Wojna litewsko-rosyjska 1558-1570

Z Wikipedii

Wojna litewsko-rosyjska 1558–1570 – stoczona w latach 1558–1570 pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim, wspieranym przez Polskę a carstwem Rosji.

Była częścią większych zmagań Polski, Litwy, Szwecji, Danii i Rosji o dominium Maris Baltici, znanych jako I wojna północna.

Spis treści 1 Geneza 2 Wyprawa poswolska 3 Wybuch 4 Sekularyzacja Inflant 5 I faza wojny 5.1 Wojna połocka 6 II faza wojny 6.1 Wyprawa radoszkowicka 7 III faza wojny 8 Rozejm 9 Skutki 10 Przypisy

[edytuj] Geneza

Główną przyczyną wybuchu tej wojny było parcie Rosji w kierunku Morza Bałtyckiego w celu opanowania dogodnych portów na terytorium Inflant. Bezpośrednim casus belli stała się interwencja państwa polsko-litewskiego w spór pomiędzy arcybiskupem ryskim – Wilhelmem Hohenzollernem a mistrzem kawalerów mieczowych – Johannem Wilhelmem von Fürstenbergiem.

[edytuj] Wyprawa poswolska

Zakon kawalerów mieczowych związał się w 1554 z Rosją, podpisując upokarzający pokój, na mocy którego wyrzekł się związków z Polską i Litwą, zobowiązując się płacić Rosjanom trybut z Dorpatu. W obawie przed interwencją moskiewską kawalerowie mieczowi rozpoczęli prześladowanie arcybiskupa ryskiego Wilhelma, który był zwolennikiem sekularyzacji Inflant i przyłączenia ich na wzór Prus do państwa polsko-litewskiego.

Król Polski Zygmunt II August wystąpił jako protektor arcybiskupstwa ryskiego i zagroził kawalerom mieczowym interwencją zbrojną. W obozie pod Poswolem zgromadził we wrześniu 1557 26 tysięcy żołnierzy i 56 armat wojska litewskiego ^[1]pod dowództwem hetmana wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła Rudego i 20 tysięcy wojsk polskich dowodzonych przez Mikołaja Mieleckiego. Demonstracja zbrojna wywołała spodziewane wrażenie na zakonnikach inflanckich, tak, że 14 września wielki mistrz Johann Wilhelm von Fürstenberg ukorzył się przed Zygmuntem Augustem i podpisał sojusz skierowany przeciwko Rosji. Car Iwan IV Groźny potraktował to jako casus belli i rozpoczął mobilizację swoich armii.

[edytuj] Wybuch

W styczniu 1558 70 tysięczne wojska rosyjskie uderzyły na Inflanty. Rosjanie zajęli Dorpat, Narwę i kilka zamków inflanckich. Święte Cesarstwo Rzymskie nie udzieliło żadnej pomocy wojskowej, formalnie podległemu sobie terytorium, poprzestając na 100 tys. guldenów subsydium i nałożeniu embarga na handel towarami strategicznymi z państwem rosyjskim.

12 maja skapitulowała Narwa. Zakon złożył z urzędu Fürstenberga, który bez wiedzy zakonu rozpoczął tajne pertraktacje z Danią. Nowym wielkim mistrzem został wybrany stronnik polski Gotthard Kettler.

Jednocześnie w 1560 biskup kurlandzki Johann von Muenhausen przeszedł na luteranizm i sprzedał tytuł biskupa duńskiemu księciu Magnusowi. Tym samym Dania posiadła Ozylię i Piltyń. W 1561 król szwedzki Eryk XIV Waza opanował Estonię z Rewlem. Rozpoczęła się I wojna północna.

[edytuj] Sekularyzacja Inflant

31 sierpnia 1559 zawarto w Wilnie układ, mocą którego Zygmunt August jako wielki książę litewski obejmował protektorat nad Inflantami. Rękojmią tego porozumienia było oddanie załogom litewskim kilku zamków inflanckich. 28 listopada 1561 podpisano pakt wileński, likwidujący państwo zakonu kawalerów mieczowych w Inflantach i powołujący w jego miejsce Księstwo Zadźwińskie (formalnie od 1566), włączone do państwa polsko-litewskiego oraz lenne Księstwo Kurlandii i Semigalii z księciem Gotthardem Kettlerem jako lennikiem Rzeczypospolitej.

[edytuj] I faza wojny

W 1561 Inflanty zostały obsadzone przez 10 tysięczny korpus polskich wojsk zaciężnych, dowodzony przez hetmana polnego koronnego Floriana Zebrzydowskiego. W 1562 wojska litewskie Mikołaja Radziwiłła Rudego przeprowadziły uderzenie na Wieliż. 19 sierpnia tego roku wojska polskie w sile 1 300 jazdy i 200 piechoty, pod wodzą starosty różańskiego Stanisława Leśniowolskiego pobiły w bitwie pod Newlem wielokrotnie liczniejsze wojska rosyjskie (ok. 25 000 ludzi) dowodzone przez Andrzeja Kurbskiego.

