Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych

Z Wikipedii

Od lewej i od góry zgodnie z ruchem wskazówek zegara; bitwa pod Bunker Hill (1775), śmierć gen. Montgomery pod Quebec (1775), bitwa pod Cowpens (1781), morska bitwa koło przylądka Św. Wincentego (1780)

Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych toczona w latach 1775-1783 pomiędzy Wielką Brytanią a jej trzynastoma koloniami w Ameryce Północnej. Była decydującą fazą rewolucji amerykańskiej.

W wojnie po stronie kolonii brali udział oficerowie polscy, francuscy i niemieccy: Tadeusz Kościuszko, Kazimierz Pułaski, Marie Joseph de La Fayette, Jean-Baptiste de Rochambeau, Friedrich Wilhelm von Steuben i wielu innych. Po stronie brytyjskiej walczyła Armia najemna Hesji-Kassel i jej dowódca Wilhelm von Knyphausen.

[edytuj] Geneza konfliktu

Narastający od wielu lat konflikt był konsekwencją rosnącego sprzeciwu kolonii wobec polityki brytyjskiej, a zwłaszcza dążeń Wielkiej Brytanii do ograniczenia ich samorządu, hamowania rozwoju i zwiększania czerpanych z nich dochodów, głównie przez nakładanie nowych podatków.

Samą wojnę poprzedziła działalność licznych organizacji (jak np. Synowie Wolności i Komitetów Korespondencyjnych), organizujących łączność między koloniami, mobilizujących opinię publiczną do walki o jej prawa i wysyłających petycje do króla brytyjskiego, a także organizujących akcje bojkotu towarów brytyjskich i zamieszki (m.in. w Bostonie - tzw. Herbatka bostońska).

[edytuj] Przebieg wojny

[edytuj] 1774

Zwołany 5 września 1774 w Filadelfii Kongres Kontynentalny podjął decyzję o stworzeniu unii w celu wzmocnienia ich oporu wobec Wielkiej Brytanii oraz przygotowania do walki zbrojnej z metropolią; jednocześnie podejmowano próby szukania kompromisu, ale starcia 19 kwietnia 1775 pod Lexington i Concord dały początek wojnie.

[edytuj] 1775

Bitwa pod Bunker Hill, obraz Percy Morana.

Washington przekracza rzekę Delaware

Zwołany ponownie 10 maja 1775 Kongres Kontynentalny podjął decyzję o utworzeniu armii amerykańskiej i postawił na jej czele Jerzego Waszyngtona. 16 czerwca 1775 miało miejsce pierwsze duże starcie - Bitwa pod Bunker Hill.

[edytuj] 1776

4 lipca 1776 Kongres uchwalił deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych, a 15 listopada 1777 roku przyjął projekt konstytucji państwa, artykuły konfederacji i wieczystej unii.

15 września Brytyjczycy idąc z Long Island, przekroczyli East River i zniszczyli amerykańskie siły pod Kip's Bay (obecna 34th Street). Jerzy Waszyngton wycofał się na północno-zachodni Manhattan (dziś znajduje się tam Columbia University). Pewna grupa brytyjsko-heska szturmowała bez powodzenia wzgórza Harlemu (Bitwa na wzgórzach Harlemu).

12 października 1776 gen. William Howe nie zdołał przekroczyć mostu na cieśninie Long Island. 18 października (Bitwa pod Pell's Point) Howe próbował zaatakować pod Pelham (Nowy Jork). Amerykanie opóźniali jego marsz wycofując sie w stronę White Plains. 27 października Brytyjczycy zaatakowali Fort Washington i doznali (zwłaszcza Hesowie) ciężkich strat.

Bitwa pod White Plains (poniedziałek, 28 X 1776), (dziś hrabstwo Westchester) przyniosła zwycięstwo armii brytyjsko-heskiej. Szczególnie spisali sie grenadierzy hescy na prawym skrzydle. Około godziny 18:00 armia Washingtona wpadła w panikę i zaczęła uciekać, trudny teren uniemożliwił zwycięzcom pogoń. Washington zbudował wiec nowe umocnienia. Heski kapitan Ewald z kompanii strzelców (Jäger) oceniał straty na 1.000 żołnierzy. Amerykanie mieli podobne.

