[edytuj] Wybitni wiolonczeliści
- Auguste Franchomme
- Louis Pierre Martin Norblin
- Karl Dawidow
- David Popper
- Pablo Casals
- Andre Navarra
- Mścisław Rostropowicz
- Gregor Piatigorski
- Antonio Janigro
- Daniel Szafran
- Wilfried Boettcher
- Jacqueline Du Pré
- Zara Nelsova
- Janos Starker
- Siegfried Palm
- Emanuel Feuerman
- Heinrich Schiff
- David Geringas
- Natalia Gutman
- Boris Piergamenshikov
- Lynn Harell
- Misha Maisky
- Yo-Yo Ma
- Ivan Monighetti
- Julius Berger
- Sol Gabetta
- Erik Friedlander
Przypisy
[edytuj] Zobacz też
| Napad na bank w Nowym Sączu |
Policja poszukuje mężczyzny, który dziś po południu napadł na bank w Nowym Sączu. Nie wiadomo, jaka suma padła jego łupem - poinformowała rzeczniczka nowosądeckiej policji Beata Froehlich. |
| Toruń: Urodziny Radia Maryja. O. Rydzyk ostrzega przed dziennikarzami |
Kilka tysięcy najwierniejszych słuchaczy Radia Maryja zjedzie w sobotę do Torunia na obchody 17. rocznicy powstania rozgłośni. Przed uroczystościami, o. Rydzyk zaapelował do słuchaczy o ostrożność wobec działań dziennikarzy. |
| Prokurator chce kary w zawieszeniu dla aktora Zbigniewa B. |
Kary roku więzienia w zawieszeniu na trzy lata oraz grzywny chce prokuratura dla znanego aktora Zbigniewa B., oskarżonego o nakłanianie do poświadczenia nieprawdy przy zdawaniu egzaminu na prawo jazdy. |
| Sikorski proponuje muzeum stosunków polsko-niemieckich |
Szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski zaproponował w piątek w Berlinie stworzenie muzeum stosunków polsko-niemieckich. Według niego Polska i Niemcy powinny być prekursorami procesu tworzenia "wspólnej świadomości historycznej Europy". |
| Chopin będzie patronem wygonu |
Brudny plac, zabudowany obrzydliwymi budami ma nosić imię Fryderyka Chopina. PO i PiS są zachwycone, protestują internauci i lewica. W obronie pl. Defilad można nawet podpisać petycję. |
| Bony na prawnika i zmierzch radców prawnych |
O bonach na pomoc prawną oraz planowanym połączeniu zawodów adwokata i radcy prawnego mówił podczas piątkowej konferencji prawniczej na Uniwersytecie Wrocławskim minister sprawiedliwości Zbigniew Ćwiąkalski. |
| Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" na Niesiołowskiego |
Członkowie Prezydium Sejmu potępili "atak polityczny" szefa PiS Jarosława Kaczyńskiego na wicemarszałka Stefana Niesiołowskiego. Sprzeciwił się marszałek Krzysztof Putra z PiS. |
| Tusk spotka się z Dalajlamą. A z Sarkozym? |
Premier Donald Tusk spotka się jutro z Dalajlamą - dowiedziało się Radio TOK FM. Do rozmowy przywódców ma dojść tuż po południu w gdańskiej Filharmonii Bałtyckiej. Informację potwierdza Centrum Informacyjne Rządu. Nie wiadomo jeszcze, czy dojdzie do zapowiadanego spotkania Dalajlamy z prezydentem Francji. |
| Polscy pracownicy hotelu na Cyprze są pewni winy Karskiego i Zbonikowskiego |
Polscy pracownicy z hotelu Le Meridien na Cyprze nie mają wątpliwości - to parlamentarzyści Karski i Zbonikowski są winni zepsucia dwóch pojazdów golfowych. Według nich właściciel jest zbyt bogatym człowiekiem, by szukać zarobku poprzez odszkodowanie. |
| Lech Kaczyński w Azji - Słońce Peru II? |
Po siedmiu dniach azjatyckiej podróży Lecha Kaczyńskiego wiemy, że zepsuł się jego samolot, a podczas lądowania w Seulu wpadł w turbulencje. Pamiętamy, że założenie kimona zajęło prezydentowej pół godziny. Nie wiemy natomiast, co Lech Kaczyński uzyskał dla Polski. Sprawdziliśmy dziś, co prezydent załatwił w Azji. A raczej - czego nie załatwił. |