[edytuj] Wojna połocka

Na początku 1563 na Litwę uderzyły dwie armie rosyjska w sile odpowiednio 80 i 40 tysięcy ludzi i 200 armat, pod osobistym dowództwem cara Iwana IV Groźnego. 31 stycznia zgrupowanie wojsk moskiewskich w sile 32 tysięcy żołnierzy uderzyło z okolic Wielkich Łuk w kierunku Połocka. Po krótkotrwałym oblężeniu Rosjanie zdobyli to miasto 15 lutego. Do niewoli dostał się wojewoda połocki Stanisław Dowojno, a Rosjanie utopili w Dźwinie wszystkich miejscowych Żydów. Podpisano następnie kilkumiesięczne zawieszenie broni.

5 października 1563 podpisano w Kopenhadze sojusz polsko-duński na mocy którego oba państwa zobowiązały się wspólnie wystąpić przeciwko Szwecji i Rosji.

[edytuj] II faza wojny

Na Rygę uderzyły wojska szwedzkie, które bezskutecznie obległy miasto, zmuszone do odwrotu przez odsiecz polskich wojsk zaciężnych pod wodzą Ernesta Weihera. W grudniu 1563 Rosjanie przeprowadzili koncentrację dwóch zgrupowań: pod wodzą kniazia Piotra Szujskiego w Połocku i kniazia Piotra Oboleńskiego w Smoleńsku. Koncentryczne uderzenie wojsk rosyjskich na Litwę, zostało powstrzymane przez Mikołaja Radziwiłła Rudego, który 26 stycznia 1564 wraz z hetmanem polnym litewskim Grzegorzem Chodkiewiczem pobił Rosjan dowodzonych przez kniazia Piotra Szujskiego w bitwie pod Czaśnikami, a 7 lutego rozbił wojska moskiewskie w bitwie pod Orszą. We wrześniu wojska polskie dowodzone przez hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Sieniawskiego połączyły się z litewskimi i podjęły nieudaną próbę odbicia Połocka. W listopadzie wojska rosyjskie zdobyły Ozieryszcze.

W szeregach rosyjskich pojawiły się wówczas pierwsze oznaki zwątpienia we własne siły. W kwietniu na stronę polsko-litewską przeszedł kniaź Andrzej Kurbski, jeden z najbliższych współpracowników Iwana IV Groźnego. Wydał on wszystkich skrytych stronników Rosji w Inflantach i ujawnił stronie litewskiej siatkę płatnych agentów moskiewskich.

Wojska polsko-litewskie przeprowadziły uderzenie dywersyjne na Inflanty i Siewierszczyznę, podchodząc pod Starodub i Czernihów. Rosjanie zaatakowali województwo mścisławskie. W 1565 wojska polsko-litewskie spustoszyły okolice Newla, Wieliża i Wielkich Łuków, uprowadzając 8 tysięcy jeńców rosyjskich. W lipcu 1566 podpisano krótkie zawieszenie broni. Obie strony wykorzystały ten czas na prace fortyfikacyjne. Rosjanie rozpoczęli wznoszenie twierdz na zajętych przez siebie ziemiach Połocczyzny. Rozpoczęto wznosić zamki w Ule, Turowli, Suszy, Nieszczerdzie, Kozianach i Sokole, pod osłoną których wojska rosyjskie zamierzały wyprowadzić uderzenie w serce terytorium litewskiego. W odpowiedzi Litwini z polecenia Grzegorza Chodkiewicza rozpoczęli budowę zamków w Leplu, Worońcu, Dryssie, Dziśnie i Krzywi - zagradzając tym samym drogę potencjalnym działaniom wojsk moskiewskich.

[edytuj] Wyprawa radoszkowicka

16 lutego 1567 Rosja zawarła ze Szwecją przymierze skierowane przeciwko Litwie. 20 lipca wojewoda bracławski Roman Sanguszko pobił wojska rosyjskie w II bitwie pod Czaśnikami. Zygmunt II August postanowił wówczas przeprowadzić kolejną demonstrację zbrojną, licząc na wywołanie w Rosji powstania kniaziów i bojarów, niezadowolonych z rządów opryczniny. Pod Radoszkowiczami, niedaleko Mińska zebrało się na popis 47 000 żołnierzy - z tego 30 000 pospolitego ruszenia oraz 2 400 posiłkowych żołnierzy z Korony z ok. 100 działami.^[2]Jednocześnie na państwo moskiewskie spadł najazd, działających w porozumieniu z Polską i Litwą Tatarów krymskich Dewlet I Gireja. Iwan IV Groźny zmuszony został tym samym powstrzymać ofensywę, i powrócił do Rosji, gdzie rozpoczął krwawą rozprawę z potencjalnymi spiskowcami.