6 listopada III kolumna grenadierów heskich sformowała straż chroniącą armie przed wypadami amerykańskimi. 9/10 listopada Washington schronił swe wojska za rzeką Croton, a z częścią armii przekroczył też rzekę Hudson wchodząc do płn-zachodniego New Jersey. 12 listopada brytyjsko-heska armia wycofała sie do Van Cortlandt Manor, 16/17 listopada 1776 podeszła pod Fort Washington. Po stracie ok. 450 ludzi Amerykanie w liczbie 2.800 wojska poddali fort. W bitwie wyróżnił się heski dowódca Wilhelm von Knyphausen.

19 listopada hescy grenadierzy pomaszerowali do Philipsburga nad rzeką Hudson (ich misja jest dziś niejasna). 20 listopada część armii brytyjsko-heskiej pod Lordem Cornwallis, przekroczyło Hudson (łodziami płaskodennymi) by zaatakować Fort Lee, który został porzucony przez przestraszonych obrońców.

Armia dalej maszerowała od Bergen Point do Tappan (21 XI), New Bridge i Hackensack (23 XI) i rozłożyła obóz wokół ostatniego. Podeszła do Second River (25 XI) (Passaic-Acquackanonck), następnie (26 XI) obozowała w Newark (New Jersey). 29 listopada minęła Newark i Elizabethtown. Korpus płk. Donopa (z heskimi grenadierami) zajął Rahway nocą 30 listopada.

W dniach 1-5 grudnia cała armia maszerowała wzdłuż rzeki Raritan do stanu New Brunswick. Dnia następnego hescy grenadierzy biwakowali wzdłuż drogi. 8 grudnia armia powędrowała do Trenton, pułkownik Donop (z heskimi grenadierami) znalazł się na prawo od miasta. Dnia następnego Donop i 300 Grenadierów dotarło do Burlington (5 godzin od Trenton nad rzeką Delaware), gdzie znajdował się prom do Filadelfii.

Pierwsze zwycięstwo Armia Kontynentalna Washingtona odniosła dopiero 25 grudnia 1776 w bitwie pod Trenton. 14 grudnia heski płk. Rall zajął Trenton. 26 grudnia 1776 Washington i jego armia przekroczyły rzekę Delaware zaskakując trzy regimenty heskie pod Trenton (New Jersey). Płk. Rall zginał w ataku, dowodząc trzema regimentami. Amerykanie wzięli około 900 jeńców.

[edytuj] 1777

Bitwa pod Princeton

2 stycznia 1777 płk. Donop z grenadierami i Jaegerami i lekką piechotą był w Maidenhead. Niedługo potem Lord Cornwallis przybył z całą armią. Wieczorem armia wyruszyła do Trenton. Batalion Von Minnigerode wraz z resztą rozbitego oddziału zajął pozycję na miejscowym wzgórzu widząc drogę z Allentown do Trenton. Washington stał za Assunpink w Trenton.

3 stycznia Brytyjczycy i Hesi dowiedzieli sie o wymarszu Washingtona i po kanonadzie wyruszyły szybko do Princeton. Bitwa pod Princeton zakończyła się zwycięstwem Washingtona. Od 1 do 14 lutego Washington miał kwaterę główną w Morristown (New Jersey).

Okres 15 II-13 VI to potyczki wokół Bound Brook; w Princeton, Rahway, Westfield, Quibbletown, i Amboy. 13 kwietnia rozegrała sie Bitwa pod Bound Brook, zakończona zwycięstwem Hesów i Brytyjczyków.

13 czerwca Brytyjczycy i Hesi opuścili Nowy Brunszwik i podążyli ku rzece Millstone (Milestone). Grenadierzy hescy (trzy bataliony) zajęli pozycję w Hillsborough.

14 czerwca Brytyjczycy i Hesi założyli na planie kwadratu obóz między Millstone i Middlebush. Washington wysyłał grupy by nękały tych, którzy dopiero rozbijali namioty. 22 czerwca amerykański dowódca zajął Quibbletown i Samptown. 23 czerwca Brytyjczycy i Hesi wyruszyli ku Amboy 35 czerwca hescy grenadierzy zaatakowali amerykanów atakiem na bagnety i zadali im znaczne straty odzyskując trzy działa uprzednio stracone pod Trenton w grudniu 1776 poprzedniego roku.

26 czerwca 1777 20 ludzi zmarło z gorąca w marszu. Następnego dnia Brytyjczycy i Hesi wycofali sie w dwóch kolumnach do Rahway, chronionego przez rzekę Rahway. 28 czerwca powrócili do Amboy. W nocy z 28 na 29 czerwca większość armii przekroczyła Prince's Bay podążając ku Staten Island. 30 czerwca cała armia obozowała przy przeprawie promowej w Billop.