[edytuj] III faza wojny

Strona polsko-litewska przeszła teraz wyraźnie do kontrofensywy. Na początku 1568 wojewoda witebski Stanisław Pac zdobył zamek Sitno i zagroził Uświatowi i Wieliżowi. Starosta orszański Filon Kmita uderzył na Smoleńszczyznę i podszedł aż pod Wiaźmę. 20 sierpnia 1568 Roman Sanguszko zdobył szturmem zamek w Uli. Rosyjska wyprawa odwetowa spaliła Witebsk. Wykorzystując osłabienie Szwecji, Iwan IV Groźny utworzył w 1570 na terytorium Inflant marionetkowe królestwo, osadzając na jego tronie Magnusa Inflanckiego.

[edytuj] Rozejm

Negocjacje pokojowe rozpoczęto już w 1568. Ich wynikiem było podpisanie 22 czerwca 1570 w Moskwie trzyletniego rozejmu, potwierdzonego w podpisanym 13 grudnia pokoju szczecińskim, który kończył wojnę szwedzko-duńską. Postanowienia:

• Litwa traciła na rzecz Rosji: wschodnią część Inflant z kilkoma zamkami (m.in. Marienburg), biskupstwo dorpackie, wschodnią część Estonii, Połock z zamkiem Turowla, część ziemi witebskiej z zamkami Ozierzyszcze i Uświat.

[edytuj] Skutki

Rosja uzyskała podstawy do dalszej ekspansji na ziemie litewskie. W wyniku zagrożenia podstaw egzystencji Wielkiego Księstwa Litewskiego nastąpiło ściślejsze jego zespolenie z Polską, która jako sojusznik Litwy w ciągu 7 lat wystawiła 300 rot wojsk kosztem 2 milionów złotych. W 1569 podpisano unię lubelską.

Pograniczne ziemie litewsko-rosyjskie zostały do tego stopnia spustoszone i ogołocone z pożywienia, że już w 1571 wybuchła tam wielka epidemia morowego powietrza połączona z przypadkami kanibalizmu.

Przypisy

Marcinkiewicz na Platformie do Strasburga

Były premier Kazimierz Marcinkiewicz na pierwszym miejscu warszawskiej listy PO do Parlamentu Europejskiego. Taki wariant rozważają liderzy partii - dowiedziała się „Gazeta”

Dalajlama w Polsce

Dziś początek wizyty XIV Dalajlamy, duchowego i politycznego przywódcy Tybetańczyków, laureata Pokojowej Nagrody Nobla i jednego z największych żyjących autorytetów moralnych.

Człowiek, mnich, dalajlama

Dla Zachodu XIV Dalajlama Tenzjin Gjaco jest laureatem Pokojowej Nagrody Nobla, współczesnym Gandhim, moralnym autorytetem konsekwentnie głoszącym ideę miłości, szacunku i odpowiedzialności za wszystkie żywe istoty i za całą Ziemię.

"Żeby móc tak mówić, trzeba być nieskazitelnym bohaterem"

- Żeby używać takich słów, trzeba mieć autorytet, który mają postacie pomnikowe. Trzeba być nieskazitelnym bohaterem - tak Radosław Sikorski skomentował wypowiedź prezesa PiS. Jarosław Kaczyński stwierdził dziś, że "13-letnie dziewczynki wytrzymywały tortury gestapo, a Niesiołowski sypał".

Lech Wałęsa o UE: Ja, rewolucjonista trochę tu porozrabiam

W Brukseli odbyło się dziś pierwsze spotkanie grupy refleksji w sprawie przyszłości Unii Europejskiej. Uczestniczący w nim Lech Wałęsa zapowiedział, że jako "stary rewolucjonista" będzie zadawał prowokacyjne pytania i "jeśli go nie wyrzucą, to trochę porozrabia".

Dalajlama: Uczę się polskiej determinacji i siły woli

Określenie "Polska" towarzyszy mi od dzieciństwa; kiedy tylko tu jestem uczę się polskiej determinacji i siły woli - mówił w wywiadzie dla radiowej "Jedynki" Dalajlama XIV. Jutro duchowy przywódca Tybetańczyków przyjeżdża do Polski.

Bondaryk: Otrzymałem od PTC ok. 450 tys. zł

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Krzysztof Bondaryk wydał w czwartek oświadczenie. Poinformował w nim, że wysokość uzyskanych przez niego świadczeń od spółki PTC z tytułu zakazu konkurencji, nagrody rocznej i ekwiwalentu za urlop wyniosła ok. 450 tys. zł.

Klich: Jutro decyzja w sprawie unikających poboru

- Jutro będzie wydana odpowiednia decyzja, która rozwiąże ten problem - odpowiedział minister obrony Bogdan Klich na pytanie co, w związku z zakończeniem poboru do wojska stanie się z osobami unikającymi służby wojskowej.

Radni PO chcą zmienić nazwę pl. Defilad

Skansen PRL-u w centrum Warszawy ma szansę zmienić nazwę na bardziej romantyczną. Radni Platformy Obywatelskiej chcą przemianować pl. Defilad na pl. Fryderyka Chopina. Klub PiS jest tym pomysłem zachwycony.

Zuchwały napad na bank

Dwóch mężczyzn w kominiarkach w środku dnia sterroryzowało kasjerkę banku i uciekło z pieniędzmi.