W dniach 4-9 lipca 1777 batalion von Minnigerode i pozostałe 3 bataliony grenadierów załadowały sie na prom w Decker's Ferry, Cole's Ferry, Simonsen's Ferry i Reisen's Ferry na Staten Island. 5 i 6 lipca odbyła się zwycięska dla armii brytyjsko-heskiej Bitwa o Fort Ticonderoga (1777).

20 lipca 1777 260 statków z 15,000 wojska brytyjsko-heskiego pod gen. wyruszyło z Staten Island w Nowym Jorku i wylądowało w Turkey Point przy ujściu rzeki Elk River.

19 sierpnia rozegrała się Bitwa o Paulus Hook (Prowincja New Jersey) - skuteczna amerykańska szarża kawalerii.

W okresie 17 września-8 października 1777 Brytyjczycy i Hesi przegrali serie starć znaną jako Bitwa pod Saratogą. John Burgoyne musiał kapitulować. Około 2.000 Brytyjczyków i 1.900 Niemców zostało zamkniętych w Albemarle Barracks - obozie jenieckim w Charlottesville, (stan Virginia), gdzie przebywali do 1781, a następnie zostali przeniesieni do Lancaster (stan Pensylwania, gdzie spędzili jeszcze dwa lata do końca wojny w 1783.

Zwycięstwo Amerykanów 17 października 1777 pod Saratogą skłoniło Francję do uznania niepodległości Stanów Zjednoczonych, zawarcia z nimi traktatu o handlu i sojuszu oraz przystąpienia do wojny po ich stronie.

[edytuj] 1778

Gen. John Burgoyne poddaje się gen. Horatio Gatesowi po bitwie pod pod Saratogą

Klęski armii kontynentalnej pod Brandywine i Germantown zmusiły Waszyngtona do opuszczenia Filadelfii i udania się do odległej doliny Valley Forge, gdzie źle przygotowane, niedożywione i pozbawione ciepłej odzieży wojsko zastała zima przełomu lat 1777-1778. Zapanował głód, a w niekarnych szeregach zaczęły szerzyć się dezercje. W tej sytuacji przybycie pruskiego oficera Friedricha Wilhelma Steubena okazało się wybawieniem. Mianowany generałem potrafił w krótkim czasie przeszkolić i zreorganizować wojsko, które już na wiosnę, dzięki dozbrojeniu przez Francję, zaczęło wygrywać.

Zwycięska dla kolonistów bitwa pod Saratogą w 1778 roku spowodowała, że Francja zdecydowała się im pomóc, dotychczas bowiem w Europie uważano, ze doborowa armia brytyjska szybko zmiażdży żołnierzy-farmerów. W lutym 1778 roku podpisane zostały: Francusko-amerykański traktat sojuszniczy (1778) i Francusko-amerykański traktat o przyjaźni (1778). Ze strony amerykańskiej podpisał je w Paryżu Benjamin Franklin, a z francuskiej Conrad-Alexandre Gérard (1729-1790) desygnowany też na pierwszego ambasadora Francji w USA (jeszcze w 1778 roku zastąpił go Anne-César de La Luzerne (1741-1791). Oprócz wspomnianego już Steubena, zaczęli przybywać także francuscy oficerowie, by szkolić Amerykanów.

[edytuj] 1779-1783

kapitulacja brytyjska pod Yorktown

W ostatnim okresie wojny Brytyjczycy (od stycznia 1779) walczyli jeszcze o utrzymanie kolonii południowych. Początkowo odnieśli tam kilka większych sukcesów, jakimi były wygrane bitwy pod Camden, Savannah i Cowpens. Ale klęska wojsk brytyjskich 19 października 1781 pod Yorktown odwróciła losy wojny. W 1783 r. został podpisany traktat paryski, w którym Wielka Brytania uznała niepodległość USA.

[edytuj] Zobacz też

• George Washington
• Jerzy III Hanowerski
• Frederick North, lord North
• Armia najemna Hesji-Kassel
• Armia Kontynentalna
• Wielka Brytania w XVIII wieku
• Thomas Paine

[edytuj] Bibliografia

• Paweł Zaremba, Historia Stanów Zjednoczonych, Londyn 1968